Published August 21, 2024 | Version v1
Journal article Open

Yansıma Sözcüklerin Çevirisinde İnsan ve Yapay Zekâ Tercihlerine Karşılaştırmalı Bir Bakış: Astériks Örneği

Description

Çeviri kavramı, modern çağ boyunca önemli bir evrim geçirmiştir. Kavramın tanımı zaman, mekân ve sosyokültürel değişimlerin yanı sıra çeşitli kuramsal bakış açıları tarafından şekillendirilmiştir. Esas olarak çeviri, çevirmen tarafından uygulanan bir dizi bilinçli işlem aracılığıyla kaynak metnin erek metne dönüştürülmesi süreci ve sonucudur. Bilgi iletişim teknolojilerinin gelişmesiyle çevirmen tarafından uygulanan işlemler dizisine çeşitli çeviri araçları dahil olmuştur. Bunlardan biri yapay zekâ ve bir yapay zekâ aracı olan ChatGPT’dir. Çeviri eyleminde yapay zekâ kullanılmasındaki amaç, daha az çabayla kısa sürede kaliteli çeviriler elde edebilmektir. Bu çalışmada kavramsal çerçeveyi yansıma sözcükler, bu sözcükleri inceleme konusu yapan alanlar, çeviribilim ve çeviri stratejileri ile yapay zekâ oluşturmaktadır. Bu doğrultuda söz konusu çalışma için René Goscinny ve Albert Uderzo’nun erişilebilen Astériks çizgi roman serilerinden alınan toplam 89 Fransızca yansıma sözcük listelenmiştir. Listelenen bu sözcükler yapay zekâ aracına önce bağlam verilmeksizin daha sonra bağlam verilerek çevirtilmiştir. Ardından bu sözcüklerin Türkçe çevirileri, Javier Franco Aixelá'nın kültürel ögelerin çevirisi için önerdiği çeviri stratejileri temel alınarak incelenmiş ve insan çevirmenler ile ChatGPT tarafından kullanılan çeviri stratejileri karşılaştırılmıştır. Karşılaştırmalı inceleme sonucunda da yansıma sözcüklerin çevirisinde insan ve yapay zekâ tercihleri arasındaki benzerliklerin, farklılıkların ve ortaya çıkan sorunların belirlenmesi amaçlanmaktadır. İnceleme sonuçları yapay zekanın çeviri sürecindeki yoğun emeği ve uzun süreyi kısaltmakla kalmayıp çevirinin niteliğini de kısmen arttırdığını ortaya koymaktadır. Nitekim yansıma sözcüklerin çevirisinde insan çevirmenlerin çeviri önermedikleri durumlarda yapay zekanın çeviri önerisinde bulunduğu, gerektiğinde anlık sözlükselleşmeye başvurduğu görülmüştür.

Files

69.Türkmen, F. & Polat, Y..pdf

Files (896.6 kB)

Name Size
md5:c119584fed162ae172a7070b86056073
896.6 kB Preview Download

Additional details

Dates

Accepted
2024-05-28

References

  • Aixelá, J. F. (1996). Culture-specific items in translation. İçinde Alvarez, R. & Vidal, M. C. (Eds.) Translation, Power, Subversion (pp. 52-79). Clevedon: Multilingual Matters. Aksan, D. (2003). Her yönüyle dil: Ana çizgileriyle dilbilim. (2. baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu. Anscombre, J. C. (1985). Onomatopées, délocutivité et autres blablas. In Revue romane, 20(2), 169-207. Baker, M. (1992). In other words: a coursebook on translation. London and New York: Routledge. Ballard, M. (2006). À propos des procédés de traduction. Palimpsestes. http:// palimpsestes.revues.org/386. DOI : 10.4000/palimpsestes.386 Banguoğlu, T. (2015). Türkçenin grameri (10. baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları Barberis, J. M. (1992). Onomatopée, interjection : un défi pour la grammaire. L'information grammaticale: 53, 52-57. https://doi.org/10.3406/igram.1992.3215 Bauer, L. (1983). English word formation. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139165846 Chesterman, A. (1997). Memes of translation: The spread of ideas in translation theory. John Benjamins. Demircan, Ö. (1996). Türkçede yansımaların özüne doğru. Dilbilim Araştırmaları Dergisi: 7, 175-191. Ediskun, H. (2007). Türk dilbilgisi (11. basım). İstanbul: Remzi Kitabevi Eren, H. (1949). İkiz kelimelerin tarihi hakkında. Ankara Üniversitesi Dil Ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 7(2), 283-286. Eren, H. (1953). Onomatopée'lere ait notlar. Journal of Turkology, 10, 55-58. https://doi.org/10.18345/tm.00039 Guiraud, P. (1999). Anlambilim/La Sémantique. (Çev: B. Vardar) İstanbul: Multilingual Gürbüz, S. & Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (5.Baskı). Ankara: Seçkin. Gürçağlar, Ş. T. (2014). Çevirinin ABC'si. İstanbul: Say Yayınları. Grevisse, M. (1980). Le bon usage, Paris : Duculot Hatiboğlu, V. (1981). Türk dilinde ikileme (2. Baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları Hutchins, J. (2006). Machine translation: History. In Keith Brown (ed.), Encyclopedia of Language and Linguistics. Elsevier. pp. 375--383. DOI: 10.1016/B0-08-044854-2/00937-8 Hutchins, J., & Somers, H. (1992). An introduction to machine translation. London: Academic Press Limited. Jiao, W. & Wang, W. & Huang, J. & Wang, X. & Shi, S. & Tu, Z. (2023). Is ChatGPT a good translator? Yes with GPT-4 as the engine. Tencent AI Lab. https://doi.org/10.48550/arXiv.2301.08745 Kılınç, E. (2014). Kenjı Mıyazawa'nın Yaban Armudu (Yamanashı) adlı öyküsü örnekleminde yansıma sözcükler ve çevirisi sorunu. Yüksek lisans tezi), Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Kleiber, G. (2006). Sémiotique de l'interjection. In: Langages, 40e année, n°161. 2006. L'interjection : jeux et enjeux, sous la direction de Claude Buridant. pp. 10-23. https://doi.org/10.3406/lgge.2006.2701 Korkmaz, Z. (2022). Türkiye Türkçesi grameri: Şekil bilgisi (7.baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları Kosakai, M. (2011). Recherche sur les onomatopées et les mots mimétiques : étude comparative entre le français, langue romane et indo-européenne, et le japonais. Limoges. http://www.theses.fr/2011LIMO2004. Kumlu, D. & Okul, M. (2023). Yapay zekâ ile çeviri uygulamaları: Kültürel unsurların çevirisinde ChatGPT. Contemporary Translation Studies: Bridging Cultures, Technologies and Societies (pp.24-45). Çizgi Kitapevi e-Kitap. https://www.researchgate.net/publication/374739798_Yapay_Zeka_ile_Ceviri_Uygulamalari_Kulturel_Unsurlarin_Cevirisinde_ChatGPT Newmark, P. (1988). A textbook of translation. UK: Prentice Hall. Newmark, P. (1988b). Approaches to translation. UK: Prentice Hall. Noel, C. (1970). Onomatopées et traduction. Babel, 16(2), 67–73. doi:10.1075/babel.16.2.01noe Meinard, M. (2021). Le défi définitoire de l'interjection et de l'onomatopée : une étude contributive, axée sur l'anglais contemporain. Linguistique. Université de Lyon, Français. Molina, L. & Albir, A. H. (2002). Translation techniques revisited: A dynamic and functionalist approach. Meta Translators' Journal, 47 (4), 498-512 Okur, E. & Polat, Y. (2023). Orhan Pamuk'un "İstanbul-hatıralar ve şehir" adlı eserindeki giysi adlarının Türkçeden Fransızcaya çevirisinin kültürel ögeler bağlamında incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (34), 1366-1385. DOI: 10.29000/rumelide.1317417. Omuralieva, A. (2018). Türk yazı dilleri ve diyalektlerinde yansımalı fiillerin yapısı. Doktora Tezi, Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Saraç, T. (2009). Büyük Fransızca-Türkçe sözlük (grand dictionnaire Français-Turc). İstanbul: Can Sanat Yayınları. Saussure, F. D. (1998). Genel dilbilim dersleri. (Çev. B. Vardar). İstanbul: Multilingual Yayınları. Saussure, F. D. (2001). Dilbilimin temel kavram ve ilkeleri. (Çev. B. Vardar). İstanbul: Multilingual Yayınları. Sefer, H. (2022). Yazının çizgileşmesi: klasiklerin çizgi roman çevirisi. Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Seufert, S. & Eberle, F. & Handschuh, S. (2023). ChatGPT – Orientierung und erste Empfehlungen für das Gymnasium. Gymnasium Helveticum, 77(2):21-24. Seppälä, S. (1998). La traduction des onomatopées dans la bande dessinée : étude fondée sur la traduction de "Garfield" d'Anthéa Shackleton, Mémoire de licence, Université de Genève, École de traduction et d'interprétation, Genève, 170 p. Şeker, O. R. & İçel, D. (2021). "Benim adım kırmızı" romanının fransızca ve ingilizce çevirilerinde kültüre özgü ögelerin Vinay ve Darbelnet'in stratejilerine göre incelenmesi. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitü Dergisi, Sayı 27, 129-144. DOI: 10.9775/kausbed.2021.008 Tuna, O. N. (1949). Türkçede Tekrarlar. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 3(2-3). Türk Dil Kurumu. (2020). Güncel Türkçe sözlük. 10 Temmuz 2023 tarihinde https://sozluk.gov.tr adresinden erişildi. Vinay, J.-P. & Darbelnet, J. (1958). Stylistique comparée du français et de l'anglais: Méthode de traduction. Paris: Didier. Vinay, J-P. & Darbelnet, J. (1995). Comparative stylistics of French and English: A methodology for translation. (J. C. Sager ve M. J. Hamel, Çev.) Amsterdam: J. Benjamins. Venuti, L. (ed.) (1992). Rethinking translation: Discourse, subjectivity, ideology. London and New York: Routledge. Venuti, L. (1998). Translator's invisibility: A history of translation. London and New York: Routledge. Yazıcı, M. (2005). Çeviribilimin temel kavram ve kuramları. İstanbul: Multilingual Yayınları. Yeon, K. S. (1995). Türkçede ve Korecede yansımaların (onomatope) karşılaştırılması. Basılmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi DTCF. Yıkar, G. (2023). Farsça dil eğitiminde yapay zekâ (Al) destekli çeviri ve metin üretme üzerine bir değerlendirme. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (36), 1204-1221. DOI: 10.29000/rumelide.1369151. Zülfikar, H. (1995). Türkçede ses yansımalı kelimeler. (İnceleme-Sözlük), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, VIII+699 pp.