ИДИОПАТИК ЭПИЛЕПСИЯГА ЧАЛИНГАН БОЛАЛАРДА КОГНИТИВ ФАОЛИЯТНИ БАХОЛАШНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ
Authors/Creators
Description
Долзарблиги: Популяцион тадқиқотларда эпилепсияни реккурент провокация қилинмаган хуружлар деб белгилашган, турли ёш гуруҳларида у билан касалланиш 30/100 000 аҳолидан 100/100 000 нафаргача фарқ қилган (Hauser W.A., 2012). Турли муаллифларнинг эпидемиологик тадқиқотлари мутлоқ ўхшаш эмас, уларнинг кўпчилиги ўсмирлар ва ёшлар ўртасида кўпайишга бўлган умумий тенденцияни кўрсатади. Эпилепсиянинг тарқалганлиги ва унинг пайдо бўлиш хавфи ёшга боғлиқ. Энг юқори касалланиш кўрсаткичлари ҳаётнинг биринчи йилида кузатилади. 50% болаларда биринчи хуруж 10 ёшгача,75% болаларда 20 ёшгача пайдо бўлади. Охирги 15 йилдаги илмий тадқиқотлар таҳлили шуни кўрсатдики, мазкур патологияда болалар соғлом тенгдошларидан фарқли равишда ақлий юкламада қийинчиликка учрашади, айниқса мактабда ўқиш даврида.
Тадқиқот мақсади: Юқоридагилардан келиб чиқиб эпилепсияга чалинган болалар орасида когнтив фаолият бузилишини эрта аниқлаш ва даволаш тактикасини такомиллаштиришни мақсад қилиб қуйдик.
Тадқиқот материали ва методлари: Бизнинг назоратда 30та эпилепсия касаллиги ташхисланган 1 ойдан 4 ёшгача бўлган болалар бўлди. Барча беморлар 2та гурухга бўлинди: 1 гурух 14та когнитив бузилиши мавжуд эпилепсия чалинган болалар ва 16та когнитив бузилиши аниқланмаган болалар. Назорат гурухига 10 нисбатан соғлом болалар киритилди. Барча беморларга клинико неврологик, нейрофизиологик ва нейропсихологик ва эмоционал холатни аниқлаш учун текширувлар ўтказилди (Люшер тести).
Тадқиқот натижалари ва мухокамаси: Фокал идиопатик эпилепсия (ФИЭ) 11 нафар, генерализациялашган идиопатик эпилепсия (ГИЭ) 19 нафар болада учради. ГИЭ энг кўп учради. Изоляцияланган тоник-клоник хуружли ГИЭ – 46,7%, болалар абсанс эпилепсияси – 12,5%, миоклоник эпилепсия – 6,7% ҳолларда учради. ФИЭ 8,3% ҳолларда эпилепсиянинг роландик (РЭ) ва 25,8% ҳолларда Гасто типидаги идиопатик энса эпилепсияси билан намоён бўлди (ИЭЭ).
Барча текширилганлар ўртасида касаллик манифестацияси 2 ёшгача кузатилди, ўртача кўрсаткичлар – 0,8±0,4 ёшни ташкил этди. Касалликнинг давомийлиги ўртача – 1,8±0,5 йилни ташкил этди. Медикаментоз ремиссия ўртача 5,6±0,3 ойни ташкил этди. Ирсий мойилликни ўрганишда ИЭ ли болаларда ирсий мойилликни 81,7% (18/30) ҳолларда аниқлашнинг имкони бўлди. ИЭ ли болалар учун енгил, тарқоқ микросимптоматика текширилганларнинг 80,0% учун хос бўлди. MMSE тести маълумотларига кўра, идиопатик эпилепсияли болалар ўртача 26,2±2,9 балл тўпладилар, бу эса худди шу ёшдаги ва жинсдаги деярли соғлом болалардан 29,9±2,2 (Р<0,05) ишонарли тарзда фарққа эга бўлди.
Улардан кўпчилик болалар (50,8% - 61 бола) хотира, қабул қилиш
ва диққатни жамлашга тегишли саволларга жавоб бера олмадилар.
Сифат интерпретацияси бўйича биз томондан ИЭли 49,2% болалар MMSE тести саволларига тўғри жавоб беришгани ва умумий 28,6±0,5 балл тўплашгани аниқланди, бу когнитив соҳада бузилишлар йўқлигидан далолат беради. 33,3% болалар ўртача 25,3±0,6, балл тўплашди, бу меъёрдаги когнитив бузилишларга мос келди, 10,0% болалар ўртача – 22,4±0,7 балл тўплашди, мазкур кўрсаткичлар шундан далолат берадики, мазкур болаларда енгил даражада намоён бўлувчи деменция кузатилади, 7,5% ҳолларда биз томондан мўътадил намоён бўлувчи когнитив бузилишлар аниқланди, улар ўртача 17,9±0,8 баллни ташкил этди.
MMSE тести кўрсаткичларининг хуружлар частотаси билан корреляцияси r=+0,628 ни, касаллик давомийлиги билан корреляцияси эса r=+0,795 ни ташкил этди, яъни, яқин, тўғридан-тўғри корреляция мавжуд.
Бизни шунингдек касалликнинг давомийлиги, хуружлар частотаси, эпилептик ўчоқнинг жойлашуви, унинг шаклланиш сабаблари ва эпилепсияга қарши терапия билан боғлиқлиги масалалари ҳам қизиқтирди.
Когнитив дефектнинг аниқланган ифодалануви касалликнинг давомийлиги ва хуружлар частотаси билан тўғридан-тўғри корреляцияга эга.
33,3% ҳолларда ёмон кайфият ва кечинмалар ҳисобига салбий эмоцияларнинг устун келиши аниқланган. Мазкур ҳолат бола ўзи ҳал этолмайдиган муаммолар мавжудлиги ва шу сабабли психологик ёрдамга муҳтожлигидан далолат беради.
ИЭли болалардаги психоэмоционал ҳолат тез ҳолсизланиш ва диққатни жамлашнинг пасайиши, умумий тасаввурларнинг танқислиги абсанс (19,4%), тоник-клоник (12,2%), тоник (5,1%), атоник (11,2%) ва клоник (3,1%) тутқаноқларда намоён бўлди.
Психоэмоционал ҳолат бузилишларининг идиопатик эпилепсияли
ва кўпроқ тутқаноқ тутадиган болалардаги янада қўпол эмоционал-шахсий ўзгаришлар билан характерланувчи тутқаноқларнинг давомийлиги
ва частотасига (р<0,001) боғлиқлиги аниқланди.
Хулоса: Анамнестик, клиник-неврологик маълумотлардан аниқ бўлдики, ИЭнинг генераллашган (абсанс, тоник- клоник) ва фокал шаклларининг кўплаб ўхшаш хусусиятлари мавжуд: ёши, хуружнинг бошланиши, частотаси ва бошқалар. Аммо болалардаги неврологик симптоматика генераллашган шаклларда фокал шаклига нисбатан тафовутлар мавжуд. Шу билан бирга, фокал хуружларда хуруж ва хуружлараро даврида яққол эпилептик фаоллик аниқланади. ЭЭГ текшируви хуружлар типларини фарқлашга ёрдам беради. Айнан ИЭнинг генераллашган (абсанс, тоник-клоник шакл) хуружларда хуружлараро даврда ЭЭгда доимий бўлмаган ўзгаришлар кузатилади, баъзан эса эпилептик фаоллик кузатилмайди. Болаларда клиник-неврологик белгилари яққол бўлмасада, ЭЭГ текширув ёрдамида ИЭнинг хуружлар типларини фарқлашга ёрдам беради.
ИЭ 50,8% болаларда когнитив ўзгаришлар билан кечади, унинг намоён бўлиш даражаси эпилептик ўчоқ локализациясига, касаллик давомийлиги ва хуружлар частотасига боғлиқ бўлади. Бу эса ахборотларни қайта кодлашни талаб этувчи ассоциатив жараёнларни қийинлашувига ҳамда церебрастеник жараёнлар натижасида болаларда семантик ва 2-сигнал системасининг етишмовчилигидан далолат беради. Нейропсихологик кўрсаткичлар 33,3% ҳолатларда ёмон кайфият, қайғуриш ҳисобига манфий ҳиссиётларни устун туриши аниқланди. Мавжуд ҳолат шуни кўрсатадики, муаммоларни боланинг ўзи мустақил ҳал қила олмайди, натижада психологик ёрдамга мухтож бўлади.