Sinemada "Anagnorisis" Anları ve Film Türlerine Etkileri

Aristoteles (2004) Poetika’da “anagnorisis” kavramını “bilgisizlikten bilgiye geçiş” olarak tanımlar. Bu kategorik tanıma göre bilginin öznesi bir diğer temel anlatı varlığı olan “karakter”dir. Karakter, yadsıyamayacağı kesinlikte bilgiyle karşılaştığında “tanınma” gerçekleşir. Karakter için kritik nitelikte bilginin ifşa olmasıyla olay örgüsünü kuran eylemler tutarlı bir bütünlük oluşturacak şekilde birbirine bağlanır. Böylelikle anlatı hem karakter hem de izleyici için anlaşılır olur. Hikâyenin kendini kapatması ve anlatının teleolojik olarak tamamlanmış olması bu şekilde gerçekleşir. Aristoteles anagnorisisi diğer anlatı türleri için de geçerli olabilecek kategorik bir öğe olarak tanımlamış olmakla birlikte, Poetika’daki tüm belirlemeler anagnorisisin özel olarak tragedyadaki işleyiş biçimini ortaya çıkarmaya yöneliktir. Dolayısıyla karakterler ve izleyici nezdinde kritik bilginin ortaya çıktığı ve tanınmanın gerçekleştiği anagnorisis anlarının mahiyetinin farklı anlatı türleri için ayrı ayrı deşifre edilmeyi gerektirdiği sonucu ortaya çıkmaktadır. Dahası, farklı anlatı türleri ve alt türlerinin şekillenmesinde anagnorisis öğesinin kullanım biçim ve koşularının etkili olduğu da ileri sürülebilir. Bu savdan hareketle, bu makalede, biçimsel ve tematik bakımdan çok çeşitli anlatım olanaklarına sahip sinemada, türlerin ve alt türlerin birbirlerinden ayrışmasında anagnorisis öğesinin anlatı içindeki kullanım biçimi ve koşullarının ne düzeyde etkili olduğu incelenmiştir. Makalenin amacı, kategorik bir anlatı varlığı olarak değerlendirilebilecek “anagnorisis” öğesinin sinema türleri ve alt türleri için yapısal düzeydeki gücünü ve etkisini anlamaktır.