KOGNITIV TILSHUNOSLIKNING FAN SIFATIDA SHAKLLANISHI

Ushbu maqolada Noam Xomskiyning transformatsion-generativ grammatikasi, kognitiv fanlarning yuksalishi, kimning tilshunosligi va gipotezalarining asosi sifatida shakllangan XX asrning ikkinchi yarmida (1960-1980-yillar) paydo bo‘lgan kognitiv tilshunoslikning ilmiy fan sifatida shakllanishi va evolyutsiyasi ko‘rib chiqiladi. U asosiy nazariy asoslarning rivojlanishiga, jumladan Jorj Lakoff va Mark Jonsonning tilni inson tafakkurining asosiy jihati sifatida ko‘rsatadigan Kontseptual metafora nazariyasi va Charlz Fillmor tomonidan tilning kontseptual ma'lumotni qanday tashkil qilishini o‘rganuvchi “Fram semantikasi” ni ishlab chiqishni ta'kidlaydi. Maqolada til va tafakkur oʻrtasidagi munosabatlarning markaziy tadqiqot sohasi koʻrib chiqiladi, lingvistik nisbiylik nazariyasi (Sapir-Uorf gipotezasi) universalistik yondashuvga (Xomskiyning universal grammatikasi) qarama-qarshi qoʻyiladi va ularning interaktiv dinamikasiga urgʻu beriladi. Qo‘shimcha e'tibor til va ong o‘rtasidagi o‘zaro ta'sirga qaratiladi, bu neyrolingvistika va psixolingvistikadagi yutuqlar, jumladan, miya va til munosabatlarini o‘rganish, til o‘rganish va afaziya kabi kasalliklarni o‘rganish bilan qo‘llab-quvvatlanadi. Maqola kognitiv tilshunoslikning sun'iy intellekt, ta'lim va nutq terapiyasi sohasidagi kelajakdagi ilmiy yutuqlarga hissa qo‘shish imkoniyatlarini ta'kidlab, uning fanlararo ahamiyatini aks ettiradi.