TOSHKENT ME'MORCHILIGIDAGI MOZAIKALARNING MATERIAL-TEXNIK XUSUSIYATLARI VA BADIIY YECHIMLARI
Authors/Creators
Description
Mazkur maqolada Toshkent shahridagi monumental mozaika san’ati namunalari materiallarning xususiyatlari, mozaika elementlarining shakli va ularni kompozitsion joylashtirish usullari asosida ikki guruhga ajratib o‘rganiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi mozaika asarlarini yaratishda foydalanilgan materiallar hamda alohida elementlarning shakliy xususiyatlari yaxlit badiiy obrazning shakllanishiga qay darajada ta’sir ko‘rsatishini aniqlashdan iborat. Birinchi guruhga marmar, turli tabiiy toshlar, yarim qimmatbaho minerallar, keramik plitkalar va boshqa materiallardan tayyorlangan, o‘lchami hamda shakli tasvirning mazmuni va kompozitsion yechimiga mos ravishda tanlangan bo‘laklar yordamida yaratilgan mozaikalar kiritiladi. Bunday asarlarda materialning tabiiy rangi, fakturasi, yorug‘likni aks ettirish xususiyati va bo‘laklarning individual shakli tasvirning plastik ifodadorligini kuchaytirishi mumkin. Ikkinchi guruhni esa, asosan, bir xil yoki o‘zaro yaqin o‘lcham va shakldagi mozaika elementlarini muntazam joylashtirish orqali yaxlit tasvir hosil qilingan namunalar tashkil etadi. Ushbu turdagi mozaikalarda badiiy obraz alohida bo‘laklarning shakliy xilma-xilligidan ko‘ra, ularning o‘zaro munosabati, ranglar uyg‘unligi, ritmik takrorlanishi va umumiy kompozitsion tuzilishi orqali namoyon bo‘ladi. Mazkur ikki guruhning qiyosiy tahlili orqali material tanlovi, elementlar shakli va ularni terish texnikasining tasviriy ifoda vositalari bilan bog‘liqligi ochib beriladi. Maqolada Toshkent shahridagi monumental mozaika namunalari misolida mazkur xususiyatlarning badiiy obraz, tasvirning hajmiy-plastik ifodasi, ranglar munosabati va kompozitsion yaxlitlikka ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, mozaika elementlarining shakli va joylashtirilishidagi farqlar asarning tomoshabinga vizual ta’siri, tasvirning idrok etilishi hamda me’moriy muhit bilan uyg‘unlashuviga qanday ta’sir ko‘rsatishi masalalariga e’tibor qaratiladi. Tadqiqot Toshkent monumental mozaika san’atini material, texnologiya va badiiy ifoda o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik asosida o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, shahardagi mozaika merosini tasniflash va uning badiiy xususiyatlarini chuqurroq anglashga xizmat qiladi.