Euskal Herriko gatazka
Euskal Herriko gatazka XX. mendearen erdialdean abiatutako gatazka da, alde batetik Euskal Herriaren Nazio Askapenerako Mugimendua eta bestetik Espainia eta Frantziako gobernuak elkarren aurka dituena.
Francoren diktaduraren aurkako erantzun gisa piztua, gatazkaren sustraiak karlistaldietatik datoz, eta gogor eragin dio Euskal Herriko gizarte osoari, bai eta Espainiako gizartearen zati handi bati ere.
Aurrekariak
Euskal Herria Bizkaiko Golkoaren ekialdeko ertzean eta mendebaldeko Pirinioen mendebaldeko bi alderdietara hedatzen den herrialdea da, Frantziar eta Espainiar estatuen artean banatua dagoelarik.
Gaur egun administratiboki hiru egitura politikoetan banatua dago: Espainian Hego Euskal Herria Euskal Autonomia Erkidegoa eta Nafarroako Foru Erkidegoan banatua dago, eta Frantzian Ipar Euskal Herria Biarnorekin Pirinio Atlantikoetako departamenduan dago.
Denera Euskal Herrian 3.000.000
biztanle inguru bizi dira.
Euskaldun eta euskal herritarrek mendez mende euren nortasunaren ikurrak gordetzen jakin izan dute, bai Euskal Kultura nahiz Euskara, eta gaur egun herrialde honetako biztanleriaren zati handi batek euskal kontzientzia nazional kolektibo bat elkarbanatu eta maila ezberdinetako burujabetza edota independentzia osoaren aldekoa da.
Mendeetan barna, Euskal Herriak estatu independente izaera (Baskoniako Dukerria, Iruñeko Erresuma eta Nafarroako Erresuma), edota Espainiar Estatua eta Frantziako Estatuaren marku politiko-administratiboen barneko burujabetasun maila ezberdinetako erakundeak izan ditu.
Gaur egun, Ipar Euskal Herriak ez du berezko burujabetasunik, Biarnorekin batera Pirinio Atlantikoetako osatuz, berezko Euskal Departamendu bat sortzeko aldeko aldarrikapenak indar handia duelarik; aldiz, Euskadi eta Nafarroako Foru Erkidegoak hainbat gai politika-ekonomia gaietan Mendebaldeko Europan burujabetasun handienetakoa duten lurraldeak dira.
Halere, Euskal Herriak Espainia eta Frantziarekin tentsiozko harremanak izan ditu, zenbait alditan gatazka militarrak sortu direlarik, bai Nafarroako Erresumaren konkistan, Karlistaldietan zein Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian.
1936an estatu kolpe batek Espainiako Gerra Zibila piztu eta Espainiako Bigarren Errepublikari amaiera eman zion, espainiar nazionalismoa boterearen jaun eta jabe egin eginez.
Francisco Franco jeneral kolpistak berrogei urte iraungo zituen Diktadura Frankista ezarri, honetan zehar euskara nahiz euskal kultura eta euskal ikurrak guztiz debekatuak izan ziren, 1936ko Eusko Jaurlaritza eta euskal erakunde administratiboak ere kenduaraziak izan zirelarik (batez ere Bizkaia eta Gipuzkoan probintzia traidoreak izateagatik, Nafarroa eta Araban neurri txikiagoan), milaka euskal herritar heuren pentsakera politikoengatik erailak, torturatuak eta espetxeratuak izan zirelarik.
Milaka hego euskal herritarrek muga igaro eta Ipar Euskal Herrian bizitzen jarri edota erbesterako bidea hartzera derrigortuak egon ziren.
Ondorioz, aurretik munduan barna sakabanatua zegoen Euskal Diasporak sekulako euskal herritar etorkin eta erbesteratu kopuru handia jaso zuen.
1950eko hamarkadan Irlandako Gatazka, Aljeriako Independentzia Gerra, Vietnamgo Gerra eta Kubako Iraultzaren eragina jaso eta EAJrekin desengainatuak zeuden euskal herritar ikasle gazte batzuk Ekin talde klandestinoan biltzen hasi ziren, 1959an ETA sortuz.
Lehenbizi, Euskal Herriaren independentzia, sozialismoa eta marxismo-leninismoa aldarrikatzeko ekintzak eta ikurrin zintzilikatzeak egin ohi zituen talde klandestinoa izan zen; 1968tik aurrera, borroka armatua egiteari ekin zion, erakunde armatu klandestino bilakatuta.
Historia
Ondorioak
2014ko abenduaren 5ean argitaratu zen txostenean, 220 atentatu argitu gabe zeudela aipatzen zen, izan ere, 1960tik 2014ra ETAk eta talde parapolizialek hildako ehunka biktimen kasuak argitu gabe zeuden oraindik.
Bestalde, GAL eta BVEren atentatuen datu ofizial nahikorik ez zegoen .
Gainera, zalantzak zeuden 45 kasu edo atentatu sailkatzerako orduan (guztira, 52 biktima) .
Gatazkaren ikuspegiak
Konponbide saiakerak
Hemeroteka
