भारतीय बँकिंग उद्योगाचा कल आणि प्रगती यावर विश्लेषणात्मक अभ्यास

गोषवारा:

आज आपल्याकडे सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका, परदेशी बँका, खाजगी क्षेत्रातील बँका, जुन्या आणि नव्या पिढीच्या तसेच प्रादेशिक ग्रामीण बँका आणि भारतीय रिझव्‍‌र्ह बँकेसह सहकारी बँकांच्या विविध वर्गांसह बऱ्यापैकी विकसित बँकिंग प्रणाली आहेत. बँकिंग क्षेत्रात, अभूतपूर्व वाढ झाली आहे आणि बँकिंग उद्योगाचे वैविध्य इतके विलक्षण आहे की जगात कोठेही बँकिंगच्या इतिहासात त्याची समांतर नाही. बर्‍याच उदयोन्मुख बाजारपेठांमध्ये, एकूण वित्तीय क्षेत्रातील मालमत्तेच्या 80% पेक्षा जास्त बँकांच्या मालमत्तांचा समावेश होतो. बहुतेक उदयोन्मुख बाजारपेठेतील अर्थव्यवस्थांमध्ये, पाच सर्वात मोठ्या बँका (सामान्यतः देशांतर्गत) बँक मालमत्तेच्या दोन-तृतीयांशपेक्षा जास्त आहेत. विकसित अर्थव्यवस्थांमध्ये हे आकडे खूपच कमी आहेत. विकसित आणि उदयोन्मुख अर्थव्यवस्थांमधील बँकिंग उद्योगातील आणखी एक फरक म्हणजे बँकिंग व्यवहाराचे आंतरराष्ट्रीयीकरण.

 बँकिंग उद्योगाने गेल्या काही दशकांमध्ये अनेक महत्त्वपूर्ण बदलांचा अनुभव घेतला आहे. त्यापैकी सर्वात महत्वाचे म्हणजे लँडस्केपवर वर्चस्व असलेल्या संस्थांच्या प्रकारात बदल. ऐंशीच्या दशकापासून, बँकांनी त्यांच्या क्रियाकलापांची व्याप्ती आणि प्रमाण वाढवले आहे आणि अनेक बँका देशाच्या अनेक क्षेत्रांमध्ये अस्तित्वात असलेल्या खूप मोठ्या संस्था बनल्या आहेत.