Published September 22, 2024 | Version v1
Journal article Open

Halk Kütüphanesi Çalışanlarının Yapay Zekâ Okuryazarlığı Üzerine Bir Araştırma: İzmir Halk Kütüphaneleri

Authors/Creators

Description

Yapay zekâ, günümüzde neredeyse tüm dünyanın gündeminde yer alan ve önemsenen teknolojilerden biridir. İnsanların sadece mesleklerinde değil, gündelik hayatlarında da önemli gelişmelere neden olan bu teknoloji birçok mesleğin tekrar kurgulanması gerektiği tartışmalarının kaynağı olurken, bazıları hakkında da yok olabileceğine dair endişelerin oluşmasına neden olmuştur. Bu süreci derinden yaşayan mesleklerden birisi de kütüphanecilik mesleğidir. Yaygın eğitimin önemli ayaklarından birisi olan halk kütüphanelerinin, toplumun her kesimine hizmet veriyor olması dolayısıyla yapay zekâ uygulamalarını zaman kaybetmeden hizmetlerine aktarması beklenmektedir. Türkiye’de çeşitli kütüphanelerde yapay zekâ temelli hizmetler geliştirmek için bir süredir çalışmalar yürütülürken, halk kütüphaneleri odağında, 2024 yılında Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü tarafından yapay zekâ temelli 100 akıllı kütüphane açılması için planlamalar yapılmıştır. Bu gelişmeler gösteriyor ki kütüphanelerde yapay zekâ temelli hizmetlerin sayısı her geçen gün artarak ilerleyecektir. Şüphe yok ki, kütüphanecilik alanında yapılan bu çalışmaların başarıya ulaşması, bu kurumlarda çalışmakta olan kütüphanecilerin yapay zekâ okuryazarlık düzeyleriyle yakından ilgilidir. Bu araştırmanın amacı, yapay zekâ temelli hizmetlerin hızla yaygınlaştığı günümüzde halk kütüphaneleri çalışanlarının yapay zekâ okuryazarlık düzeylerinin ölçülmesidir. Araştırmada, "Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği" kullanılmıştır. Ölçek; teknik anlama, eleştirel değerlendirme ve pratik uygulama olmak üzere üç boyuttan ve 31 maddeden oluşmaktadır. Araştırmanın evrenini, İzmir’de hizmet sunan bakanlığa bağlı halk kütüphanelerinde yönetici, kütüphaneci ve diğer kadrolarda çalışan memurların yer aldığı 163 personel oluşturmaktadır. Ölçek evrene dahil olan personele çevrimiçi form olarak ulaştırılmış ve toplam 117 kişiden yanıt alınmıştır. Araştırma sonuçları göstermektedir ki, İzmir’de çalışan halk kütüphanesi personelinin yapay zekâ okuryazarlık düzeyinin düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcılar arasında Bilgi ve Belge Yönetimi bölümünden mezun olanların, olmayanlara göre yapay zekâ konusunda anlamlı düzeyde daha fazla bilgi sahibi olduğu tespit edilmiştir. Çalışma, kütüphanecilerin; yapay zekâ uygulamalarının önemi, potansiyeli ve uygulamaları hakkında eğitime ihtiyaç duyduğunu ortaya koymaktadır. Ulusal literatürde halk kütüphanesi çalışanlarının yapay zekâ okuryazarlık düzeylerini araştıran başka bir araştırmaya ulaşılamadığından, çalışmanın alanda önemli bir boşluğu dolduracağı düşünülmektedir.

Files

33. Polat, Ö. ,.pdf

Files (623.7 kB)

Name Size Download all
md5:6ab2604854e25d1c978f85ee1c6b1aaa
623.7 kB Preview Download

Additional details

References

  • • Acar, A. (2020). İnsan ve Yapay Zeka'da otonomi ve otonominin onur ve insan hakları kavramlarıyla ilişkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Bilgi Üniversitesi. • Akkaya, B., Özkan, A. ve Özkan, H. (2021). Yapay Zekâ Kaygı (YZK) Ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik Çalışması. Alanya Akademik Bakış, 5(2), 1125-1146. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.833668 • Al-Aamri, J. ve Osman, N. E. (2022). The role of artificial intelligence abilities in library services. The International Arab Journal of Information Technology, 19(3A), 566–573. https://doi.org/10.34028/iajit/19/3A/16 • Alır Derbent, G. (2024). Kütüphane 4.0: Kütüphanelerde yeni nesil teknolojiler. P. Bezirci ve I. İ. Sert (Edt.), Cumhuriyet'in 100. yılında bilgi ve belge yönetimi teknolojisinde güncel yaklaşımlar (ss. 909-932). İstanbul Üniversitesi Yayınları. • Andersdotter, K. (2023). Artificial intelligence skills and knowledge in libraries: Experiences and critical impressions from a learning circle. Journal of Information Literacy, 17(2), 107-130. https://doi.org/10.11645/17.2.14 • Arlitsch, K. ve Newell, B. (2017). Thriving in the age of accelerations: A brief look at the societal effects of artificial intelligence and the opportunities for libraries. Journal of Library Administration, 57(7), 789-798, DOI: 10.1080/01930826.2017.1362912 • Balleste, R. (2002). The future of artificial intelligence in your virtual libraries. Computers in Libraries, 22(9), 10–15. • Balleste, R. (2007). A hypothetical case study: Creating AI assistants in the law library. Legal Reference Services Quarterly, 26(1-2), 47-56, DOI: 10.1300/J113v26n01_04 • Çakmak, T. ve Eroğlu, Ş. (2023). Kütüphanelerde yapay zekâ, makine öğrenimi ve derin öğrenme yaklaşımlarına yönelik bir literatür değerlendirmesi. B. Küçükcan ve B. F. Yıldırım (Edt.). Yapay zekâ: Disiplinlerarası yaklaşımlar (ss. 233-260). Vakıfbank Kültür Yayınları. • Çelebi, C., Demir, U. ve Karakuş, F. (2023). Yapay zekâ okuryazarlığı konulu çalışmaların sistematik derleme yöntemiyle incelenmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 535-560. • Çelebi, C., Yılmaz, F., Demir, U., ve Karakuş, F. (2023). Artificial intelligence literacy: An adaptation study. Instructional Technology and Lifelong Learning, 4(2), 291-306. https://doi.org/10.52911/itall.1401740 • Cox, A. M., ve Mazumdar, S. (2024). Defining artificial intelligence for librarians. Journal of Librarianship and Information Science, 56(2), 330-340. https://doi.org/10.1177/09610006221142029 • Faruqe, F.; Watkins, R. ve Medsker, L. (2022). Competency model approach to ai literacy: Research-based path from initial framework to model. Advances in Artificial Intelligence and Machine Learning, 2(4), 580-587. DOI: 10.54364/AAIML.2022.1140 • Ferguson, I. A. (1997). IJCAI-97 Workshop on AI in digital libraries. D-Lib Magazine. https://www.dlib.org/dlib/september97/09clips.html#ferguson • Ferikoğlu, D. ve Akgün, E. (2022). An investigation of teachers' artificial intelligence awareness: A scale development study. Malaysian Online Journal of Educational Technology, 10(3), 215–231. https://doi.org/10.52380/mojet.2022.10.3.407 • Genç, H. K. (2024). Yapay zekanın müzikal yaratıcılığı: ChatGPT örneği [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi. • Hsieh, C. C. ve Hall, W. (1989). Survey of artificial intelligence and expert systems in library and information science literature: A networked PC system. Information Technology and Libraries, 8(02), 209–214. https://www.dlib.org/dlib/september97/09clips.html • International Federation of Library Associations and Institutions [IFLA]. (2023). Developing a library strategic response to artificial intelligence. https://www.ifla.org/developing-a-library-strategic-response-to-artificial-intelligence/ • Joint Information Systems Committee. (2022). AI in tertiary education: A summary of the current state of play. https://repository.jisc.ac.uk/9232/1/ai-in-tertiary-education-a-summary-of-the-current-state-of-play-september-2023.pdf • Karaca, O., Çalışkan, S. A. ve Demir, K. (2021). Medical artificial intelligence readiness scale for medical students (MAIRS-MS)–development, validity and reliability study. BMC Medical Education, 21(1), 1-9. https://doi.org/10.1186/s12909-021-02546-6 • Karaoğlan Yılmaz, F. G. ve Yılmaz, R. (2023). Yapay zekâ okuryazarlığı ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dergisi, 5(2), 172-190. https://doi.org/10.53694/bited.1376831 • Karaoğlan Yılmaz, F. G., Yılmaz, R. ve Ceylan, M. (2023). Generative artificial ıntelligence acceptance scale: A validity and reliability study. International Journal of Human–Computer Interaction, 1–13. https://doi.org/10.1080/10447318.2023.2288730 • Kaya, F., Aydın, F., Schepman, A., Rodway, P., Yetişensoy, O. ve Demir-Kaya, M. (2022). The roles of personality traits, al anxiety, and demographic factors in attitudes toward artificial intelligence. International Journal of Human–Computer Interaction, 1-18. https://doi.org/10.1080/10447318.2022.2151730 • Kolcu, G., Özceylan, G., Başer, A. ve Baktır Altuntaş, S. (2021). Yapay Zekâ Kaygısı Ölçeği'nin aile hekimlerinde geçerlik ve güvenirliğinin değerlendirilmesi. Research Journal of Biomedical and Biotechnology, 2(1), 20-28. • Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü [KYGM]. (2024). Dijital geleceğin anahtarı yapay zeka temelli kütüphaneler. https://www.kutuphaneveteknoloji.com/wp-content/uploads/2024/04/bulten.pdf • Laupichler, M. C., Aster, A., Haverkamp, N. ve Raupach, T. (2023). Development of the "Scale for the assessment of non-experts' AI literacy" – An exploratory factor analysis. Computers in Human Behavior Reports, 12. https://doi.org/10.1016/j.chbr.2023.100338 • Laupichler, M. C., Aster, A., Schirch, J. ve Raupach, T. (2022). Artificial intelligence literacy in higher and adult education: A scoping literature review. Computers and Education: Artificial Intelligence, 3, 1-15. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2022.100101 • Lo, L. (2024). Evaluating AI literacy in academic libraries: A survey study with a focus on U.S. employees. College & Research Libraries, 85(5), 635-668. doi:https://doi.org/10.5860/crl.85.5.635 • Massis, B. (2018). Artificial intelligence arrives in the library. Information and Learning Science, 119(7/8), 456–459. https://doi.org/10.1108/ILS-02-2018-0011 • McCulloch, W. S. ve Pitts, W. (1943). A logical calculus of the ideas immanent in nervous activity. Bulletin of Mathematical Biophysics, 5, 115–133. https://doi.org/10.1007/BF02478259 • Michos, S., Stamatatos, E. ve Fakotakis, N. (1999). Supporting multilinguality in library automation systems using AI tools. Applied Artificial Intelligence, 13(7), 679–703. https://doi.org/10.1080/088395199117243 • Ng, D. T. K., Leung, J. K. L., Chu, S. K. W. ve Qiao, M. S. (2021). Conceptualizing AI literacy: An exploratory review. Computers and Education: Artificial Intelligence, 2, 100041. doi:10.1016/j.caeai.2021.100041 • Ostertag, E., Hendler, J., Díaz, R. P. ve Braun, C. (1992). Computing similarity in a reuse library system: An AI-based approach. ACM Trans. Softw. Eng. Methodol, 1(3), 205–228. https://doi.org/10.1145/131736.131739 • Oxford English Dictionary. (t.y.). Artificial intelligence. Erişim Mayıs 18, 2024, https://www.oed.com/ • Öztemiz, S. (2024). Dijital kültür ve iletişim. P. Bezirci ve I. İ. Sert (Edt.), Cumhuriyet'in 100. yılında bilgi ve belge yönetimi teknolojisinde güncel yaklaşımlar (ss. 853-879). İstanbul Üniversitesi Yayınları. • Öztürk, F. ve Özel, N. (2021). Yapay zekâ ve kütüphaneler. Bilgi Dünyası, 22(2), 351-386. doi: 10.15612/BD.2021.648 • Pala, S. (2023). Sağlıkta yapay zeka kullanımı: Hekimler üzerinde nitel bir çalışma [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Bahçeşehir Üniversitesi. • Polatgil, M. ve Güler, A. (2023). Yapay zekâ okuryazarlığı ölçeğinin Türkçe'ye uyarlanması. Sosyal Bilimlerde Nicel Araştırmalar Dergisi, 3(2), 99–114. • R-Moreno, M. D., Castaño, B., Barrero, D. F. ve Hellín, A. M. (2014). Efficient services management in libraries using aı and wireless techniques. Expert Systems with Applications, 41(17), 7904–7913. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2014.06.047 • Russell, S. J. ve Norvig, P. (2009). Artificial intelligence: A modern approach. (3. basım). Prentice Hall. • Sarı, F. (2021). Cahit Arf'in "makine düşünebilir mi ve nasıl düşünebilir?" adlı makalesi üzerine bir çalışma. TRT Akademi, 6(13), 812-833. https://doi.org/10.37679/trta.962940 • Selçuk, N. (2019). Bilgi merkezlerinde yapay zekâ uygulamaları: Türkiye için durum analizi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Çankırı Karatekin Üniversitesi. • Terzi, R. (2020). An adaptation of artificial intelligence anxiety scale into Turkish: Reliability and validity study. International Online Journal of Education and Teaching, 7(4), 1501-1515. • Turing, A. M. (1950). Computing Machinery and Intelligence. Mind, 59(236), 433–460. http://www.jstor.org/stable/2251299 • Türk Dil Kurumu. (t.y.). Yapay zekâ. Erişim Mayıs 18, 2024, https://sozluk.gov.tr/ • Ünal, M. A. ve Özdemirci, F. (2017). EBYS (e-Beyas) ve e-arşiv sistemlerinde/ uygulamalarında yapay zekâ yaklaşımı. F. Özdemirci ve Z. Akdoğan (Edt.), Bilgi sistemleri ve bilişim yönetimi: Beklentiler ve yeni yaklaşımlar (ss. 57-63). BİL-BEM. • Vincze, J. (2017). Virtual reference librarians (Chatbots), Library Hi Tech News, 34(4), 5-8. https://doi.org/10.1108/LHTN-03-2017-0016 • Wang, Z. (2019). How do library staff view librarian robotics? Librarian staff's ignored humanistic views on the impact and threat of robotics adoption. In: Paper presentation, IFLA WLIC 2019 knowledge management section satellite conference, Corfu. Available at: http://library.ifla.org/id/eprint/2751 • Wu, J., Williams, K., Chen, H-H., Khabsa, M., Caragea, C., Tuarob, S., Ororbia, A., Jordan, D., Mitra, P. ve Giles, C. L. .(2015). CiteSeerX: AI in a digital library search engine. AI Magazine, 36(3), 35–48. • Yalçın, B. E. (2022). Eserlerden veriye - yapay zeka ve telif hakkı ihlalleri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Üniversitesi. • Yamane, T. (2001). Temel örnekleme yöntemleri. (A. Esin vd., Çev.). Literatür. • Yıldız, M., ve Yıldırım, B. F. (2018). Yapay zekâ ve robotik sistemlerin kütüphanecilik mesleğine olan etkileri. Türk Kütüphaneciliği, 32(1), 26‐32. • Ylipulli, J. ve Luusua, A. (2019). Without libraries what have we? Public libraries as nodes for technological empowerment in the era of smart cities, AI and big data. F. Cech & H. Tellioglu (eds) Proceedings of the 9th International Conference on Communities ve Technologies - Transforming Communities, Austria, 92–101. https://doi.org/10.1145/3328320.3328387