Published January 30, 2025 | Version v1

XORAZM VILOYATI SHAROITIDA NOK KO'CHATLARINI YETISHTIRISH TEXNOLOGIYASI TAKOMILLASHTIRISH

Description

XORAZM VILOYATI SHAROITIDA NOK KO‘CHATLARINI YETISHTIRISH TEXNOLOGIYASI TAKOMILLASHTIRISH

Kirish. Payvandtaglarni kuzlari  urug‘li  payvandtagga  ulanib  ko‘paytirilib,  bunda  har  bir  ulangan  kuzdan  payvandtag  ona  bog‘i  uchun  tupni kosil kilish mumkin. Bu usulni B.G.Mataganov tavsiya etgan.

Urugdan  ekilgan ko‘chatlar dalada  avgust  oyida payvand ulanadi.  Payvandtag nikolarini ildiz bo‘g‘izi 5-6 sm qilib ochiladi va iloji boricha pastrok qilib,  yovvoyi bachki novdalarni kamrok xosil kilish maksadida, niholning ikkala tomoniga payvandtagni ikkita kuzi ulanadi.

Keyingi  yilning  erta  bahorida  nixollarning  ustki qismi ulangan  ko’zdan  yukorisi  kesib tashlanadi.  Vegetasiya davrida  ikki-uch  marotaba  yovvoyi  novdalar  olib  tashlanadi.  Ulangan  kuzdan usib  chiqqan  nixollar  20-25  sm  balandlikka  еtganda  ular  nam  tuprok  bilan  5-7  sm  balandlikda ko’mmalanadi,  20-30  kundan  so‘ng  ko‘mmalash  kaytariladi. Kuzga  kelib  ko’mmalangan  novdalarda  ildiz  hosil  bo’ladi. Shu  yilning kuzidayok  nihollar  kavlanib  olinadi  va  ildiz otgan  payvandtaglar  bilan  ona  bog’i hosil  qilinadi. Kavlab  olingan kuchatlar ulangan  еridan  yumshok sim  bilan sikib  boglanadi  va  payvandtag  bilan  birgalikda  ekiladi. Payvandtag, nikolni  tutishiga, rivojlanishiga  yordam  beradi  va  keyinchalik  kurib,  yuk  bulib  ketadi.  Fakat bunday  nikollar ekilganda ularni iloji  boricha chuqurroq kilib ekish (40-50 sm) zarur.

ADABIYOTLAR TAHLILI VA METOD

Payvandtaglarni kuzlari  urug‘li  payvandtagga  ulanib  ko‘paytirilib,  bunda  har  bir  ulangan  kuzdan  payvandtag  ona  bog‘i  uchun  tupni kosil kilish mumkin. Bu usulni B.G.Mataganov tavsiya etgan.

Urugdan  ekilgan ko‘chatlar dalada  avgust  oyida payvand ulanadi.  Payvandtag nikolarini ildiz bo‘g‘izi 5-6 sm qilib ochiladi va iloji boricha pastrok qilib,  yovvoyi bachki novdalarni kamrok xosil kilish maksadida, niholning ikkala tomoniga payvandtagni ikkita kuzi ulanadi.

Keyingi  yilning  erta  bahorida  nixollarning  ustki qismi ulangan  ko’zdan  yukorisi  kesib tashlanadi.  Vegetasiya davrida  ikki-uch  marotaba  yovvoyi  novdalar  olib  tashlanadi.  Ulangan  kuzdan usib  chiqqan  nixollar  20-25  sm  balandlikka  еtganda  ular  nam  tuprok  bilan  5-7  sm  balandlikda ko’mmalanadi,  20-30  kundan  so‘ng  ko‘mmalash  kaytariladi. Kuzga  kelib  ko’mmalangan  novdalarda  ildiz  hosil  bo’ladi. Shu  yilning kuzidayok  nihollar  kavlanib  olinadi  va  ildiz otgan  payvandtaglar  bilan  ona  bog’i hosil  qilinadi. Kavlab  olingan kuchatlar ulangan  еridan  yumshok sim  bilan sikib  boglanadi  va  payvandtag  bilan  birgalikda  ekiladi. Payvandtag, nikolni  tutishiga, rivojlanishiga  yordam  beradi  va  keyinchalik  kurib,  yuk  bulib  ketadi.  Fakat bunday  nikollar ekilganda ularni iloji  boricha chuqurroq kilib ekish (40-50 sm) zarur.

Payvand  qilingan  еri  25-30  sm  chukurda  bulishi  lozim. Bu payvandtag ildiz sistemasini еtarli rivojlanishiga yordam beradi. Ona bogiga ekilgan novdalarni tuprok yuzasidan 1,5-2  sm balandlikda kesib tashlanadi va ulardan yangi novdalar paydo bula boshlaydi.

Iyun oyining boshida novdalarning tagi 4-5 sm ochiladi va xosil bulgan novdalar 3-L kuz koldirib kesiladi, vegetasiya  davrida  oddiy  parvarish  qilinadi.  Bu  ona  bogi  novdalarida bir  yil  oldin  tunka xosil  kilish  imkonini  beradi (novda xosil kilish xususiyatini yaxshilaydi).  Ikkinchi yildan boshlab paykaldan novda olish boshlanadi.

O‘zbekiston sharoitida bu usulni kullaganda, nixollarga payvandtag kuzini erta еzda ulash yaxshi natija beradi. Payvandni  nixol  bilan  ekilgan  birinchi  dalada  amalga  oshiriladi,  nixollar  20-25  may  oyigacha  payvandga  еtilishi shart.  Shuning uchun birinchi dalaga ekilgan nixollar sifati  yukori  bulib,  ularga  ishlov  berish  darajasi  xam  yukori saviyada bulishi lozim. Payvandni 25-30 maydan  10-15 iyungacha ikkita kuz  bilan utkaziladi.  20  kundan  sung nixollar payvand qilingan kuzning ustidan kesib tashlanadi. Kuzgacha payvand  qilingan  kuzdan usib chikkan novdalar  30-40 sm va undan xam  balandrok bulib  еtiladi xamda ulardan  bemalol ona bogi tashkil kilishda ishlatsa buladi.

Bu  usulda  ustirilgan  novdalar  (yarim  yoshli)  birinchi yili  rivojda  odatiy  davrda  payvand  kilib,  ikkinchi  yili oldingi usulda ustirilganlardan orkada koladi. Iyun oyining urtasida novdalarning tagi 4-5 sm chukurlikda ochiladi va usayotgan  novdalar  3-4  kuz  koldirilib  kesiladi.  Ikkinchi yildan boshlab gorizontal xolatda ildiz olgan novdalar olish boshlanadi.  Jadallashgan  kupaytirishda nixolga payvandtag  kuzini  payvand  kilishni  kishki  payvandga,  novdaning uzunligi 8-10 sm bulgan (4-6 kurtakka ega bulgan) novdalar  bilan  uzgartirilib,  biratula  kuchatxonaga ekib,  sung ular bilan ona bogi tashkil kilsa, ona bogini tashkil kilish yana bir yilga kiskaradi.

Bunday  usul  bilan  R.R.Shreder  nomli  BU  va  VITIning ba’zi  xujaliklarida  2-3  gektar  ona  payvandtag  boglari M-2, M-9  va MM-106 turdagi  payvandtaglar  bilan tashkil qilingan.

Qishda qilingan payvandtaglar bilan vastida zichlashtirilgan payvandtag ona boglari barpo kilish mumkin. Bunday ona  boglar  uz  vaktida  MM-106  payvandtag  bilan  Izboskan kuchatchilik xujaligida 2 gektar maydonda tashkil qilingan va  undan  birinchi  yiliyok  xar  bir  gektar  maydondan  20,7 ming dona ildiz otgan standart payvandtag olingan.


Shu  bilan  bir  katorda  Ukrainaning  Krim  viloyatidagi xujaliklarda  Krim  tajriba  standiyasida  ishlab  ch i kil gam usulda  payvandtag  ona  boglari  yaratilyapti  va  u  ikki  yil tezrok  x,osil  beryapti.  Bunda  kupli  usuvchi  pixollarga  20 25  sm  uzunlikdagi  payvandtag  novdalari  kishki  payvand qilinib, tugridan-tugni payvandtag ona boglariga ekilyapti va yaxshi natija beryapti. Bu usulni respublikada xam sinab kurish axamiyatlidir.

Uzun  kalamchali  kishki  payvandni  ona  boglariga  oddiy ona bogi  ekiladigan  sxemada ekiladi,  ularni extiyot kilib, chukur ekilgach, sinishdan va tashki muxitni noqulay ta’sirlaridan xoli buladi. Shu sababli xam yaxshi kukaradi va rivojlanadi.  Chukur  ekilgach,  payvand  qilingan  novdani  uzi xam ildiz otib rivojlanishiga yordam beradi.

Files

XORAZM VILOYATI SHAROITIDA NOK KO‘CHATLARINI YETISHTIRISH TEXNOLOGIYASI TAKOMILLASHTIRISH.pdf

Additional details

References

  • FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. X.Xonqulov, K.Saporbayev, Z.Rajabova. Gilos navlarini VSL-payvandtagininng hosildorligiga ta'siri T:, 2022 b 230-232 2. Razzoqov Qaxramon, Saparboyev Ko'palboy. DNK molekulasiga Endonukleazalarning tasiriga doir masalalar еchish medodikasi. Переяслав-хмельниций 2018 b52-56 3. Saporbaev.K, gilos daraxtlariga shakl berish usullarining ahamiyati. Theoretical and Practical Principles of Innovative Development of the Agricultural Sector in Uzbekistan, SB TSAU Conference, 287-289. 4. Saporbayev Ko'palboy, Mamatdurdiyev Ulug'bek, Ro'zmetov Anvarbek, Yoqubov Diyorbek Xajiyev Ma'murjon. Xorazm viloyati sharoitida nok ko'chatlarini еtishtirish texnologiyasi. Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari ilmiy konfressiya 32 to'plam 2024 y 5. U.Mamatdurdiyev; D.Yakubov; K.Saporbayev; A.Ro'zmetov, Xajiyev Ma'murjon. Maxsar navlarining poya balandligiga ekish sxemasi va muddatining ta'siri. Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari ilmiy konfressiya 32 to'plam 2024 y 6. Sh.Abrorov zamonaviy intensiv gilos bog"lari toshkent 2018 yil 91-114 betlari. 7. B.G'ulomov, Sh.Abrorov, I.Normuratov mevali daraxtlarga shakl berish, kesish va payvandlash toshkent 2013 yil 9-21 betlari.