Published October 30, 2025 | Version v1

ISTE'MOLCHILARNING PSIXOLOGIK XATTI-HARAKATI: SNOB VA VEBLEN EFFEKTLARI

  • 1. Toshkent Davlat Iqtisodiyot Universiteti talabasi,Dotsent

Description

Ushbu ilmiy maqolada iste’molchilarning psixologik xatti-harakatlari, xususan, Snob va Veblen effektlarining iqtisodiy va ijtimoiy mazmuni tahlil qilingan. Zamonaviy marketing nazariyalari shuni ko‘rsatadiki, xaridorlarning xarid qarorlariga faqatgina ehtiyoj yoki narx omili emas, balki ijtimoiy maqom, o‘ziga xoslik, boshqalardan ajralib turish hamda e’tibor markazida bo‘lish istagi kabi psixologik omillar ham kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Snob effekti iste’molchining mahsulotni ommaviylashgani uchun rad etishi bilan izohlanadi, Veblen effekti esa narxning oshishi bilan birga tovarning qadri ortishini ifodalaydi. Tadqiqot davomida ushbu effektlarning farqli jihatlari, o‘zaro aloqadorligi va marketing amaliyotidagi o‘rni tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, bugungi global bozorda ko‘plab brendlar aynan shu psixologik mexanizmlardan foydalanib, xaridor e’tiborini jalb etishda muvaffaqiyat qozonmoqda.

Files

1665-1670.pdf

Files (254.3 kB)

Name Size Download all
md5:46e9ecadd50acde42e00349213a8f28d
254.3 kB Preview Download

Additional details

References

  • 1. Veblen T. The Theory of the Leisure Class. — New York: Macmillan, 1899. (Mazkur asar zamonaviy iqtisodiy psixologiyada "Veblen effekti" atamasining ilk nazariy asoschisi hisoblanadi.) 2.Leibenstein H. Bandwagon, Snob, and Veblen Effects in the Theory of Consumers' Demand. // Quarterly Journal of Economics, 1950, №64(2), 183–207. (Iste'molchi talabi nazariyasida uch asosiy psixologik effekt – bandvagon, snob va veblen – tushunchalari kiritilgan asosiy ilmiy maqola.) 3.Bagwell L., Bernheim B. D. Veblen Effects in a Theory of Conspicuous Consumption. // American Economic Review, 1996, Vol. 86(3), 349–373. (Ushbu maqolada Veblen effektining zamonaviy iqtisodiy modellardagi o'rni va uning namoyishkorona iste'mol bilan bog'liqligi tahlil qilingan.) 4.Frank R. H. The Demand for Unobservable and Other Nonpositional Goods. // American Economic Review, 1985. (Muallif ijtimoiy maqom va ko'zga ko'rinmaydigan tovarlar orasidagi bog'liqlikni iste'mol nuqtai nazaridan o'rganadi.) 5.Solomon M. R. Consumer Behavior: Buying, Having, and Being. — Pearson Education, 2018. (Iste'molchi xulq-atvori, motivatsiyasi va brend tanlashdagi psixologik omillar haqida fundamental manba.) 6.Hoyer W. D., MacInnis D. J., Pieters R. Consumer Behavior. — Cengage Learning, 2017. (Mazkur kitobda iste'molchilarning qaror qabul qilish mexanizmlari va psixologik jarayonlar keng yoritilgan.) 7.Schindler R. M., Holbrook M. B. Nostalgia for Early Experience as a Determinant of Consumer Preferences. // Psychology & Marketing, 2003. (Iste'molchilar tanloviga bolalikdagi tajribalarning va nostalgiya hissining ta'siri tahlil qilingan.) 8.East R., Wright M., Vanhuele M. Consumer Behaviour: Applications in Marketing. — Sage Publications, 2016. (Iste'molchi xulq-atvori asosida marketing strategiyalarini ishlab chiqish uchun amaliy qo'llanma sifatida xizmat qiladi.) 9.Kotler P., Keller K. L. Marketing Management. — Pearson Education, 2016. (Marketing boshqaruvi, brend joylashtirish va iste'molchilar segmentatsiyasi bo'yicha yetakchi nazariy manba.) 10.O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. Marketing va iste'molchilar psixologiyasi bo'yicha amaliy tavsiyalar. — Toshkent, 2022. (O'zbekiston sharoitida marketing faoliyati va iste'molchilarning psixologik xatti-harakatlarini o'rganishga bag'ishlangan mahalliy metodik qo'llanma.)