सरफोजी राजे भोसले दुसरे यांचे धार्मिक क्षेत्रातील योगदान: एक ऐतिहासिक अध्ययन

सारांश :

            एकोणिसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला, तंजावरच्या मराठा संस्थानाचे शेवटचे सार्वभौम शासक, सरफोजी राजे भोसले दुसरे (कार्यकाळ १७९८-१८३२) यांनी ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीकडे राजकीय सत्ता गमावल्यानंतर आपले लक्ष धार्मिक, सांस्कृतिक आणि बौद्धिक क्षेत्राकडे वळवले. प्रस्तुत शोधनिबंध हा युक्तिवाद करतो की, सरफोजी राजांचे धार्मिक योगदान हे केवळ परंपरेचे पालन नव्हते, तर वसाहतवादी दबावाला दिलेले एक सुजाण आणि सर्जनशील उत्तर होते. त्यांनी हिंदू धर्माचे संरक्षण, मंदिरांचा जीर्णोद्धार, सर्वधर्मसमभावाचे पालन, सरस्वती महाल ग्रंथालयाचा विस्तार, कला-संस्कृतीचे संवर्धन आणि सामाजिक सेवा यांसारख्या विविध मार्गांनी आपले 'सांस्कृतिक सार्वभौमत्व' स्थापित करण्याचा प्रयत्न केला. राजकीय शक्तीच्या ऱ्हासामुळे त्यांना आपली ओळख आणि वारसा टिकवण्यासाठी पर्यायी मार्ग शोधावे लागले आणि त्यांनी धर्म, ज्ञान आणि कला यांना आपले माध्यम बनवले. त्यांच्या कार्यावर युरोपीय प्रबोधनकालीन विचारांचा प्रभाव होता, जो त्यांनी भारतीय परंपरेशी कुशलतेने जोडला आणि एक चिरस्थायी वारसा निर्माण केला. तो वारसा त्यांच्या धार्मिक क्षेत्रातील योगदान या कार्यातंर्गत प्रस्तुत शोधनिबंधात अभ्यासाला आहे.