Harezm ve Kıpçak Türkçesi Dönemi Eserlerinin Transkripsiyon Meselesi Üzerine

Dil, insanların hem yazılı hem de sözlü iletişimde kullandığı anlamlı seslerden meydana gelen örülmüş bir sistemdir. Dilin yazılı aktarımını ifade eden alfabe de dildeki bir sese karşılık gelen harfler dizini, semboller kümesidir. Bu harfler dizini ülkeden ülkeye, bölgeden bölgeye farklılık arz etmektedir. Tarih boyunca çeşitli coğrafyalarda hüküm sürmüş ve yaşamış olan Türklerin alfabeleri de buna bağlı olarak süreç içinde değişiklik göstermiştir. Orta Asya’da göçebe hayatla başlayan bu macera zamanla Avrupa’nın sınırlarına ulaşmıştır. Bu uzun macerada Türklerin kullandığı alfabeler Göktürk, Uygur, Mani, Süryani, Brahmi, Arap, Ermeni, İbrani, Kiril ve son olarak da Latin alfabesi olmuştur. Bunlardan Göktürk ve Uygur alfabeleri bizzat Türkler tarafından oluşturulmuş, diğerleri ise Türklerin diğer toplumların tesiri altında kalarak kullandığı alfabeler olmuştur. Türkçenin tarihi seyri incelendiğinde metin çalışmaları önemli bir yer tutmaktadır. Metinlerin yazı aktarımı yapılırken alfabedeki seslerin Latin alfabesine dönüştürülmesi ve transkripsiyon meselesine azami ölçüde dikkat edilmelidir. Transkripsiyon, bir alfabede var olan seslerin veya harflerin birtakım özel işaretler kullanılarak başka bir alfabenin harflerine aktarılıp onlarla gösterilmesini ifade eder ve genel olarak Latin alfabesine çevrilmesi şekliyle kendini gösterir. Bu çalışmamızın amaç, kapsam ve değerlendirilmesi, Harezm ve Kıpçak Türkçesi dönemindeki eserlerden hareketle dönemlerin imlasının ve yazı okunuşlarının bugün kullandığımız Latin alfabesine aktarım izahı meselesidir. Bununla birlikte Harezm ve Kıpçak Türkçesinden  seçilen başlıca eserler ve dönem özellikleri, metinlerdeki okuma yorumları, kapalı e’nin transkripsiyon farklılıkları, özellikle İslamiyetin etkisiyle metinlerde çokça yer alan Arapça ve Farsça alıntı unsurların örneklendirilmesi ve değerlendirilmesi makalemizin gelişim safhalarını oluşturmaktadır.