Örfün Mecelle Kaidelerine Etkisi

Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nin modernleşme sürecinde oluşturulan ve İslam hukukunun sistematik bir özeti niteliğinde olan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye’de yer alan örf ile ilgili hükümlerin teorik ve pratik yönlerini incelemektedir. Mecelle’de, klasik fıkıh kuralları ile birlikte toplumda yerleşik olan örf ve âdetlerin de hukukî kaynak olarak değerlendirildiği görülmektedir. Özellikle 39. madde olan “örf ile amel olunur” kaidesi, örfün hukukî bir norm hâline gelmesini sağlayan temel ilkelerden biridir. Bu ilke çerçevesinde, örfün İslam hukukundaki yeri, geçerlilik ölçütleri, sınırları ve nassla ilişkisi detaylı şekilde ele alınmıştır. Ayrıca Mecelle’de örfe dayalı diğer hükümler de tasnif edilerek incelenmiş; örfün sadece bir uygulama biçimi değil, aynı zamanda hukukî delil olarak kabul edilip edilmediği tartışılmıştır. Bu bağlamda çalışma, örfün Mecelle’de ne ölçüde normatif bir güç kazandığını ve Osmanlı hukuk sistemine nasıl entegre edildiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Böylece İslam hukukunun değişen toplumsal yapılar karşısında nasıl esnek ve dinamik bir yapı sergilediği de gösterilmeye çalışılmıştır.