INGLIZ VA BOSHQA TILLARDAGI PAREMIYALARIDA KONSEPTUAL METAFORALAR

Ushbu tezis matni quyidagi mazmunni va tuzilmani aks ettiradi: Til inson tafakkuri va milliy madaniyatning o‘ziga xos ko‘zgusi bo‘lib, xalqning mentaliteti paremiyalarda (maqol va matallarda) jamlangan. Ushbu tadqiqotning maqsadi — ingliz va boshqa ayrim tillardagi paremiyalar misolida konseptual metaforalarning kognitiv asoslari, namoyon bo‘lish shakllari va madaniy xususiyatlarini tahlil qilishdan iborat. Tadqiqotda J. Lakoff va M. Johnsonning konseptual metafora nazariyasiga tayanilgan bo‘lib, bu nazariya abstrakt tushunchalarni konkret tajribalar orqali anglashni o‘rganadi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, “VAQT — PUL” kabi fundamental metaforik xaritalashlar tillarda umumiy bo‘lsa-da, ularning paremiyalar orqali ifodalanishi, masalan, ingliz tilida individualizm va pragmatizm, o‘zbek tilida esa axloqiy qadriyatlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Kognitiv tahlil paremiyalarni faqat lug‘aviy birlik emas, balki chuqur konseptual struktura darajasida o‘rganishga imkon beradi, bu esa tillararo umumiylik va milliy o‘ziga xoslikni bir vaqtning o‘zida yoritish uchun muhimdir.