Canlılığın ve Yaşamın Modu Olarak Hücre
Abstract (English)
The concept of life remains a central enigma for both biology and philosophy, defying conclusive definition due to its ontological richness and epistemological fluidity. This article advances the view that life does not reside in any singular molecule or isolated metabolic activity but rather becomes intelligible at the level of the cell, where materiality, organization, and meaning converge. Drawing upon theoretical biology, complexity theory, and the philosophy of individuation (most notably the work of Stuart Kauffman and Gilbert Simondon), the study argues that the cell is not merely a structural unit, but the minimal ontological layer at which vitality emerges. Crucially, the analysis introduces two novel conceptual tools: autognosis (self-knowing) and vital consciousness. These notions articulate the cell's capacity to establish a boundary between self and non-self through semi-permeable membrane processes, and to respond to environmental conditions via informational resonance rooted in historical embeddedness. The cell is thus understood as an epistemic entity—one that processes internal and external signals to sustain homeokinetic coherence and existential continuity. The temporal mode of life is approached through the dual lens of periodicity and historicity. Rather than being measured by external instruments, time in living systems unfolds through cycles, asymmetries, and irreversible trajectories. Life, in this sense, is not merely extended in time but composed by time. Heterogeneity—both compositional and functional—is identified as a definitive mark of the living, with the cell functioning as a dynamic nexus of differentiated components. Ultimately, the study contends that life must be understood as a mode of being that becomes manifest at the cellular level through processes of self-production, pattern regulation, and situated awareness. In this framework, the cell is not a building block, but a living modality—an emergent locus where matter begins to signify and sustain itself within the unfolding narrative of life.
Abstract (Turkish)
Yaşam kavramı, taşıdığı ontolojik derinlik ve epistemolojik belirsizlik nedeniyle hem biyoloji hem de felsefe disiplinleri için tanımı güç, yorumlanması çok katmanlı bir sorun alanı olarak varlığını sürdürmektedir. Bu çalışma, yaşamın belirli bir molekül ya da metabolik süreçte değil; ancak hücresel düzeyde belirebileceğini savunur. Canlılık, yalnızca kimyasal etkileşimlerin toplamı değil; aynı zamanda kendilik, yönelim, yapı ve anlam üreten bir varlık kipliği olarak değerlendirilmelidir. Bu bağlamda hücre, salt yapısal birimler toplamı değil, canlılığın tezahür ettiği en asgarî ontolojik düzlemdir. Makale, Stuart Kauffman’ın “belirme” kavramından, Gilbert Simondon’un bireyleşme felsefesine uzanan bir kuramsal çerçevede hücrenin indirgenemez, öngörülemez ve zorunsuz bir biçimde canlılığı olanaklı kıldığını ortaya koyar. Bu bağlamda özgün olarak önerilen iki kavram öne çıkar: özbiliş (autognosis) ve dirimsel bilinç. Bu iki kavram, hücrenin zar yapısı aracılığıyla hem iç ortamını hem dış çevresini ayrıştırabildiğini, geçmiş yaşantılardan gelen bilgiye dayalı olarak tepki verebildiğini ve bütünlüğünü korumak adına bilişsel işlemler yürüttüğünü gösterir. Hücre böylece epistemik bir özneye dönüşür. Makale, zaman kavramını da soyut ölçümler yerine biyolojik yapılarda gözlemlenen periyodiklik ve tarihlilik üzerinden değerlendirir. Yaşam geri döndürülemez akışlar ve çevrimsel döngüler içinde akar. Hücresel düzeyde gözlemlenen heterojenlik ise yaşamın hem yapısal hem işlevsel temel karakteridir. Bu çalışma, yaşamı hücre düzeyinde beliren, kendini üreten, düzenleyen ve bilen bir varlık modu olarak kavramsallaştırmayı önerir. Hücre artık bir yapı taşı değil, canlılığın kipidir.
Files
7 MetaScientia_01_22_yavuz.pdf
Files
(761.8 kB)
| Name | Size | Download all |
|---|---|---|
|
md5:40e6c720576cdf70e2b2d0d0d1a4629e
|
761.8 kB | Preview Download |
Additional details
Additional titles
- Translated title (English)
- The Cell as the Mode of Life and Vitality
Dates
- Created
-
2025-06-02
- Accepted
-
2025-06-28
References
- Aristoteles. (2018a). Metafizik (Y. G. Sev, Çev.). Pinhan Yayıncılık. Aristoteles. (2018b). Ruh Üzerine (Ö. Aygün & Y. G. Sev, Çev.). Pinhan Yayıncılık. Bilge, M. (1960). Metabiyoloji (Hücre, İnsan, Cemiyet, Hayat, Ölüm ve Ötesi). Dizerkonca Matbaası. Denkel, A. (1984). Bilginin Temelleri. Metis Yayınları. er-Razi, F. (1987). Al-Matalib al-ʿÂliya min al-ʿIlm al-Ilâhî (A. H. es-Sekka, Ed.; Vols. 1–9). Dar al-Kitab al-Arabi. er-Razi, F. (2022). Metafizik (el-Metalibü'l-Âliye) (3 Kitap Takım) (E. Demirli, Ed.; E. Demirli, E. Altaş, O. Demir, K. Şenel, M. Kaş, & H. Güdekli, Çev.; C. 7). Fikriyat Yayınevi. Fox, S. W. (1960). How did life begin? Recent experiments suggest an integrated origin of anabolism, protein, and cell boundaries. Science, 132(3421), 200–208. Gözel, Ö. (2011). Olmak ve aramak. Kutadgubilig: Felsefe Bilim Araştırmaları, 19, 397–415. Grünberg, T. (2019). Epistemik Mantık Üzerine Bir Araştırma. Yapı Kredi Yayınları. Holland, J. H. (2020). Karmaşıklık: Karmaşık Sistemlere Kısa Bir Giriş (O. Karakaş, Çev.). Ginko Bilim. Hooke, R. (1665). Micrographia. Martin & Allestry. İbn Sînâ, E. A. H. (1593). El-Kānûn fi't-Tıbb. Typographia Medicea. Kauffman, S. A. (2020). Fiziğin Ötesinde Bir Dünya: Yaşamın Ortaya Çıkışı ve Evrimi (M. Havzalı, Çev.). Ginko Bilim. Margulis, L. (2001). Ortak Yaşam Gezegeni / Evrime Yeni Bir Bakış (E. Uluhan, Çev.). Varlık Yayınları. Maturana, H. R., & Varela, F. J. (1980). Autopoiesis and Cognition: The Realization of the Living. D. Reidel Publishing Company. Miller, S. L., & Urey, H. C. (1959). Organic compound synthesis on the primitive Earth. Science, 130(3370), 245–251. Nurse, P. (2022). Yaşam Nedir? Beş Adımda Biyolojiyi Anlamak (Ş. Taş, Çev.). Domingo Yayınevi. Schleiden, M. J. (1838). Beiträge zur Phytogenesis. 13, 137–176. Schwann, T. (1839). Mikroskopische Untersuchungen über die Übereinstimmung in der Struktur und dem Wachstum der Tiere und Pflanzen. Sander. Scott, H. L., Bolmatov, D., Podar, P. T., Liu, Z., Kinnun, J. J., Doughty, B., Lydic, R., Sacci, R. L., Collier, C. P., & Katsaras, J. (2022). Evidence for long-term potentiation in phospholipid membranes. Proceedings of the National Academy of Sciences, 119(50), e2212195119. https://doi.org/10.1073/pnas.2212195119 Simondon, G. (2019). Hayvan ve İnsan Üzerine İki Ders (E. Sünter, Çev.). Norgunk Yayıncılık. Uzman, M. O. (1941). Tababeti Ruhiye (3. bs, C. 1). Kader Basımevi. Virchow, R. L. K. (1958). One hundred years of general pathology (L. J. Rather, Çev.). İçinde Diseases, Life, and Man: Selected Essays by Rudolf Virchow (ss. 170–215). Stanford University Press. Yavuz, M. (2019). Canlılık ve canlılıkbilimi üzerine yeni bir değerlendirme. Kutadgubilig: Felsefe Bilim Araştırmaları, 40, 183–197. Yavuz, M. (2023a). Biyoçeşitlilik: Ne, niçin, nasıl? Akademik Düşünce Dergisi, 7, 3–20. https://doi.org/10.53507/akademikdusunce.1219816 Yavuz, M. (2023b). Homeokinetik canlılık teorisi. Felsefe Dünyası, 77-EK, 60–73. https://doi.org/10.58634/felsefedunyasi.1256722