Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu Teklifi Hakkında Tespit, Düşünce ve Eleştiriler

“Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu Teklifi” (Teklif), 22.01.2020 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na sunulmuş olup
bu yazının yayımlandığı an itibariyle esas komisyon olarak Teklifi görüşen İçişleri Komisyon’u tarafından Teklife ilişkin rapor verilmiştir. Esasen çarşı ve mahalle bekçileri hakkında başta 772 sayılı ve 14.07.1966 tarihli Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu olmak üzere çeşitli normatif düzenlemeler bulunmaktadır. Bununla birlikte 18.03.2016 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan “Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Kadrolarda Düzenleme Yapılması Hakkında Karar” ile çarşı ve mahalle bekçisi kadrosuna alım yapılması kararlaştırılmış, böylelikle uzun yıllar sonra çarşı ve mahalle bekçisi kadrosuna yapılan alım ile bekçiler hakkında tartışmalar da kamuoyunun gündemine gelmeye başlamıştır. Özellikle bekçilerin kimlik sorma yetkileri çerçevesinde bu tartışmanın yaşandığına tanık olunmaktadır. İzmir 35. Asliye Ceza Mahkemesi’nin vermiş olduğu bir kararın gerekçesinde yer alan bekçilerin kimlik sorma yetkilerinin olmadığına dair kabul üzerine Emniyet Genel Müdürlüğü’nün Yönetmelik hükmünü normatif dayanak olarak göstererek bekçilerin kimlik sorma yetkisinin olduğuna dair açıklaması ile tartışma alevlenmiştir. Dolayısıyla bekçilerin statüsü, görev ve yetkileri hakkında yeni bir kanunun hazırlanmasının nedenleri olarak şu hususları belirtebiliriz: Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca temel hak ve hürriyetlerin ancak kanunla sınırlanabilecektir ve fakat bekçilere tanınmak istenen yetkilerin – söz gelimi durdurma ve kimlik sorma yetkileri örneğinde olduğu gibi – yasal dayanağının olup olmadığına dair tartışmalar yaşanmaktadır. Yine bekçilerin statüleri, görev ve yetkileri hakkındaki mevcut yasal dayanağın 1966 tarihli olması ile bekçilerin 2016 yılından itibaren yeniden fiilen görev yapmaya başlamaları da yeni yasal düzenleme ihtiyacının nedeni olarak gösterilebilir. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Anabilim Dalı olarak, çalışmamızda bilhassa ceza muhakemesi hukuku bakımından ilerleyen zaman diliminde hayli tartışılacağını öngördüğümüz “Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu Teklifi” hakkında tespit, görüş, eleştiri ve önerilerimizi belirteceğiz. İlk olarak Teklifin geneline ilişkin temel eleştirilerimiz zikredilecek olup, akabinde Teklifte yer alan maddelerdeki sorunlu görülen hususlara dair açıklamalara yer verilecektir.