Yasın Yeni Görünümleri: Covid-19 Pandemisi Sürecinde Yakınlarını Kaybeden Kişilerin Değişen Yas Ritüelleri ve Tecrübeleri

Covid-19 pandemisi gündelik hayatın işleyişini uzun bir süre önemli ölçüde sekteye uğratmıştır. Bu nedenle Türkiye’de gündelik hayatın önemli bileşenlerinden olan yas ritüelleri uzun bir müddet gerçekleştirilememiştir. Yas ritüellerinin bireylerin kayıplarının acısını hafifletme ve hayatlarının rutinine geri dönme hususundaki işlevleri göz önünde bulundurulduğunda, bu ritüellerin yapılamamasının önemli bireysel ve kültürel yansımalarının olacağı düşünülmektedir. Bu çalışmada Covid-19 pandemisi sürecinde yakınlarını kaybedip, bu kayıp sonrasında ritüellerini yerine getiremeyen bireylerin değişen yas ritüellerini ve bu süreçteki tecrübelerini anlamak amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda Türkiye’nin farklı illerinde yaşayan ve pandemi sürecinde yakınlarını kaybetmiş olan 15 kişi ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Bu görüşmeler tematik analiz yöntemi ile analiz edilmiştir.

Analiz sonucunda beş ana tema ve bunlara bağlı alt temalar tespit edilmiştir. Ana temalar; pandeminin yarattığı çaresizlik ve mahcubiyet duygusu, dönüşen gelenekler ve yeni ritüeller, sosyal destek eksikliğinin ikili ilişkileri zedelemesi, yasın yeni görünümleri, kayıpla birlikte hayatın yeniden düzenlenmesi şeklinde isimlendirilmiştir. Analizlerle birlikte yas ritüellerinin kültürel olarak iki boyutlu bir işlevi olduğu görülmüştür. Buna göre yas ritüelleri, kaybı yaşayan kişilerin kaybettikleri kişiyle ve sosyal çevreleriyle ilişkilerini düzenlemektedir. Ayrıca, yerine getirelemeyen ritüellerin bireysel tecrübeleri ve sosyal ilişkileri olumsuz yönde etkilediği anlaşılmıştır. Son olarak; katılımcıların bu süreçte yeni yas ritüelleri keşfederek bunlar sayesinde kaybın acısını hafifletmeye çalıştıkları görülmüştür. Bulgular ilgili alanyazın bağlamında tartışılmıştır.