Calagurris
Calagurris egungo Calahorran eratutako erromatar hiria izan zen.
Hiria antzinako zeltiberiar edo baskoi herrixkan sortu zuten.
Hiri indigena
K. a. II.
mende inguruan, Katon izeneko erromatar jeneralak Ebro haraneko herriekin aliantza sinatzea lortu zuen.
K. a. 179an, Luzio Manlio Azidino prokontsula zela, Calagurris zeltiberiar herrixka zela zioten.
Hala ere, hau zalantzazkoa da, orduko historialari batzuek (Ptol.
2, 6, 67.
Str. 3, 4, 10) baskoia zela esaten baitzuten.
Baina, Tito Liviok edo baskoien lurraldeak deskribatu zuenean, ez zuen Calagurris aipatu.
Edonola ere, k. a. 76 Estrabonek bere lana idatzi zuenean, herrixka jada baskoia zen.
Adituek aldaketa Sertorioren gerraren amaiera eta gero gertatu zela uste dute.
Gerran, baskoiek Ponpeioren alde egin zuten eta Calagurrisek, berriz, Sertorioren alde egin zuen, baita hura hil ondoren ere.
Orduan Calagurrisen ekialdean zeuden eremuak, Cascantum eta Graccurris hirien menpean zeudela, jada baskoiak ziren gerran.
K. a. I. mendetik k. o.
II.
mendera, hiria baskoia zen zalantza barik eta hori adierazteko Estrabonera (Str.
III, 4, 10) edo Ptolomeora (Ptol.2.6.66)
jo dezakegu.
Kalagurris toponimoaren etimologia bera eta beste ezaugarriak kontuan hartuta, Ramírezek, Gómez Frailek, Velazak edo beste adituek jatorriz baskoia zela esan dute.
Kalakorikos, berriz, hiritarren etnonimo zelta ematen du, numismatikan erabilia.
Villarren ustez, berriz, toponimoa zen.
Kalakorikos, Ebro haranaren erdialdean hiri nagusienetariko bat izan zen.
Tito Livioren (Liv.
frag.
XCI) arabera, Sertorioren gerran, k. a. 75 eta k. a. 74 artean, Sertoriok zubi bat eraiki zuen Pompeio eta Meteloren aurka bere aliatua zen hiri honetan.
K. a. 72an, hauek hiria setiatu zuten eta bertokoek eutsi eta kanibalismora ere jo zuten hiria errenditu baino lehen.
Salustioren kronikan agertzen den ekintza hau Erroman edo Calagurrisko gosearen kondaira sortu zuen.
Livioren testuaren interpretazioak hiriaren osaketa etnikoaren egungo zalantzak sortu ditu.
Calagurris Nassica Iulia
Erromatarrek hiria berreraiki zuten jatorrizko gunean eta honen ekialdean.
Erromatar garaia mesedegarria izan zen oso hirirako.
Calagurris jatorrizkoak 171.
urtean Nassica izendapena lortu zuen, Publio Kornelio Eszipion Nasika kontsulak hala aginduta.
Julio Zesarrek, konkista eta gero, Iulia izendapena gehitu zion I. mendearen erdian.
Hiriak Erromarekiko zuen leialtasuna hain zen ospetsua ezen Augustok bere guardia osatzeko bertoko soldaduak baino ez zituen nahi.
Gainera, destakamendu bat ere lizentziatu zuen, eta hiriari izeneko erregalia eman zion, hiritarrei erromatar hiritargo osoa eman zuena.
Hiria harresietatik at zabaldu zen, harana menpean zuen muinoraino ere, eta zenbait eraikin publiko, zirkua tarte, kanpoan eraiki behar izan zuten.
Orduko Calagurrisek erromatar hiri nagusiek zuten eraikin publiko guztiak zituen: tenpluak, foroak, termak, antzerkiak, anfiteatro eta abar.
Eskualdeko justizia-gunea ere izan zen.
Bere garrantzi estrategikoari esker, konkistatik pasa eta berrogei urte eta gero, txanpon-etxe bilakatu zen.
Hiru alditan egin zituzten txanponak hirian: Sertorioren gerran, Augusto eta Tiberioren agintaldietan eta, bisigodoen garaian, Suintilaren erreinaldian.
Calahorran kristautasunari buruzko lehengo aipamena, gero bere zaindariak izango ziren Emeterio eta Zeledonio erromatar legionarien martiritzarena izan zen.
Hau III.
mendearen amaieran gertatu zen, agian Diokleziano edo Valerianoren jazarpenetan.
Hiria Antoninoren Ibilbidean agertu zen.
Hiritar ezagunak
