Published June 22, 2024 | Version v1
Journal article Open

OʻZBEK TILIDA SONLAR VA ULARNING TARIXIY-TADRIJIY TARQQIYOTI

Authors/Creators

  • 1. Samarqand davlat universiteti dotsenti, Filologiya fanlari boʻyicha falsafa doktori

Description

Son nomlari lisoniy manba sifatida tilshunoslikda oʻrganilib kelinayotgan sohalardan biridir. Boshqa tillar kabi oʻzbek tilida ham son soʻz turkumi bir sath hisoblanib, uning lingvistik xususiyatlar, turlari va ifodalanishi, nutq jarayonida bajaradigan vazifasi, pragmastilistik jihatlari tilshunoslik fanida oʻrganilib kelinadi. Biz fikr yuritmoqchi boʻlgan sonlar tarixi va etimologiyasi ham qisman tadqiq qilingan, qiziqarli lisoniy zahiraga ega boʻlgan soha sanaladi. Lingvistik va pragmastilistik xususiyatlari oʻrganilgan sonlarning lingvomadaniy jihatlari ham borki, ularni lisoniy material sifatida ijtimoiy-madaniy tomonlarini etimologik tahlil bilan birga oʻrganish koʻproq ilmiy natija beradi. Shuning uchun ham ushbu kichik tadqiqotimizda oʻzbek tili tarixida sonlar, ularning lingvomadaniy, lingvostatistik va etimologik xususiyatlari oʻrganish maqsad qilib belgiladik hamda lisoniy obyekt sifatida VII-IX asrlarda yaratilgan toshbitiglar matnlarini tanlab oldik. Tanlagan tadqiqot obyektimiz keng koʻlamli boʻlgani uchun toʻplamgan materiallar ichidan faqat tub sonlarning qoʻllanish statistikasi, ijtimoiy-madaniy xususiyatlari va ularning kelib chiqisg etimologiyasini tahlil qilishga harakat qildik.

Files

376-391 Baynazarov Z JUSR JURNAL.pdf

Files (896.0 kB)

Name Size
md5:bde75c92efd40e526efc160656412541
896.0 kB Preview Download

Additional details

References

  • 1. Bacanlı E. Geçmişten Günümüze Türkçenin Sayıları ve Sayı Sistemi. (99+) "Geçmişten Günümüze Türkçenin Sayıları ve Sayı Sistemleri", Bilim ve Teknik (Kasım-2012), 56-58. | Eyüp Bacanlı - Academia.edu
  • 2. Baştürk, M. Parmaklari sayma biçimi ve kökenlerinden hareketle türkçede sira sayi sisteminin oluşumu. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi.1995, 3-sayi. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi » Makale » parmaklari sayma biçimi ve kökenlerinden hareketle türkçede sira sayi sisteminin oluşumu (dergipark.org.tr)
  • 3. Ercilasun A.B.Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi, Akçağ Yayınları, Ankara.2009.
  • 4. https://en.wikipedia.org/wiki/Georges_Ifrah
  • 5. https://uz.wikipedia.org/wiki/Raqamlar (sentabr 2022).
  • 6. https://www.researchgate.net/publication/373165939_Til_Ta'lim_Tarjima_-_10-2022/stats
  • 7. Qayumova N.R. Sonlarning hayotda ahamiyati. https://cyberleninka.ru/ article/n/sonlarning-hayotda-ahamiyati (2022, sentabr).
  • 8. Rabmonov N., Sodiqov Q. Oʻzbek till tarixi. -Toshkent: Oʻzbekiston faylasuflar milliy jamiyati nashriyoti. 2009. -B.124-125
  • 9. Şenaysoy S. Eski türkçede sayilar. Eskişehir, 2016.
  • 10. Sodiqov Q. Oʻzbek tili tarixi. -Toshkent: Toshkent davlat sharqshunoslik instituti nashri, 2009 yil.