Otuz Beş Burkana Saygı Şiirindeki Buda Adlarının İmlası

Türklerin Budizm’i ilk olarak ne zaman benimsedikleri bilinmemektedir. Nirmanasutra’nın Birinci Kağanlık döneminde Türk diline çevrildiğine ilişkin iddialar bulunmasının yanı sıra Çin kaynaklarında Budist rahip Jinagupta’nın Türk Kağanı Tapar’ın sarayında faaliyet gösterdiğine dair 6. yüzyıla ait belgeler bulunsa da bunlar, o döneme ait Eski Türkçe bir metin bulunamadığından hala kesinliğinden emin olamadığımız bilgilerdir. Doğu Uygur Kağanlığında Manihaizmin benimsenmesiyle başlayan, Uygurların Turfan vadisi ve Gansu’ya göçlerinden sonra tamamlanan şehirlileşme sürecinin Budizm’in benimsenmesine katkısı olduğu bilinmektedir. İpekyolu’nun kuzey kolunu kontrol etmeye başlayan Uygurlar zamanla Budizm’e ve Budistik metinlere ilgi göstermeye başlamış, Çince, Sanskritçe, Tibetçe, Toharca, Soğdca gibi dillerden Uygurcaya tercümeler yapmışlardır. Bu tercümeler Uygurcaya başta dini olmak üzere pek çok alıntı sözcüğün girmesine neden olmuştur. Bu alıntı sözcükler çoğunlukla Uygurcanın söyleyiş özelliklerine göre değişip Uygurcanın imla özellikleriyle metinlerde yerini almıştır. Bu çalışmada, Reşit Rahmeti Arat’ın Eski Türk Şiiri adlı çalışmasında yer alan “Otuz Beş Burkana Saygı” şiirinde geçen Sanskrit kökenli on sekiz Buda adı imla özellikleri açısından ele alınacaktır. Bilindiği gibi Uygurcada bulunan alıntı sözcüklerin pek çoğu doğrudan Sanskritçe üzerinden alıntılanmamış Soğdca ya da Toharca üzerinden Uygurcaya geçmiştir. Bu makalenin amacı, Sanskritçe özel adların Uygurca metinlerdeki imla özelliklerini tespit etmek, mümkünse hangi dil üzerinden Uygurcaya geçtiğini tahmin etmeye çalışmaktır. Çalışmada, adı geçen şiirde bulunan Buda adlarının Sanskritçesi, Uygurca elyazmanın fotoğrafı, transliterasyonu ve transkripsiyonu tablolar halinde gösterilmiş, sözcüklerin anlamına ve imlasına ilişkin açıklamalar yapılmıştır.