Evliyâ Çelebi'nin Bir "Günah Çıkarma" Kurmacası: Er Dede Sultan Türbesi

Evliyâ Çelebi, Ankara monografisini “evsâf” anlatımının gereği olarak sadece Ankara türbelerini anlatmakla yetinmeyip ünlü “Er Dede Sultan Rüyası” ile bitirir. Bu ilginç rüyada yer alan “Er Dede Sultan” birçok okuyucunun dikkatini çekmiş, başta Ahmet Hamdi Tanpınar olmak üzere şehrin tarihî dokusunda Er Dede Sultan Türbesi aranmıştır. Ancak günümüzde de türbenin yerinin tespit edilmesine dair görüşler farklılık arz etmektedir. Bu yazıda Evliyâ’nın Er Dede Sultan rüyasının gerçek-kurmaca arası yapısı irdelenerek Seyâhatnâme’ye inanmakla inanmamak arasında kalan günümüz uzmanlarına ve okuyucularına onun sıra dışı anlatımını somutlaştırmak, anlattığı gerçeklerle vermek istediği mesajları nasıl içiçeleştirdiği gösterilmek istenmiştir. Seyâhatnâme’nin sadece gezip görülen yerlerin anlatıldığı soğuk bir vesika olmanın ötesindeki boyutu, en çok ilgi duyulan anlatılardan biri olan Er Dede Sultan Rüyası ile ele alınmıştır. Rüyanın kurmaca yapısı dönemin tarihî olgu ve belgelerin ışığında, Evliyâ’nın içinde bulunduğu seyahat koşulları irdelenerek, Evliyâ’nın neden, niçin ve nasıl böyle bir rüya kurgulandığı sorgulanmıştır. Evliyâ’nın tarihî gerçekliğin içinden siyasi ilişkilerle insani zaafları harmanlayıp aynı zamanda “adab” zihniyet ve estetiği içinde okuyucularına da “nasihat” verme amacı ortaya konmuştur.

Er Dede’s Shrine: A Fictional Confession of Evliyâ Çelebi

Er Dede Sultan, who was narrated through a dream account in the last section of the monograph on Ankara in Evliyâ Çelebi’s Seyâhatnâme, has captured the attention of readers, including Ahmed Hamdi Tanpınar. Although there have been attempts to find Er Dede Sultan’s shrine in the historical parts of the city, it could not be located or, was mistakenly assumed to be discovered. This article, by looking into an intermediary structure of the dream account between fact and fiction, aims to lay out the unusual narrative strategy and show how narrated facts and conveyed messages are intertwined, which oftentimes present challenges for today’s scholars and readers to believe in what is narrated in the text. This far-reaching aspect of Seyâhatname, which goes beyond being a dry travelogue, is well illustrated in the dream account of Er Dede Sultan, one of the most striking narratives in Seyâhatname. In light of contemporary historical events and documents and the circumstances of Evliyâ’s travels, this article examines the fictional structure of the dream account in order to address why and how such a dream account was narrated. It demonstrates that Evliyâ, who shed light on the sacred landscape of the city with this dream account, blended political liaisons with human frailties by fashioning this narrative from within the historical reality and through an “adab” mentality and aesthetics that conveyed a message to the readers.