ЭФФЕКТИВНЫЕ МОДЕЛИ ОБРАЗОВАНИЯ И ВОСПИТАНИЯ, МЕЖДУНАРОДНЫЙ И ИСТОРИКО-НАЦИОНАЛЬНЫЙ ОПЫТ ИХ ПРИМЕНЕНИЯ (НА ПРИМЕРЕ НАЧАЛЬНЫХ КЛАССОВ)

Maqolada boshlang‘ich maktabda ta’lim va tarbiyaning samarali modellari xalqaro yondashuvlar hamda tarixiy-milliy an’analar kesishmasida ko‘rib chiqiladi. Solishtirma tahlil asosida quyidagi modellar va ularning kontseptual asoslari hamda vositalari tasvirlanadi: Montessori maktablari, Valdorf pedagogikasi, Dalton-reja, Yena-reja, Singapur kooperativ o‘qitish modeli, Finlyandiyaning fenomenlarga yo‘naltirilgan ta’limi, “Singapur matematikasi”, mahoratga asoslangan o‘qitish (mastery learning) va formativ baholash, RTI/PBIS hamda SEL. Shu bilan birga, mahalliy va mintaqaviy an’analar — K. D. Ushinskiy, L. S. Vygotskiy, V. V. Davydov, D. B. Elkonin, Sh. A. Amonashvili, V. A. Suxomlinskiy, shuningdek, Markaziy Osiyo ma’rifatchilari (A. Avloniy, M. Behbudi va boshqalar) — ning hissasi yoritiladi. Barqaror samaraga uch qatlam integratsiyasi bilan erishilishi asoslanadi: 1) dalillarga tayanuvchi universal tamoyillar (aniq maqsadlar, fikr-mulohaza, o‘quvchilarning kognitiv faolligi, g‘amxo‘rlik va hamkorlik madaniyati); 2) madaniy moslashtirilgan mazmuniy yo‘nalishlar (til va qadriyat an’anasi, mehnat va estetik tarbiya, “maktab—oila—mahalla” hamjamiyati); 3) tashkiliy-metodik shartlar (o‘qituvchini tayyorlash, hamkorlikda dars berish, Lesson Study, baholashni kalibrlash). O‘qish, matematika va “atrof-muhit (tabiatshunoslik)” darslari misolida xalqaro modellar milliy-tarixiy identitetni yo‘qotmagan holda boshlang‘ich sinf amaliyotiga qanday tarjima qilinishi ko‘rsatiladi. Samaradorlik mezonlari va joriy etish xatarları formulalanadi, natijalarni monitoring qilish uchun ramka taklif etiladi.