Gloster Gladiator
Το Gloster Gladiator (ή Gloster SS.37) υπήρξε Βρετανικό καταδιωκτικό που χρησιμοποιήθηκε από τη Βρετανική Βασιλική Αεροπορία (RAF) και το Βρετανικό Βασιλικό Ναυτικό (στην παραλλαγή Sea Gladiator) και εξήχθη σε πολλές άλλες πολεμικές αεροπορίες κατά τη δεκαετία του '30.
Ήταν το τελευταίο διπλάνο καταδιωκτικό της RAF και όταν εμφανίστηκε, ήταν ήδη ξεπερασμένο από νεότερα σχέδια μονοπλάνων.
Αν και συχνά οικτείρεται για τους τρομερούς αντιπάλους που κλήθηκε να αντιμετωπίσει στις αρχές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο "Μονομάχος" επέδειξε αξιοπρεπή παρουσία στις μάχες.
Υπηρέτησε σχεδόν σε όλα θέατρα επιχειρήσεων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, σε πολυάριθμες πολεμικές αεροπορίες, ορισμένες από αυτές από την πλευρά του Άξονα.
Η RAF το χρησιμοποίησε στη Νορβηγία, τη Γαλλία, την Ελλάδα, τη Μάλτα και την εισβολή στο Ιράκ (όπου κατά ειρωνεία της τύχης, η Ιρακινή Βασιλική Αεροπορία ήταν παρόμοια εξοπλισμένη).
Άλλες χώρες που χρησιμοποίησαν το Gladiator ήταν η Κίνα, από το 1938, ενάντια στην Ιαπωνία, η Φινλανδία (καθώς και το 19ο Φινλανδικό Ιπτάμενο Σύνταγμα Σουηδών εθελοντών) ενάντια στη Σοβιετική Ένωση, καθώς και η Νορβηγία, το Βέλγιο και η Ελλάδα ενάντια σε εισβολές του Άξονα στα εδάφη τους.
Σχεδίαση και ανάπτυξη
Το Gladiator αναπτύχθηκε από το Gloster Gauntlet, σαν μια ιδιωτική επιχείρηση της εταιρίας Gloster.
Το αεροσκάφος αναπτύχθηκε από τη σχεδιαστική ομάδα του H.P.
Folland, κατά τα 1933, σαν παράγωγο του Gauntlet, για να διαγωνιστεί στην Προδιαγραφή Παραγγελίας F.7/30.
Διέθετε κλειστό, μονοθέσιο κουβούκλιο, σταθερούς τροχούς προσγείωσης και δίφυλλο έλικα σταθερού βήματος, που περιέστρεφε ένας αερόψυκτος κινητήρας Bristol Mercury.
Πρωτοπέταξε στα 1934 και μπήκε σε υπηρεσία στα 1937.
Υπήρξε το τελευταία διπλάνο καταδιωκτικό της Μ.
Βρετανίας, αλλά και το πρώτο της με κλειστό κουβούκλιο.
Διέθετε μέγιστη ταχύτητα οριζοντίου πτήσης 414 km/h, αλλά ήδη κατά την εμφάνισή του, επισκιάστηκε από τη νέα γενιά μονοπλάνων καταδιωκτικών, όπως ήταν τα νέα Βρετανικά Hawker Hurricane και Supermarine Spitfire και το Γερμανικό Messerschmitt Bf 109.
Τα Gladiators τροποποιήθηκαν επίσης και για επιχειρήσεις από αεροπλανοφόρα και χρησιμοποιήθηκαν από την, την αεροπορία του Βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού, με την ονομασία Sea Gladiator.
Kατασκευάστηκαν συνολικά 747 αεροσκάφη, 483 για τη RAF, 98 για την FAA και 216 για εξαγωγές σε 13 χώρες, κάποια από αυτά προερχόμενα από τα αποθέματα της RAF.
Οι χώρες αυτές ήταν η Αίγυπτος, το Βέλγιο, η "Ελεύθερη" Γαλλία(ως πολιτική οντότητα από την πλευρά των Συμμάχων), η Ελλάδα, το Ιράκ, η Ιρλανδία, η Κίνα, η Λιθουανία, η Λετονία, η Νορβηγία, η Νότιος Αφρική, η Πορτογαλία, η Σουηδία και η Φινλανδία.
Επιχειρησιακή ιστορία
Μέχρι το ξέσπασμα του Β΄ΠΠ, ο κύριος όγκος των Gladiator σε υπηρεσία στη RAF είχε αντικατασταθεί στην πρώτη γραμμή από το Hurricane και το Spitfire, αν και δύο Μοίρες χρησιμοποιήθηκαν κατά τις εκστρατείες στη Γαλλία και τη Νορβηγία.
Ωστόσο, έμελλε να δει περισσότερη δράση στις περιφερειακές εκστρατείες των πρώτων χρόνων του πολέμου.
Το κλασικό διπλάνο ήταν ακόμα ένα από τα πλέον περιζήτητα εξαγωγικά προϊόντα της μεσοπολεμικής Βρετανίας και υπηρέτησε σε πολλές άλλες χώρες.
Ενάντια σε λιγότερο εξελιγμένους αντιπάλους πολέμησε αρκετά καλά, αν και δεν μπορούσε να συγκριθεί με τα υπερσύγχρονα Γερμανικά μαχητικά.
Στη θάλασσα υπήρξε πιο πετυχημένο, αφού η χαμηλή του ταχύτητα του επέτρεπε να επιχειρεί άνετα από αεροπλανοφόρα και σπάνια συναντούσε πολύ ανώτερούς του αντιπάλους.
Κατά το Χειμερινό Πόλεμο, η Φινλανδική Αεροπορία παρέλαβε 30 καταδιωκτικά Mk II από το Ηνωμένο Βασίλειο.
Παραλήφθηκαν μεταξύ 18 Ιανουαρίου και 16 Φεβρουαρίου του 1940 και τα 10 από αυτά προσφέρθηκαν δωρεάν.
Υπηρέτησαν μέχρι και το 1945, αν και είχαν ξεπεραστεί από τα νέα Σοβιετικά μαχητικά.
Έτσι, μετά το 1941 χρησιμοποιήθηκαν κυρίως σαν αναγνωριστικά.
22 πιλότοι, πέτυχαν 45 καταρρίψεις με αυτό το αεροσκάφος κατά το Χειμερινό Πόλεμο και αντίστοιχα χάθηκαν 12 στη μάχη, ενώ κατά τα επόμενα χρόνια σημειώθηκε άλλη μια κατάρριψη και 3 απώλειες.
Δύο πιλότοι έγιναν "Άσσοι" (τουλάχιστον 5 καταρρίψεις) πετώντας μόνο με Gladiators.
Σουηδοί εθελοντές υπερασπίστηκαν τα βόρεια σύνορα της χώρας με το 19ο Ιπτάμενο Σύνταγμα της Φινλανδικής Αεροπορίας, πετώντας με 12 μαχητικά Gladiator Mk II, δύο εκ των οποίων χάθηκαν στη μάχη, 5 βομβαρδιστικά καθέτου εφορμήσεως Hawker Hart, ένα Raab-Katzenstein RK-26 που υπηρέτησε σαν αεροσκάφος συνεργασίας και ένα μεταφορικό Junkers F.13.
Τα αεροσκάφη είχαν αγοραστεί και επανδρωθεί από τη Σουηδική Αεροπορία, αλλά έφεραν Φινλανδικά εθνικά διακριτικά.
Τα Σουηδικά Gladiators σημείωσαν 8 καταρρίψεις και άλλες 4 νίκες επί του εδάφους.
Κατά την εκστρατεία αυτή, Νορβηγικά και Βρετανικά Gladiators πολέμησαν ανεπιτυχώς τη Luftwaffe.
Οι πιλότοι Gladiator της Νορβηγικής Jagevingen (αεροπορικής δίωξης), με έδρα το Όσλο, με επτά αξιόμαχα αεροσκάφη τη μέρα εκείνη, κατάφεραν να καταρρίψουν 5 Γερμανικά αεροσκάφη στις 9 Απριλίου 1940, κατά την έναρξη της εισβολής στη Νορβηγία.
Τα δύο ήταν μαχητικά Messerschmitt Bf 110, δύο βομβαρδιστικά He 111 και ένα μεταγωγικό Ju 52.
Έχασαν ένα Gladiator στον αέρα, ενώ άλλα δύο καταστράφηκαν από εχθρικά πυρά επί του εδάφους, κατά τη διάρκεια ανεφοδιασμού τους στο αεροδρόμιο Fornebu.
Τα υπόλοιπα τέσσερα διατάχθηκαν να σκορπιστούν όπου μπορούσαν μακριά από το αεροδρόμιο και προσγειώθηκαν πάνω σε παγωμένες λίμνες γύρω από το Όσλο, όπου εγκαταλείφθηκαν και δεν επέστρεψαν ποτέ στη μάχη.
Gladiators χρησιμοποιήθηκαν ακόμα από την Μοίρα No.
263 της RAF, κατά τους δύο μήνες που κράτησε η εκστρατεία στη Νορβηγία.
Η 263 Μοίρα , που έφτασε πάνω στο αεροπλανοφόρο HMS Glorious (77), στις 24 Απριλίου, αρχικά διεξήγαγε επιχειρήσεις από έναν αυτοσχέδιο αεροδιάδρομο που κατασκεύασαν Νορβηγοί εθελοντές, πάνω στη παγωμένη λίμνη Lesjaskogsvatnet στο Oppland.
Σε λιγότερο από μια εβδομάδα, η Μοίρα είχε μείνει χωρίς αξιόμαχα αεροσκάφη και αποσύρθηκε πάλι στη Μ. Βρετανία.
Αφού αντικατέστησε τα Gladiators, η 263 επέστρεψε στη Νορβηγία, στις 21 Μαΐου.
Στη Μάχη του Narvik, ενισχύθηκε από τα Hurricanes της 46ης Μοίρας, που έφτασαν λίγες μέρες αργότερα.
Στη συνέχεια, οι δύο Μοίρες ανέλαβαν να προστατέψουν το αγκυροβόλιο του στόλου και ενεπλάκησαν σε μια σύντομη αλλά σφοδρή αναμέτρηση με τους Γερμανούς, ώσπου στις 2 Ιουνίου διατάχθηκαν να αποσυρθούν, λόγω της ήττας στη Μάχη της Γαλλίας και της αλλαγής στις Βρετανικές προτεραιότητες.
Μέχρι τότε η 263 είχε πραγματοποιήσει 249 εξόδους και είχε ισχυριστεί 26 καταρρίψεις εχθρικών αεροσκαφών.
Τα 10 εναπομείναντα Gladiators της Μοίρας, προσνηώθηκαν στο αεροπλανοφόρο "Γκλόριους" (Glorious) στις 7 Ιουνίου και πήραν το δρόμο της επιστροφής.
Το Glorious, καθ' οδόν αναχαιτίστηκε από τα Γερμανικά ελαφρά θωρηκτά Γκνάιζεναου (Gneisenau) και Σάρνχορστ (Scharnhorst), που, παρά τις ηρωικές προσπάθειες των δύο αντιτορπιλικών που το συνόδευαν, κατάφεραν να το βυθίσουν, μαζί με τα επιβαίνοντα αεροσκάφη τεσσάρων Μοιρών.
Η Μοίρα 263 έχασε ακόμα το διοικητή της και άλλους εννέα πιλότους.
Στο Θέατρο Επιχειρήσεων της Μεσογείου, κατά τη διάρκεια του 1940-41, τα Gladiators πολέμησαν σε τέσσερις Συμμαχικές αεροπορίες: τη RAF, τη Βασιλική Αεροπορία της Αυστραλίας, τη Νοτιοαφρικανική Αεροπορία και την Ελληνική Βασιλική Αεροπορία (ΕΒΑ).
Εκεί αντιμετώπισαν με κάποια επιτυχία την Ιταλική Βασιλική Αεροπορία (Regia Aeronautica), που ήταν εξοπλισμένη κυρίως με διπλάνα Fiat CR.32 και Fiat CR.42, καθώς και τα Γερμανικά βομβαρδιστικά.
. Ενάντια στα μονοπλάνα Fiat G.50 και Macchi C.200 υπέστησαν βαριές απώλειες.
Ο Νοτιοαφρικανός άσσος Μάρμαντιουκ Πατλ (Marmaduke "Pat" Pattle), που υπηρέτησε στη RAF, πετώντας με αεροσκάφη Gladiator χρεώθηκε με 15 επίσημες καταρρίψεις στην Ήπειρο μέσα στον τύπο αυτό κάτι που τον κάνει το μεγαλύτερο άσσο διπλάνων της RAF για το Β΄ΠΠ.
Αλλες 20 καταρρίψεις και πιθανόν περισσότερες - που δεν μπόρεσαν να καταγραφούν στα απάτητα εκείνα βουνά - έγιναν μέσα στο Gladiator II , με κώδικα YK-W και αριθμό σειράς N5832 με βάση την Παραμυθιά.
Τα Gladiators υπήρξαν επίσης τα αεροσκάφη που επιτέθηκαν στον όρμο του Τάραντα και κατέστρεψαν σημαντικές μονάδες του Ιταλικού στόλου, μεταξύ των οποίων τα θωρηκτά "Λιττόριο" και "Βιττόριο Βένετο".
Ο Αγγλο-Ιρακινός πόλεμος του 1941, υπήρξε μοναδικός όσον αφορά στα Gloster Gladiators, αφού οι δύο αντίπαλες αεροπορίες, η RAF και η Ιρακινή Βασιλική Αεροπορία, τα χρησιμοποιούσαν αμφότερες σαν τα βασικά τους καταδιωκτικά.
Το Gladiator στην Ελλάδα
Η Ελλάδα παρέλαβε συνολικά 19 αεροσκάφη Mk I και 6 Mk II.
Τα πρώτα δύο Mk I αγοράστηκαν στα 1938 αντί ₤9.200, από τον επιχειρηματία Σ.
Σαρπάκη, ομογενή από την Αίγυπτο, που τα δώρισε στην ΕΒΑ.
Έφεραν τους σειριακούς αριθμούς Δέλτα Έψιλον 1 και 2 (ΔΕ1, ΔΕ2).
Από το Δεκέμβριο του 1940 ως τον Απρίλιο του 1941, άλλα 23 μεταχειρισμένα αεροσκάφη, σε όχι ιδιαίτερα καλή κατάσταση, εκχωρήθηκαν στην Ελλάδα σαν στρατιωτική βοήθεια από το Ηνωμένο Βασίλειο, διατηρώντας τους αριθμούς της RAF.
Οι ανάγκες σε καταδιωκτικά της εμπόλεμης Ελλάδας ήταν δραματικές και κάθε διαθέσιμο αεροσκάφος ήταν πολύτιμο.
Έτσι, τα κουρασμένα διπλάνα εξόπλισαν την 21 Μοίρα Διώξεως.
Τα περισσότερα εξ αυτών καταστράφηκαν τελικά από εχθρικές αεροπορικές επιδρομές στην Παραμυθία και την Αμφίκλεια.
Οι Βρετανοί ενίσχυσαν τον Ελληνικό αγώνα κατά του Άξονα και με δικές τους μονάδες που αναπτύχθηκαν στην Ελλάδα.
Οι 80 και 112 Μοίρες της RAF έστειλαν στοιχεία τους με αεροσκάφη Gladiators από την Αίγυπτο, που αντιμετώπισαν επιτυχώς τα Ιταλικά Fiat CR.42 και σημείωσαν καταρρίψεις ενάντια στα τρικινητήρια Ιταλικά βομβαρδιστικά Savoia-Marchetti SM.79 και Savoia-Marchetti SM.81.
Εν τέλει, όλα τα Gladiators συγκεντρώθηκαν στη No 80 Sqn, όταν η 112 επανεξοπλίστηκε με Hawker Hurricanes.
Με την έναρξη της Γερμανικής εισβολής στην Ελλάδα στις 6 Απριλίου 1941, η Luftwaffe απέκτησε απόλυτη αεροπορική υπεροχή.
Καθώς οι συμμαχικές χερσαίες δυνάμεις υποχωρούσαν, τα Gladiators κάλυψαν την υποχώρησή τους, πριν επιστρέψουν στην Κρήτη, κατά την τελευταία εβδομάδα του Απριλίου.
Εκεί αναφέρθηκαν μερικές καταρρίψεις δικινητήριων αεροσκαφών, κατά τη Μάχη της Κρήτης, πριν αποσυρθούν στην Αίγυπτο.
Εκδόσεις
Χρήστες
Σωζόμενα αεροσκάφη
Gladiators έχουν διατηρηθεί στη Συλλογή Shuttleworth, τη Συλλογή μαχητικών του Duxford, την Αεροπορική Συλλογή Gloucestershire στο Bedfordshire, το Εθνικό Πολεμικό Μουσείο Μάλτας και τα Μουσεία της RAF στο Hendon και το Cosford, στη Μ. Βρετανία.
Ένα Σουηδικό Gladiator Mk I διατηρείται με διακριτικά του Χειμερινού Πολέμου στο Μουσείο Σουηδικής Πολεμικής Αεροπορίας στο Malmslätt της Σουηδίας.
Συγκρίσιμα αεροσκάφη
