O'ZBEKISTON RESPUBLIKASIDAGI INFLYATSIYANING ORTIB BORISH SABABLARI VA STATISTIK XULOSALAR

Ushbu maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotida 2017–2024 yillarda inflyatsiya darajasining o‘zgarish dinamikasi va uni keltirib chiqargan omillar tahlil qilingan. Inflyatsiya tushunchasi – narxlar umumiy darajasining o‘sishi va milliy valyuta xarid qobiliyatining pasayishi sifatida – iqtisodiy barqarorlik uchun muhim ahamiyatga ega[1]. O‘zbekistonda 2017 yilda amalga oshirilgan iqtisodiy liberallashtirish va milliy valyutaning kursini erkinlashtirish oqibatida inflyatsiya keskin oshib, iste’mol narxlari indeksi yil yakunida qariyb 19% ga yetdi[2]. Maqolada inflyatsiyaning turli nazariy kontseptsiyalari – monetaristlar ta’limoti (pul massasi o‘sishi)[3], Keynesiy yondashuv (talab va taklif omillari, talab inflyatsiyasi va xarajatlar inflyatsiyasi kabi)[4] – hamda xalqaro va mahalliy iqtisodchilarning inflyatsiya bo‘yicha qarashlari yoritiladi. 2017–2024 yillarda O‘zbekistondagi inflyatsiya ko‘rsatkichlari statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilinib, inflyatsiyaning ortib borishiga ta’sir etgan asosiy omillar aniqlangan: pul-kredit (monetar) omillar, import qilinuvchi mahsulotlarga qaramlik, energiya resurslari narxining o‘zgarishi va tashqi global bozor konyunkturasi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, mazkur davrda inflyatsiya darajasi keskin tebranishlarga uchragan bo‘lib, 2017 yildagi yuqori darajadan so‘ng pasayib, 2022 yilda global omillar ta’sirida yana oshgan va 2023 yilda so‘nggi yillarning eng past darajasiga tushgan[5][6]. Oziq-ovqat mahsulotlari narxlari inflyatsiyaga eng katta hissa qo‘shgan bo‘lsa, nooziq-ovqat tovarlari va xizmatlar narxlari o‘sishi nisbatan sekinroq bo‘lgan[7]. Maqola yakunida inflyatsiyaga qarshi kurash va narxlar barqarorligini ta’minlash bo‘yicha takliflar berilgan, jumladan, pul-kredit siyosatini qat’iy yuritish, importga qaramlikni kamaytirish uchun mahalliy ishlab chiqarishni rivojlantirish, energiya tariflarini bosqichma-bosqich erkinlashtirish va bozordagi raqobatni oshirish kabi chora-tadbirlar tavsiya etiladi[8].