İLHANLILAR DEVRİNDE MERÂGA
Authors/Creators
Description
Özet
Merâga dairesi konumu hasebiyle klasik'ın önemli muhafazasından biridir. Bunun bilgisi olan devletlerden biri de İlhanlılar olmuştur. İlhanlıların sürekli olarak geçirmesi Hülegü Han (h. 1256-1265) zamanında gerçekleşmiş ve Merâga başkent ilan edilerek yeni bir devlet kayıt altına alınmıştır. Bu andan itibaren Merâga ilminin yürütüldüğü bir şehir olarak en parlak günün birini yaşamıştır. Merâga Rasathânesi de bu amaçla bizzat Hülegü Han'ın emriyle ve Nasirüddin Tûsî'nin öncülüğünde kurulmuştur. Merâga Rasathânesi, vakıf gelirleriyle birlikte ilk rasathânenin yanı sıra, İslam dünyasındaki hayatların büyük rasathanesi olarak da öne çıkıyor. Bu merkez, çeşitli coğrafyalardan gelen bilim insanlarını bir araya getirerek önemli bir bilgi ve araştırma ortamı oluşturdu. Merâga Rasathânesi'nde keşfedilen astronomi aletleri geliştirilerek günümüzde de gerçekleştirilmeye devam edilmektedir. Söz konusu rasathâne bu özelliklerle klasik'da Semerkand Rasathânesi'yle birlikte İslâm Dünyası'nın en önemli rasathaneleri arasında yer almaktadır. Kendisinden sonra kurulan birçok rasâthaneye de özgün kaynak olmuştur. Abaka Han (h. 1265-1282), Gazan Han (h. 1295-1304) ve Ölceytü Han (h. 1304-1316) döneminde de korumayı koruyan rasathâne, İlhanlı Devleti'nin merkezinin Sultaniye'ye çarpması sonucu eski kaybı kaybetmiştir.
Abstract (English)
Abstract
Due to its geographical location, Merâga was one of the most important cities of the Middle Ages. One of the states that realised this was the Ilkhanids. The conquest of the region by the Ilkhanids took place during the reign of Hülegü Khan (r. 1256-1265) and Merâga was declared the capital and a new state was established. From this moment on, Merâga experienced one of its brightest periods as a city where scientific activities were carried out. In line with this purpose, the Meragha Observatory was established by the order of Hulagu Khan himself and under the leadership of Nasir al-Dīn Tūsī. In addition to being the first observatory supported by foundation revenues, Merâga Observatory also stands out as the sixth largest observatory in the Islamic world. This centre brought together scientists from various geographies and created an important information and research environment. The astronomical instruments discovered in Merâga Observatory have been developed and continue to be used today. With these features, the observatory in question is among the most important observatories of the Islamic World together with Samarkand Observatory. It also inspired many observatories established after it. The observatory, which maintained its importance during the reigns of Abaka Khan (r. 1265-1282), Ghazan Khan (r. 1295-1304) and Öljeitü Khan (r. 1304-1316), lost its former importance as the centre of the Ilkhanid State shifted to Sultaniye.
Files
İLHANLILAR DEVRİNDE MERÂGA.pdf
Files
(1.6 MB)
| Name | Size | Download all |
|---|---|---|
|
md5:e769fd1365610711edcdcd7c8bb6c09d
|
1.6 MB | Preview Download |
Additional details
Additional titles
- Alternative title (English)
- MERAGA DURING THE ILKHANID ERA
Dates
- Submitted
-
2024-10-27
- Accepted
-
2024-12-15
References
- Abdullah b. Fazlullah Şirazî, (1346). Tahrir-i Tarih-i Vassâf. Neşr. Abdullah el-Ahmed Ayetî, Tahran: İntişarat-ı Bünyad-ı Ferheng-i İran. Abdullah b. Fazlullah-ı Şirazî. (1401 h.ş.) Tecziyetü'l-Emsâr meşhur be Târîh-i Vassâf, neşr. Ahmed Hâtemî, Tahran: Neşr-i Ulum. Alaaddin Ata Melik Cüveynî. (1988). Tarih-i Cihangüşa II, çev. Mürsel Öztürk, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı. Alaaddin Ata Melik Cüveynî. (1988). Tarih-i Cihangüşa III, çev. Mürsel Öztürk, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı. Barthold, V. V. (2022). İran Tarihî Coğrafyası, çev. Ömer Alkaç, İstanbul: Selenge Yayınları. Batır, İ.B. (2023). "Orta Çağ'da Şehir: İran, "Orta Çağ'da Bir Ordugâh Şehri: Merâga", Orta Çağ'sa Şehir: İran, ed. Mustafa Aylar, Ankara: Sonçağ Akademi. Belâzürî. (1987). Fütuhu'l-büldân, çev. Mustafa Fayda, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Bostancı, F. (2021). Berke Han Dönemi Altın Orda Devleti Tarihi (1256-1266) (Siyaset-Kültür-Din). İstanbul: Efeakademi Yayınları. Çelebi, K. (2007). Keşfu'z-Zunün, çev. Rüştü Balcı, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları. Gökmen, F. (1937). Eski Türklerde Heyet ve Takvim, İstanbul: Devlet Basımevi, 1937. Gündüz, T. (2008). "Safevîler", Diyanet İslâm Ansiklopedisi, (Cilt 35, 451-457 ss.), İstanbul: DİA. Haykıran, K.R. (2016). Moğollar Zamanında Yakın Doğu, İstanbul: Ötüken Neşriyat. İbn Havkal. (2017). 10. Asırda İslâm Coğrafyası, çev. Ramazan Şeşen, İstanbul: Yeditepe Yayınları. İbnü'l Esir. (1987). el-Kâmil fi't-Târih Tercümesi 12, çev. Ahmed Ağırakça, Abdülkerim Özaydın, İstanbul: Bahar Yayınları. İhsanoğlu, E. (1997). Osmanlı Astronomi Literatürü Tarihi I, ed. Ekmeleddin İhsanoğlu, İstanbul: İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi. İstahrî. (2015). Ülkelerin Yolları, çev. Murat Ağarı, İstanbul: Ayışığı Kitapları. Kafesoğlu, İ. Türk Milli Kültürü, İstanbul: Ötüken Neşriyat. Kar, A. (2018). "Merâga Rasadhanesi'nde Gökbilim Çalışmaları: Zîc-i İlhânî", Yeditepe Üniversitesi Tarih Bölümü Araştırma Dergisi, Cilt 2, Sayı 3, İstanbul, 93-103. Karadaş, C. (2006). "Dâvûd-i Kayserî ve Genel Hatlarıyla Düşüncesi", Uludağ Üniversitesi İlâhiyât Fakültesi Dergisi, c. XV, 1-17. Kaya, S. (2019). "İlhanlılar Dönemi'nde Merâga ve Tebrîz Gözlemevleri", Turkish Studies Historical Analysis, Cilt 14, Sayı 4, Ankara, 2019, 929-946. Köprülü, F. (1942). "XIII. Asırda Marâga Rasathanesi Hakkında Bazı Notlar", Belleten, C. VI, Sayı: 23-24, 207-226. Minorsky, V. (1991). "Marāgha", (EI VI, 498-503 ss), Brill. Nesevî. (1934). Celâlüttin Harezemşah. çev. Necip Asım, İstanbul: MEB Basımevi. Özgüdenli, O.G. (2004). "Meraga", Diyanet İslâm Ansiklopedisi (Cilt 29, 162-163 ss), İstanbul, DİA. Özgüdenli, O.G. (2007). "Olcaytu Han", Diyanet İslâm Ansiklopedisi (Cilt 33, 345-347 ss.) İstanbul: DİA. Pannekoek, A. (1989). A History of Astronomy, New York: Dover Publications. Rashiduddin Fazlullah's. (1998). Jami'ut-tawarikh: Compendium of Chronicles 2, trans. W. M. Thackston, Harvard: Harvard University Department of Near Eastern Languages and Civilizations. Reşîdüddîn Fazlullah. (1394 h.ş.). Cami'u't-Tevârih (Târih-i Mübarek-i Gâzânî) 2, neşr. Muhammed Ruşen ve Mustafa Musevi, Tahran: Miras-ı Mektub. Reşidüddin Fazlullah. (2013). Câmiu't-Tevârih, çev. İsmail Aka, Mehmet Ersan, Ahmad Hesamipour Khelejani, Ankara: Türk Tarih Kurumu. Sarton, G. (1962). Introduction to the History of Science. Vol II/2, Baltimore. Sayılı, A. (1946). "Gâzân Han Rasathanesi", Belleten, Cilt X, Sayı 40, Ekim, 1946, Ankara, 625-640. Sayılı, A. (1988). The Observatory in Islam, Ankara: TTK Yayınları. Seyf b. Muhammed Herevi, (1362). Tarihname-yi Herât. (tah. Muhammed Züberü's-Sadiki), Kalküta. Spuler, B. (2011). İran Moğolları, çev. Cemal Köprülü, Ankara: TTK Basımevi. Strange, G.L. (2015). Doğu Hilafetinin Memleketleri, çev. Adnan Eskikurt, Cengiz Tomar, İstanbul: Yeditepe Yayınevi. Sümer, F. (1989). "Akkoyunlular", Diyanet İslâm Ansiklopedisi, (Cilt 2, 270-274 ss.), İstanbul: DİA. Sümer, F. (2021). Kara Koyunlular, Ankara: TTK Yayınları. Şirinov, A. (2012). "Nasirüddin Tûsî'', Diyanet İslâm Ansiklopedisi (Cilt 41, 437-445) İstanbul: DİA. Taneri, A. (1977). Celâlü'd-din Hârizmşah ve Zamanı, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. Unat, Y. ( 2013). "Zic-i İlhani", Diyanet İslâm Ansiklopedisi (Cilt 44, 399 ss.) İstanbul: DİA. Wing, P. (2016). The Jalayirids Dynastıc State Formation in The Mongol Middle East, Edinburgh: Edinburgh University Press. Yezdî. (2019). Zafernâme, çev. Ahsen Batur, İstanbul: Selenge Yayınları. Yuvalı, A. (1994). "Ebû Said Bahadır Han", Diyanet İslâm Ansiklopedisi (Cilt 10, 218-219 ss.), İstanbul: DİA. Yuvalı, A. (2017). İlhanlı Tarihi, İstanbul: Bilge Kültür-Sanat. Zeydan, C. (2012). İslam Uygarlığı Tarihi 2, çev. Nejdet Gök, İstanbul: İletişim Yayınları.