12 Mart Romanı ve Bir Düğün Gecesi

Türk toplumu, 1960-1980 yılları arasında üç darbe yaşamış ve bunların yankıları uzun vadede tartışılagelmiştir; özellikle 27 Mayıs ve 12 Mart, yazın geleneğinde de yankılarını bulmuştur. Bu darbelerin toplumun farklı kesimlerinde nasıl deneyimlendiği ve algılandığı edebî eserlerde çeşitli yönleriyle dile getirilmiştir. Yazdıkları aracılığıyla Türk toplumunun 1930’lu yıllardan 2000’lere uzanan tarihsel süreçte yaşadıklarına ışık tutmayı amaçlayan Adalet Ağaoğlu da, Dar Zamanlar dörtlemesinin ikinci kitabı olan Bir Düğün Gecesi’nde odağına 12 Mart deneyimini alır. Yazar, dörtlemenin ilk cildi olan Ölmeye Yatmak’ta Cumhuriyet’in ilk kuşağından bir “Atatürk çocuğu” olan karakteri Aysel ve çevresi aracılığıyla toplumsal yaşantıların şekillendirdiği bireysel tecrübeleri sergiler. Bir Düğün Gecesi’nde ise anlatı, 12 Mart Darbesi’nin ertesinde aynı düğünde bir araya gelmiş olan iş adamı, asker, aydın, sanatçı ve gençlerin darbe döneminde, öncesinde ve sonrasında yaşadıklarının aktarımına yoğunlaşır. Bu incelemede 12 Mart romanının nasıl okunması gerektiğine dair Murat Belge, Berna Moran, Fethi Naci gibi eleştirmenlerin yürüttüğü tartışmalardan yola çıkılacaktır. Dönemi ele alan romanlarda özellikle “işkence”nin ele alınışının yapıtların eleştirel tavrını belirlediğine dikkat çeken Belge, 12 Mart romanı sorunsalını “içerdekiler/dışardakiler” karşıtlığı üzerinden çözümlemenin bu romanların “gerçek” niteliğini ortaya koyacağını vurgular ve asıl vurgunun “sorunun içinde” ya da “dışında olmak”a yapılması gerektiğini belirtir. Bir Düğün Gecesi’nin, tam da “içerisi/dışarısı” ayrımının sürece dair tecrübeyi nasıl şekillendirdiğini açığa çıkaran kurgusuyla,  söz konusu tecrübeyi işleyen romanlar arasındaki yeri saptanacak ve metnin eleştirel tavrının nasıl biçimlendiği araştırılacaktır.