Çanakkale Şehitleri İçin Abide Yapılmasına Yönelik Teşebbüsler ve Türk Basınına Yansımaları (1929-1940)

Türk ordusunun Çanakkale Savaşları’nda elde ettiği zaferin simgesi haline gelen Çanakkale Şehitler Abidesi’nin inşası, savaşın kazanıldığı 1916 tarihinden itibaren kamuoyunun önemli gündemlerinden biri haline gelmiştir. Bu süreçte çeşitli projeler üzerinde çalışılmış olmasına rağmen abidenin inşasına yönelik en somut adım 1944 yılında atılabilmiştir. Abide inşaatının temelleri 1954 yılında atılırken abidenin resmi olarak açılışı ise 21 Ağustos 1960 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Abidenin açılışına kadar geçen bu uzun süreçte gündemdeki yerini koruyan konu, Cumhuriyet’in ilanının 10. yılını da kapsaması nedeniyle özellikle 1930’lu yıllarda daha yüksek sesle konuşulmaya başlanmış ve bu süreç, abide inşasına yönelik kamuoyunun oluşumunda önemli bir dönem olmuştur. Bu çalışmada, daha önce farklı bakış açılarıyla kaleme alınan Çanakkale Şehitler Abidesi’nin inşa edilmesine yönelik ileri sürülen öneri ve projeler ile bu kapsamda ön plana çıkan aktör ve kurumlar, 1929 ile 1940 yılları arasında, başta dönemin Türk basını olmak üzere arşiv belgelerinden elde edilen bilgiler doğrultusunda değerlendirilmiştir. Çalışmanın daha sağlam bir zemine oturtulabilmesi ve bağlamının belirgin bir hale getirilebilmesi amacıyla da Osmanlı Devleti döneminde yapımına teşebbüs edilen savaş abideleri ile yine aynı dönemde Çanakkale şehitleri için abide yapımına yönelik girişimlerden bahsedilmiştir. Çalışmada Çanakkale’de niçin bir abide inşa edilmesi gerektiği, abidenin inşa edilmek istenmesine rağmen buna engel olan nedenlerin neler olduğu sorusu cevaplandırılmaya çalışılmış olup abide mimarisine yönelik öneriler, hazırlanan projeler, hükûmet, cemiyet, birlik ve toplumun bu kapsamdaki görüş önerileri ve eleştirileri gibi konular üzerinde durulmuştur.