Altyazı çevirilerinde insan ve yapay zekâ tabanlı çeviri modellerinin karşılaştırmalı analizi: Arapça-Türkçe örneği
Authors/Creators
Description
Yapay zekâ son yıllarda çevirinin her alanında olduğu gibi görsel-işitsel çeviri alanında da önemli ilerlemeler kaydetmiş ve bu alanda etkili bir şekilde kullanılmaya başlamıştır. Yapay zekâ tabanlı teknolojilerin görsel-işitsel dijital medya çevirilerinde geleneksel çeviri yöntemlerine kıyasla daha hızlı sonuçlar vermesi, nicelik olarak büyük miktarlarda verileri kolayca işlemesi ve düşük maliyetlerle çeviri çıktıları sunması açısından önemli bir rol oynamaktadır. Dil modellerinde güncel gelişmelerle birlikte özellikle altyazı çevirilerinde en sık kullanılan yapay zekâ destekli modellerinin; Google Translate, ChatGPT, DeepL ve CaptionHub gibi modeller olduğu, ancak bu modellerin tüm dil çiftlerinde aynı oranda verimlilik sağlayamadıkları görülmektedir. Bunun sebebi, dillerin yapılarının, gramer kurallarının ve farklı dinamiklerinin olmasından kaynaklanmaktadır. Arapça-Türkçe dil çifti göz önünde bulundurulduğunda; Arapçanın kök-temelli (morfolojik), Türkçenin sondan eklemeli bir dil olması, alfabe, sesletim ve söz dizimlerinin farklı olması iki dil arasındaki eşdeğerliği sağlama ve kültürel referansları benzer bir etkiyle aktarma sürecinde büyük bir önem taşımaktadır. Bu bilgiler ışığında çalışmanın deneysel bölümünde Kelebeğin Rüyası adlı filmin insan tarafından yapılan altyazı çevirileri Google Translate ve ChatGPT’nin güncel versiyonu ChatGPT-4o modellerinden alınan çeviri çıktıları ile karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Karşılaştırmalı analizler Peter Newmark’ın kaynak ve hedef dil özelliklerini dikkate alarak geliştirdiği stratejiler çerçevesinde sürdürülmüş, belirlenen 8 örnekte yapay zekâ modellerinin; özellikle deyim ve şiir gibi yazınsal içeriklerde eşdeğerlik sağlayıp sağlamadığı, Arapça-Türkçe dil çifti özelinde altyazı türlerinde verimlilik oranlarının ne düzeyde olduğu yönünde bir takım çıkarım ve tespitlere varılmıştır.
Files
70.Yazal, Y. & Yılmaz, S..pdf
Files
(698.9 kB)
| Name | Size | Download all |
|---|---|---|
|
md5:256f7bcb7ceb1349b286db71dc0d2a54
|
698.9 kB | Preview Download |
Additional details
Dates
- Accepted
-
2024-06-12
References
- Aslankılınç, B., & Ersoy, H. (2023). Türkiye'de Alt Yazı Çevirisi Alanında Yayınlanmış Makalelere Bir Bakış: 2019-2023 Yılları. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Uluslararası Filoloji ve Çeviribilim Dergisi, 5(2), 102-122. Barut, E. (2022). İstatistiksel Makine Çevirisi İle Nöral Makine Çevirisinin Dilbilimsel Parametrelerle Karşılaştırılması: Google Translate, Akdeniz Havzası ve Afrika Medeniyetleri Dergisi, 4(1), 103-118. Ceylan, Y. & Ceylan, S. (2023). Türkiye'de Arapça-Türkçe Altyazı ve Dublaj Çevirilerinin Akademik Müfredattaki Yeri: Sorunlar ve Çözüm Önerileri. (Filoloji Alanında Uluslararası Araştırmalar VI). Konya: Eğitim Yayınevi. Cintas, J. D. & Remael A. (2007). Audiovisual Translation: Subtitling. Routledge Taylor & Francis Group, London and New York. Eray, A. (2023). Görsel-İşitsel Medyada Mizah Çevirisi: Ice Age (Buz Devri) Animasyon Film Serisinin Türkçe ve Arapça Altyazı Çevirileri, Nüsha, 23 (56), 107-137. Eray, A., & Özcan, M. (2023). Görsel-İşitsel Çeviride Deyimsel Aktarım: Diriliş Ertuğrul Dizisinin Arapça Altyazı Çevirileri. Dünya Dilleri, Edebiyatları ve Çeviri Çalışmaları Dergisi. Göktürk, A. (1994). Çeviri: Dillerin Dili, Yapı Kredi Yayınları: İstanbul. Gürçağlar, Ş. T. (2016). Çevirin ABC'si. İstanbul: Say Yayınları. Kanık, E. (2021). Canlı Altyazı Çevirisi ve Yeniden Dillendirme: Yeniden Dillendirme Yoluyla Canlı Altyazı Çevirisi. Çeviri(bilim)de Yeni Açılımlar (Ed: Şirin Okyayuz). Ankara: Siyasal Kitabevi. Karavin, H. (2016). Çeviri Kuramları Bağlamında Eşdeğerlik Kavramının İzini Sürmek. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 6 (12). Köksal, D. (1995). Çeviri Kuramları. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Lüleci, Y. (2019). Bir II. Dünya Savaşı Türkiyesi Temsili Olarak Kelebeğin Rüyası Filmi, Egemia Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Medya ve İletişim Araştırmaları Hakemli E-Dergisi, 5, 187-211. Mencütekin, M. (2009). Film Alt Yazısı Çevirisi Esasları ve Türkiye'de Popüler Uygulama Örnekleri, Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (22), 197-214. Newmark, P. (1988). A Textbook of Translation, Shangai Foreign Language Education Press, New York, London, Toronto, Sydney, Tokyo, Prentice Hall. Yazıcı, M. (2005). Çeviribilim Temel Kavram ve Kuramları, Multilingual: İstanbul Yılmaz, S. (2023). Arapça-Türkçe Çeviri Türlerinde Nöral Makine Çeviri Modellerinin Verimliliği: Chatgpt Örneği, Şarkiyat Mecmuası – Journal of Oriental Studies 43, 339-355.