Sufism and its cohesive role in the History of Islamic culture and civilization: Sufism in Anatolia during Seljuk of Rum, a case study

هر چند نظرات گوناگونی نسبت به نقش تصوف در اسلام وجود دارد و گروهی آن را از عوامل انحطاط تمدن اسلامی برشمرده‌اند با این وجود با تکیه بر شواهد تاریخی، نقش اثرگذار آن در رونق و تداوم حیات فرهنگ و تمدن اسلامی غیرقابل انکار است. با استناد به گزارش‌های موجود، تصوف در موضعی کاملا همگرا با اسلام و برخوردار از معنویتی که بر کتاب خدا، سنت پیامبر(ص) و ائمه‌(ع) مبتنی بود و با برخورداری از توان رواداری در تلاش برای ایجاد تعامل، باعث رفع گسست اجتماعی در آناتولی دوره سلاجقه روم و نفوذ اسلام در این سامان شد. در این رویکردِ صوفیانه بین گروه‌های متنوع انسانی و ترکیب جمعیتی ناهمگون انسجام بوجود آمد، مرزهای زبانی و قومی مرتفع و میان شبکه‌ها و افق‌های فرهنگی و اجتماعی ارتباط و هماهنگی برقرار گردید. در پژوهش پیشرو تلاش شده است با بهره‌مندی از روش تبیین تاریخی و با تکیه بر اسناد و منابع موجود، نقش انسجام ‌‌بخشی موجود در تصوف و چگونگی تاثیر آن در رشد و رونق تمدن اسلامی در آناتولی دوره سلاجقه روم مورد بررسی قرار گیرد. شواهد و قرائن حکایت از آن دارد که طریقت‌های صوفیانه همچون مولویه، اوحدیه و بکتاشیه در آناتولی دوره سلاجقه روم با اتخاذ موضع همگرایی منتقدانه در مقابل حکمرانان و با پرداختن به جامعه و خدمات اجتماعی، پذیرش تکثر قومی و فرهنگی و تقویت وجدان جمعی گام موثری در برقراری انسجام در آناتولی دوره سلجوقی برداشتند و جان تازه‌ای به تمدن اسلامی بخشیدند و باعث گسترش آن تا غرب مسیحی شدند.