Janari-intoxikazio
Janari-intoxikazioa, edo janarien bidezko intoxikazioa, kutsatutako elikagai solido edo likidoak hartzean agertzen den gaixotasuna da.
Elikagaiak kutsatzen dituzten ohiko eragileak bakterioak, birusak, onddoak eta bizkarroi txikiak dira, edo haien toxinak.
Kategoria berean ere sartzen dira hainbat perretxikok sortutako pozoitzeak edota substantzia kimiko kaltegarriez kutsatutako elikagaiak.
Janari-intoxikazioek banakako kasuak edo taldeko pozoitzeak sor ditzakete, azken kasu honetan kutsatutako elikagai bera mahaikide batzuek jaten dutenean.
Gaitz hauen ohiko sintomak digestiboak dira (goragaleak, beherakoak eta gorakoak), baina beste sintoma klinikoak ere ager daitezke, mikrobio edo eragile patogenoaren arabera.
Kasu ia gehienetan gaitzaren transmisioa gorotz-aho bidetik burutzen da.
Zentzu hertsian, janari-intoxikazioez baino gehiago janari-toxiinfekzioez hitz egin beharko litzateke.
Izan ere, bakterioez edo birusez kutsatutako elikagaiak, irizpide zorrotzez, bi patologia eragiteko gai dira:
Elikagai-mikrobiologian eta mikrobiologia klinikoan bi kontzeptu horiek argi bereizten badira ere, jendartean janari-intoxikazioaz, orokorrean, hitz egin ohi da.
Kutsapen-bideak
Elikagaien kutsapen mikrobiarra edo kimikoa era desberdinetan gerta daiteke.
Ohikoenak hauek dira:
Sintoma klinikoak
Elikagai kutsatu batean hainbat mikrobio patogeno egon daitezke, gaitz desberdinen eragileak.
Gaitzaren sintomatologia mikrobio eragilearen menpe dago, baina orokorrean sintoma nagusiak digestiboak dira: goragaleak, beherakoak, gorakoak, sabeleko mina, nekea eta ia beti sukarra.
Gaitzaren sorburuan hiru alderdi daude, batik bat:
Gaitz hauen inkubazio-epea aldakorra da, oso laburra izanik hainbat kasutan -bi edo hiru ordu, besterik ez- edo apur bat luzeagoa bestetan (janaria hartu eta 2 edo 3 egunetara).
Listeriosia salbuespena da, inkubazio-epea 3 eta 5 aste bitartekoa baita.
Trikinosiaren sintomak ere aste batzuk geroago agertzen dira.
Orokorrean, janari-intoxikazioen inkubazio-epea (gaitza mikrobioak ekoiztutako exotoxina baten ondorioz agertzen denean) laburragoa da janari infekzioarena baino
Gaitza bideratzen duten elikagaiak
Aparteko ezaugarri nutritiboak (proteinak, gluzidoak....) dituzten janariak dira mikrobioek errazago kutsatzen dituztenak.
Esaterako, esnea, haragia, arraina....
Janari-intoxikazioen atzean elikagai gutxi batzuk daude, sarritan agerraldietan errepikatzen direnak.
Tokian tokiko ohitura gastronomikoek zerikusi handia dute elikagai bat edo beste gaitzaren sorburuan izatean.
Japonian, esaterako, hainbat arrain eta molusku gordin jateko ohitura dute, eta bertan arrainak dira janari-intoxikazioen atzean dauden elikagai nagusiak.
Amerikako Estatu Batuetan eta Alemanian haragiak, batez ere, dira gaitzaren sorburua.
Estatu espainiarrean arrautzek eta haien eratorriek janarien bidezko intoxikazioak eragiten dituzte proportzio handian.
Toki batean ala bestean, haragiak, arrainak, arrautzak eta esnea edo esnekiak dira janari-intoxikazioak, orokorrean, gehien sortzen dituztenak.
Eragile patogenoak
Elikagaiak kutsatzen dituzten eragile patogenoak anitzak dira.
Ohikoenak aipatuko dira:
Mikrobio hauek dira janari-intoxikazio larrienak sortzen dituztenak.
Egia bada ere uraren arazketak eta higiene neurrien ezarpen zorrotzak janarien bidezko intoxikazioak asko gutxitu dituztela azken hamarkadetan, kontuan hartu behar da Hirugarren Munduko herrialdeetan oraindik ere gaitz hauek oso hedatuak direla, eta agerraldi larriak sarritan agertzen direla.
Talde honetan toxina patogenoak ekoizten dituzten bakterioak sailkatzen dira
Talde honetako bakterioek hainbat patologia ere sortzen dituzte, baina eragile patogenoa ez da bakterioaren toxina, bakterio bera baizik.
Neurri prebentiboak
Janari-intoxikazioak ez dira berez gertatzen, arau higienikoak ez betetzeagatik suertatzen dira gehienetan.
Elikagaiak zuzen eta behar den bezala manipulatu eta tratatzen badira janarien bidezko intoxikazio edo infekzioen arriskua ekidin ahal izaten da.
Prebentzioaren hiru gakoak hauek dira:
MOEk urrezko bost arau hauek jarraitzea gomendatzen du:
Neurri horietaz guztietaz gain, janari-industriek higiene edo protokolo zorrotzak bete behar dituzte, HACCP izeneko sisteman oinarrituak.
