Safran in Turkish Divans of Ali Şîr Nevâyî in the Context of Culture Tranfer

Abstract (English)

Saffron has been an important plant throughout human history, utilized by people in diverse fields such as medicine, psychology, gastronomy, folklore, public health, dyeing, and cosmetics. Known as red gold due to its manual production and high cost, saffron has also held a significant place in mythology and literary works, reflecting its importance. Artists reflect the mindset and cultural fabric of their era in their works. The works of Ali-Shir Nevâyî(1441-1501), one of the distinguished figures of our classical literature, are, so to speak, our cultural memory. One of the aims of Turkish literature research is to uncover the cultural richness in literary texts. For this reason, Ali Şîr Nevâyî's works, Garâ’ibü’s-Sıgâr, Bedâyi’u’l-Vasat, Nevâdirü’ş-Şebâb, and Fevâyidü’l-Kiber, were selected as examples for this study. The aim of this culturally contextualized and text-focused study is to explain the use of saffron in Ali Şîr Nevâyî's Turkish divans in various fields, such as folklore, folk medicine, gastronomy, medicine, and dyeing, and to explain the artist's imagination and conceptions of saffron within this cultural context.  

Abstract (Turkish)

İnsanoğlu tarih boyunca kendi ihtiyaçları doğrultusunda tabiattan faydalanma çabası içinde olmuştur.  Bu doğrultuda insan öncelikle kendisi ve doğadaki varlıklar hakkında bilgi edinmeye başlamıştır. Elde edilen bilgiler yeni bilgi ve birikimlere eklenerek ve ihtiyaca göre yeniden şekillendirilerek kuşaktan kuşağa aktarılmış, neticede bilim ve kültür vücut bulmuştur. Safran insanlık tarihi boyunca tıp, psikoloji, gastronomi, halk bilimi, halk sağlığı, boyama ve kozmetik gibi farklı alanlarda insanların faydalandığı önemli bir bitkidir. Üretimi kol gücüyle yapılan ve çok pahalı olduğu için kırmızı altın olarak nitelendirilen safran, önemi nispetinde mitolojide ve edebî eserlerde de mühim bir yer tutmuştur. Sanatkârlar yaşadıkları çağın zihniyet dünyasını ve kültürel dokusunu eserlerine aksettirirler. Klasik edebiyatımızın seçkin şahsiyetlerinden Ali Şîr Nevâyî’nin (1441-1501) eserleri de tabiri caizse bizim kültürel hafızamızdır. Türk edebiyatı araştırmalarının amaçlarından biri de edebî metinlerdeki kültürel zenginliklerin ortaya çıkarılmasıdır. Bu sebeple çalışmada örneklem olarak Ali Şîr Nevâyî’nin Garâ’ibü’s-Sıgar, Bedâyi’u’l-Vasat, Nevâdirü’ş-Şebâb ve Fevâyidü’l-Kiber adlı eserleri seçilmiştir. Kültür bağlamlı ve metin odaklı bu çalışmanın amacı, safranın Ali Şîr Nevâyî’nin Türkçe divanlarında halk bilimi, halk hekimliği, gastronomi, tıp, boyama gibi farklı alanlara dair kullanımını ve bu kültürel dokunun içinde sanatkâr tarafından safranın hangi hayal ve tasavvurlar çerçevesinde ele alındığını açıklamaktır.