"Sarı Gelin" Türküsünün Coğrafyalar Arası Değişimi: Azerbaycan-Türkiye Örneği

Türk topluluklarının tarihsel süreçte geniş coğrafyalarda yaşadığı etkileşimler, kültürel ve müzikal öğelerin karşılıklı alışverişine olanak sağlamıştır. Özellikle göç hareketleriyle başlayan bu kültürel alışverişler, toplulukların müzikal birikimlerinin yerel lehçelerle harmanlanarak nasıl çeşitlendiğini ve dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Azerbaycan ve Türkiye arasında görülen müzikal etkileşim bu bağlamda önemlidir. Bu iki ülkeyi birbirine bağlayan tarihi ve kültürel unsurlarından birisi de müziktir. İki ülkenin repertuvarlarına bakıldığında benzer eserlere rastlamak mümkündür. Türkiye’de Kars, Iğdır ve Erzurum yörelerinde, Azerbaycan kültürünün izlerine rastlamak mümkündür. TRT repertuvarında Azerbaycan yöresine kayıtlı 104 adet kırık hava, 19 adet enstrümantal oyun havası ve 25 adet mugamın yer alması, iki ülke arasındaki müzikal etkileşimin somut bir göstergesidir.

Bu çalışmada, “Sarı Gelin” adlı türkünün Azerbaycan ve Türkiye’deki edisyonları karşılaştırılarak coğrafyalar arası müzikal farklılıkların ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Araştırma, literatür taraması ve içerik analizi yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Ulaşılan notaların transkripsiyonu Mus2 nota yazım programıyla yapılmıştır. Elde edilen bulgular neticesinde güfte, usûl ve makamsal açıdan her iki eserde belirgin farklar olduğu görülmüştür.

Çalışma sonucunda; Azerbaycan ve Türkiye’de “Sarı Gelin” olarak adlandırılan türkünün güftelerinde benzer sözler bulunduğu, kullanılan alfabe ve lehçeden kaynaklı olarak farklı kelimelerin kullanıldığı, ezgisel olarak benzerliklerin bulunmasına rağmen ülkelerin müzikal geleneklerinden kaynaklı usûl ve makam farklılıklarının olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, coğrafyaların müzikal zenginliklerini ve çeşitliliğini ortaya koymakta, aynı zamanda kültürel mirasın evrimini anlamak için değerli veriler sunmaktadır. Araştırma, farklı Türk toplumları arasındaki müzikal etkileşimin yansımalarını anlamak adına önemlidir. Bu doğrultuda yapılan çalışmalar sayesinde Türkî devletlerin ortak kültürel değerleri daha iyi anlaşılacak ve müzikal çeşitliliğin korunması desteklenecektir.

Anahtar Kelimeler: Türkü, Mugam, Varyant

It is seen that the interactions that Turkic communities have experienced in large geographies with the historical process have enabled the mutual exchange of cultural and musical elements. These cultural exchanges, which started especially with migration movements, reveal how the musical accumulations of the communities have diversified and transformed by blending with local dialects. The musical interaction between Azerbaijan and Turkey is important in this context. Music, the most important of the historical and cultural elements that connect these two countries, has found its place in the repertoire of both countries. Erzurum, Kars and Iğdır regions of Turkey are among the places where Azerbaijani culture is felt most intensely. The fact that there are 104 broken airs, 19 instrumental game airs and 25 mugams belonging to Azerbaijan in the TRT repertoire is a concrete indicator of the musical interaction between the two countries.

In this study, it is aimed to reveal the musical differences between geographies by comparing the performance styles of the folk song “Sarı Gelin” in Azerbaijan and Turkey. The research was conducted using literature review and content analysis methods. The performance differences obtained in the literature review were rewritten with the Mus2 note writing program and a comparison was made. The findings obtained show that there are significant differences in the lyrics, usûl and maqamal structure in both geographies.

As a result of the study, it was determined that the lyrics of the folk song performed as “Sarı Gelin” in Azerbaijan and Turkey have similar lyrics, different words are used due to the alphabet and dialect used, and although there are melodic similarities, there are differences in usûl and makam due to the musical traditions of the countries. This situation reveals the musical richness and diversity of geographies and provides valuable data to understand the evolution of cultural heritage. The research is important for understanding the reflections of musical interaction between different Turkic societies. Such studies will support a better understanding of the cultural values of the Turkic geography and the preservation of musical diversity.

Keywords: Türkü, Mugam, Variant