Türkmeneli: Türklerin Irak Coğrafyasındaki Tarihsel, Kültürel Mirası ve Bibliyografya Çalışması
Authors/Creators
Description
Türklerin Irak coğrafyasıyla tanışmalarının tarihçesi çok eski dönemlere kadar gitmektedir. Yaptıkları akınlarla Türkistan’dan binlerce kilometre mesafe kat ederek önce Anadolu’yu ve çeşitli tarihlerde Müslüman Arap orduları eşliğinde Ortadoğu’yu tanıyan Türkler, 1071’de kazanılan Malazgirt Meydan Muharebesinden sonra bu coğrafyanın en önemli gücü haline gelmişlerdir.
Bölgedeki Türk hakimiyeti Selçuklularla başlamış, daha sonra da sırasıyla Irak Selçukluları, Musul ve Erbil Atabeylikleri, Karakoyunlular, Akkoyunlular ve Safavilerle devam etmiştir. Bölgenin Türkleşmesinde ve yoğun Türk kitlelerinin iskânında Safavilerin etkisi büyüktür. Önemli merkezlerinden Musul, Kerkük ve Erbil’in Yavuz Sultan Selim döneminde; Bağdat’ın da Kanuni Sultan Süleyman döneminde elde edilmesiyle birlikte Irak’ta Osmanlı Türk hakimiyeti kurulmuştur. Bölgedeki Türk hakimiyeti Osmanlı Devleti’nin son günlerine kadar devam etmiştir.
Irak Türkleri, bugünkü Irak coğrafyasının kuzey ve orta bölümünde kuzeybatıdan güneydoğuya doğru uzanan bir şerit üzerinde yaşamaktadırlar. Özellikle Musul, Erbil, Kerkük, Diyala ve Selahaddin şehirlerinin yanı sıra başkent Bağdat’ta yaşayan Türkmenlerin nüfusu yaklaşık olarak 3.000.000 civarında olmasına rağmen Irak yönetimleri asimilasyon politikalarının bir sonucu olarak Irak Türklerinin nüfusunu bu güne kadar gerçek rakamları ifade eden bir sayım yapmamıştır. Irak Türkmenleri, Türkiye-Irak sınır hattındaki Hakkâri ve Şırnak’tan başlayarak Irak’ın kuzeyindeki Telafer, Musul, Erbil, Altunköprü, Kerkük, Dakuk (Tavuk), Tuzhurmatu, Tazehurmatu, Kifri, Hanekin, Mendeli ve Bağdat’ın güneydoğusundaki Bedre’ye kadar uzanan ve kadimen Türkmeneli olarak adlandırılan coğrafyaya yayılmıştır.
Irak Türklerinin yaşadığı coğrafya, Türkiye’nin Misâk-ı Millî sınırları içinde yer almaktadır. Bu sebeple Irak Türkleri, Türkiye için her zaman önemli olmuştur. Ancak tarihsel süreç içinde uluslararası politikaların etkisi ile Türkiye’nin bölge ile iletişim halinde olması her zaman kolay olmamıştır.
Irak Türkleri için ise Türkiye Anavatan konumundadır. Tarihsel süreç içinde bölgedeki koşulların etkisi ile pek çok Türk, Türkiye’ye sığınmak zorunda kalmıştır. Irak Türkleri, Türkiye’de sivil toplum örgütleri kurarak bölgedeki haklarını muhafaza etmeye çalışmışlardır.
Türkiye ve Irak Türkleri arasındaki doğal bağın bir sonucu olarak Türk yazım alanında bölge ile ilgili hazırlanmış pek çok kıymetli eser bulunmaktadır. Bunlar Irak Türklerinin dil, inanış, sosyal ve siyasi yaşamları gibi pek çok alanda hazırlanmış çalışmalardır.
Projemizin amacı, Irak Türkleri hakkında sivil toplum örgütlerine ve bilim insanlarına rehberlik edecek kapsamlı bir akademik çalışma ve konu ile ilgili hazırlanmış eserlerin derlendiği bir bibliyografya sunmaktır.
Abstract (English)
The history of the interaction between the Turks and the geography of Iraq dates back to ancient times. Through their expeditions, the Turks traveled thousands of kilometers from Turkistan, first reaching Anatolia and then, at various points in time, becoming acquainted with the Middle East alongside Muslim Arab armies. Following their victory in the Battle of Malazgirt in 1071, the Turks became a dominant force in this region.
Turkish rule in the area began with the Seljuks and continued with successive powers, including the Iraq Seljuks, the Atabegs of Mosul and Erbil, the Kara Koyunlu, Ak Koyunlu, and Safavids. The Safavids played a significant role in the Turkification of the region and the settlement of Turkish communities. During the reign of Yavuz Sultan Selim, major centers such as Mosul, Kirkuk, and Erbil were captured, while Baghdad came under Ottoman Turkish rule during the era of Kanuni Sultan Süleyman. Turkish dominance in the region continued until the final days of the Ottoman Empire.
The Iraqi Turkmen inhabit a strip stretching from the northwest to the southeast of the current geography of Iraq, including cities such as Mosul, Erbil, Kirkuk, Diyala, Selahaddin, and the capital Baghdad. Although their population is approximately 3 million, the Iraqi governments have never provided an accurate and unbiased census due to assimilation policies. The Turkmen population spans the region called "Turkmeneli," starting from the Hakkari and Şırnak regions along the Turkey-Iraq border and extending through the north of Iraq to places such as Tal Afar, Musul, Erbil, Altunköprü, Kirkuk, Daquq (Tavuk), Tuz Khurmatu, Taza Khurmatu, Kifri, Hanekin, Mendeli, and Bedre in the southeast of Baghdad.
The territory where Iraqi Turks reside is within the borders defined by Turkey's Misak-ı Milli (National Pact). Therefore, Iraqi Turks have always been significant for Turkey. However, due to the influence of international politics over time, maintaining communication with the region has not always been easy for Turkey.
For Iraqi Turks, Turkey is their homeland. Throughout history, many Turks have sought refuge in Turkey due to the circumstances in the region. Iraqi Turks have endeavored to safeguard their rights by establishing civil society organizations in Turkey.
As a natural result of the strong connection between Turkey and Iraqi Turks, numerous valuable works related to the region have been prepared in the field of Turkish studies. These works cover various aspects of Iraqi Turks' language, beliefs, social and political life, and more.
The aim of our project is to provide a comprehensive academic study that will guide civil society organizations and scholars interested in Iraqi Turks, along with presenting a bibliography of works related to the topic.
Files
4 Türkmeneli Türklerin Irak Coğrafyasındaki Tarihsel, Kültürel Mirası ve Bibliyografya Çalışması Mehmet Korkud Aydın.pdf
Files
(982.3 kB)
| Name | Size | Download all |
|---|---|---|
|
md5:0ae7a9400a3ff569f6b8f5b904b0430b
|
982.3 kB | Preview Download |
Additional details
Additional titles
- Translated title (English)
- Turkmeneli: Historical, Cultural Heritage, and Bibliographic Study of Turks in Iraq