XORAZM VILOYATI SHAROITIDA NOK KO'CHATLARINI YETISHTIRISH TEXNOLOGIYASI TAKOMILLASHTIRISH
Authors/Creators
Description
XORAZM VILOYATI SHAROITIDA NOK KO‘CHATLARINI YETISHTIRISH TEXNOLOGIYASI TAKOMILLASHTIRISH
Kirish. Payvandtaglarni kuzlari urug‘li payvandtagga ulanib ko‘paytirilib, bunda har bir ulangan kuzdan payvandtag ona bog‘i uchun tupni kosil kilish mumkin. Bu usulni B.G.Mataganov tavsiya etgan.
Urugdan ekilgan ko‘chatlar dalada avgust oyida payvand ulanadi. Payvandtag nikolarini ildiz bo‘g‘izi 5-6 sm qilib ochiladi va iloji boricha pastrok qilib, yovvoyi bachki novdalarni kamrok xosil kilish maksadida, niholning ikkala tomoniga payvandtagni ikkita kuzi ulanadi.
Keyingi yilning erta bahorida nixollarning ustki qismi ulangan ko’zdan yukorisi kesib tashlanadi. Vegetasiya davrida ikki-uch marotaba yovvoyi novdalar olib tashlanadi. Ulangan kuzdan usib chiqqan nixollar 20-25 sm balandlikka еtganda ular nam tuprok bilan 5-7 sm balandlikda ko’mmalanadi, 20-30 kundan so‘ng ko‘mmalash kaytariladi. Kuzga kelib ko’mmalangan novdalarda ildiz hosil bo’ladi. Shu yilning kuzidayok nihollar kavlanib olinadi va ildiz otgan payvandtaglar bilan ona bog’i hosil qilinadi. Kavlab olingan kuchatlar ulangan еridan yumshok sim bilan sikib boglanadi va payvandtag bilan birgalikda ekiladi. Payvandtag, nikolni tutishiga, rivojlanishiga yordam beradi va keyinchalik kurib, yuk bulib ketadi. Fakat bunday nikollar ekilganda ularni iloji boricha chuqurroq kilib ekish (40-50 sm) zarur.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METOD
Payvandtaglarni kuzlari urug‘li payvandtagga ulanib ko‘paytirilib, bunda har bir ulangan kuzdan payvandtag ona bog‘i uchun tupni kosil kilish mumkin. Bu usulni B.G.Mataganov tavsiya etgan.
Urugdan ekilgan ko‘chatlar dalada avgust oyida payvand ulanadi. Payvandtag nikolarini ildiz bo‘g‘izi 5-6 sm qilib ochiladi va iloji boricha pastrok qilib, yovvoyi bachki novdalarni kamrok xosil kilish maksadida, niholning ikkala tomoniga payvandtagni ikkita kuzi ulanadi.
Keyingi yilning erta bahorida nixollarning ustki qismi ulangan ko’zdan yukorisi kesib tashlanadi. Vegetasiya davrida ikki-uch marotaba yovvoyi novdalar olib tashlanadi. Ulangan kuzdan usib chiqqan nixollar 20-25 sm balandlikka еtganda ular nam tuprok bilan 5-7 sm balandlikda ko’mmalanadi, 20-30 kundan so‘ng ko‘mmalash kaytariladi. Kuzga kelib ko’mmalangan novdalarda ildiz hosil bo’ladi. Shu yilning kuzidayok nihollar kavlanib olinadi va ildiz otgan payvandtaglar bilan ona bog’i hosil qilinadi. Kavlab olingan kuchatlar ulangan еridan yumshok sim bilan sikib boglanadi va payvandtag bilan birgalikda ekiladi. Payvandtag, nikolni tutishiga, rivojlanishiga yordam beradi va keyinchalik kurib, yuk bulib ketadi. Fakat bunday nikollar ekilganda ularni iloji boricha chuqurroq kilib ekish (40-50 sm) zarur.
Payvand qilingan еri 25-30 sm chukurda bulishi lozim. Bu payvandtag ildiz sistemasini еtarli rivojlanishiga yordam beradi. Ona bogiga ekilgan novdalarni tuprok yuzasidan 1,5-2 sm balandlikda kesib tashlanadi va ulardan yangi novdalar paydo bula boshlaydi.
Iyun oyining boshida novdalarning tagi 4-5 sm ochiladi va xosil bulgan novdalar 3-L kuz koldirib kesiladi, vegetasiya davrida oddiy parvarish qilinadi. Bu ona bogi novdalarida bir yil oldin tunka xosil kilish imkonini beradi (novda xosil kilish xususiyatini yaxshilaydi). Ikkinchi yildan boshlab paykaldan novda olish boshlanadi.
O‘zbekiston sharoitida bu usulni kullaganda, nixollarga payvandtag kuzini erta еzda ulash yaxshi natija beradi. Payvandni nixol bilan ekilgan birinchi dalada amalga oshiriladi, nixollar 20-25 may oyigacha payvandga еtilishi shart. Shuning uchun birinchi dalaga ekilgan nixollar sifati yukori bulib, ularga ishlov berish darajasi xam yukori saviyada bulishi lozim. Payvandni 25-30 maydan 10-15 iyungacha ikkita kuz bilan utkaziladi. 20 kundan sung nixollar payvand qilingan kuzning ustidan kesib tashlanadi. Kuzgacha payvand qilingan kuzdan usib chikkan novdalar 30-40 sm va undan xam balandrok bulib еtiladi xamda ulardan bemalol ona bogi tashkil kilishda ishlatsa buladi.
Bu usulda ustirilgan novdalar (yarim yoshli) birinchi yili rivojda odatiy davrda payvand kilib, ikkinchi yili oldingi usulda ustirilganlardan orkada koladi. Iyun oyining urtasida novdalarning tagi 4-5 sm chukurlikda ochiladi va usayotgan novdalar 3-4 kuz koldirilib kesiladi. Ikkinchi yildan boshlab gorizontal xolatda ildiz olgan novdalar olish boshlanadi. Jadallashgan kupaytirishda nixolga payvandtag kuzini payvand kilishni kishki payvandga, novdaning uzunligi 8-10 sm bulgan (4-6 kurtakka ega bulgan) novdalar bilan uzgartirilib, biratula kuchatxonaga ekib, sung ular bilan ona bogi tashkil kilsa, ona bogini tashkil kilish yana bir yilga kiskaradi.
Bunday usul bilan R.R.Shreder nomli BU va VITIning ba’zi xujaliklarida 2-3 gektar ona payvandtag boglari M-2, M-9 va MM-106 turdagi payvandtaglar bilan tashkil qilingan.
Qishda qilingan payvandtaglar bilan vastida zichlashtirilgan payvandtag ona boglari barpo kilish mumkin. Bunday ona boglar uz vaktida MM-106 payvandtag bilan Izboskan kuchatchilik xujaligida 2 gektar maydonda tashkil qilingan va undan birinchi yiliyok xar bir gektar maydondan 20,7 ming dona ildiz otgan standart payvandtag olingan.
Shu bilan bir katorda Ukrainaning Krim viloyatidagi xujaliklarda Krim tajriba standiyasida ishlab ch i kil gam usulda payvandtag ona boglari yaratilyapti va u ikki yil tezrok x,osil beryapti. Bunda kupli usuvchi pixollarga 20 25 sm uzunlikdagi payvandtag novdalari kishki payvand qilinib, tugridan-tugni payvandtag ona boglariga ekilyapti va yaxshi natija beryapti. Bu usulni respublikada xam sinab kurish axamiyatlidir.
Uzun kalamchali kishki payvandni ona boglariga oddiy ona bogi ekiladigan sxemada ekiladi, ularni extiyot kilib, chukur ekilgach, sinishdan va tashki muxitni noqulay ta’sirlaridan xoli buladi. Shu sababli xam yaxshi kukaradi va rivojlanadi. Chukur ekilgach, payvand qilingan novdani uzi xam ildiz otib rivojlanishiga yordam beradi.
Files
XORAZM VILOYATI SHAROITIDA NOK KO‘CHATLARINI YETISHTIRISH TEXNOLOGIYASI TAKOMILLASHTIRISH.pdf
Additional details
References
- FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. X.Xonqulov, K.Saporbayev, Z.Rajabova. Gilos navlarini VSL-payvandtagininng hosildorligiga ta'siri T:, 2022 b 230-232 2. Razzoqov Qaxramon, Saparboyev Ko'palboy. DNK molekulasiga Endonukleazalarning tasiriga doir masalalar еchish medodikasi. Переяслав-хмельниций 2018 b52-56 3. Saporbaev.K, gilos daraxtlariga shakl berish usullarining ahamiyati. Theoretical and Practical Principles of Innovative Development of the Agricultural Sector in Uzbekistan, SB TSAU Conference, 287-289. 4. Saporbayev Ko'palboy, Mamatdurdiyev Ulug'bek, Ro'zmetov Anvarbek, Yoqubov Diyorbek Xajiyev Ma'murjon. Xorazm viloyati sharoitida nok ko'chatlarini еtishtirish texnologiyasi. Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari ilmiy konfressiya 32 to'plam 2024 y 5. U.Mamatdurdiyev; D.Yakubov; K.Saporbayev; A.Ro'zmetov, Xajiyev Ma'murjon. Maxsar navlarining poya balandligiga ekish sxemasi va muddatining ta'siri. Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari ilmiy konfressiya 32 to'plam 2024 y 6. Sh.Abrorov zamonaviy intensiv gilos bog"lari toshkent 2018 yil 91-114 betlari. 7. B.G'ulomov, Sh.Abrorov, I.Normuratov mevali daraxtlarga shakl berish, kesish va payvandlash toshkent 2013 yil 9-21 betlari.