Ekskluzja cyfrowa jako współczesny wymiar wykluczenia społecznego. Refleksje prawne i kryminologiczne

Zagadnienia ekskluzji cyfrowej istotnie łączą się z obszarem wykluczenia społecznego, względem którego obserwuje się dyferencjację podejść badawczych; rozważa się zwłaszcza następujące ich paradygmaty:
• solidarnościowy – znajdujący swoje korzenie w marginalizacji imigranckich mniejszości etnicznych przez dominującą, białą anglosaską kulturę protestancką USA, prezentowany pierwotnie przez szkołę chicagowską lat 20. ubiegłego wieku, ale też uwidoczniony w połowie lat 90. w koncepcjach wskazujących na brak wystarczającej ochrony i prawa do społecznego rozwoju grup lub nawet całych populacji, ergo – potrzebę pełnego ich włączenia w życie społeczeństwa;
• specjalizacyjny – dominujący w Europie Zachodniej od lat 70. XX w., a następnie w polityce UE odnoszącej się do procesu i strategii (agendy) włączania społecznego, dotyczący przezwyciężania trudności społeczeństwa przemysłowego w integracji niektórych jego członków w ramach obszaru pracy poprzez ich zaktywizowanie;
• monopolistyczny – skoncentrowany na relacjach między uprzywilejowaną klasą dominującą a podporządkowanymi grupami
społecznymi, niezasadnie pozbawianymi przez nią dostępu do określonych zasobów (dóbr, usług, informacji etc.);
• określany mianem „socjalistycznego” lub „socjaldemokratycznego”, oparty przede wszystkim na koncepcji podziału świata na konkurujące i wzajemnie wykluczające się społeczności, mobilizowane do dalszej rywalizacji.
Problematyczna, wykraczająca poza aspekty definicyjne jest też wielość przyjmowanych pojęć (tj. wykluczenie, wyłączenie społeczne, bieda czy – właściwa zwłaszcza kryminologii – marginalizacja) oraz relacje między nimi. Zagadnienia te wymagają zasygnalizowania, bowiem – determinowana rozwojem technologii informacyjno-komunikacyjnych, konwergencją i globalizacją – ekskluzja cyfrowa stanowi współczesny wymiar niniejszego zjawiska, a przeciwdziałanie mu znajduje odzwierciedlenie w inicjatywach prawnych i strategicznych, na poziomie regionalnym reprezentowanych w stosownych aktach Rady Europy i Unii Europejskiej.