Εντολή της Κοινωνίας των Εθνών
Με τον όρο Εντολή της Κοινωνίας των Εθνών (League of Nations mandate) ορίζεται το νομικό καθεστώς, σύμφωνα με το οποίο χώρες μέλη της Κοινωνίας των Εθνών αναλαμβάνουν την διακυβέρνηση των πρώην Γερμανικών και Οθωμανικών αποικιών μετά την λήξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.
Σύμφωνα με το καθεστώς αυτό την διακυβέρνηση μιας πρώην γερμανικής ή οθωμανικής αποικίας στην Αφρική ή στην Ασία, η οποία κρινόταν ότι δεν ήταν δυνατόν να αυτοδιοικηθεί, αναλάμβανε μία από τις νικήτριες συμμαχικές δυνάμεις του πολέμου μετά από εντολή (mandate) της Κοινωνίας των Εθνών δυνάμει του άρθρου 22 της Σύμβασης της Κοινωνίας των Εθνών στις 28 Ιουνίου 1919.
Μετά την ίδρυση του ΟΗΕ και την έναρξη της ισχύος του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών στα τέλη του 1945, το νομικό καθεστώς των εντολών της Κοινωνίας των Εθνών (εκτός από την περίπτωση της Νοτιοδυτικής Αφρικής) τροποποιείται.
Το νέο καθεστώς υπό τον τίτλο Διεθνές Σύστημα Κηδεμονίας των Ηνωμένων Εθνών (Αγγλ.:
United Nations Trust Territories), οι αρχές του οποίου συμφωνήθηκαν στη Διάσκεψη της Γιάλτας εποπτεύεται από το Συμβούλιο Κηδεμονιών του ΟΗΕ.
Γενικά
Όλα τα εδάφη που υπόκεινται στην Κοινωνία των Εθνών ήταν προηγουμένως Διοικούσες Επιτροπές, οι οποίες ελέγχονταν από τα μέλη που ηττήθηκαν στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κυρίως της Αυτοκρατορικής Γερμανίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Οι όροι των Εντολών ήταν εντελώς διαφορετικοί από τα προτεκτοράτα στο ότι η εποπτεύουσα χώρα αναλάμβανε υποχρεώσεις προς τους κατοίκους της περιοχής και την Κοινωνία των Εθνών.
Η διαδικασία κατάρτισης των εντολών αποτελείτο από δύο φάσεις:
Συνθήκες
Η άρση της κυριαρχίας των εδαφών της Γερμανίας επιτεύχθηκε με την Συνθήκη των Βερσαλλιών το 1919 και κατανεμήθηκαν μεταξύ των Συμμαχικών Δυνάμεων στις 7 Μαΐου 1919.
Οι εδαφικές διεκδικήσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας καταργήθηκαν για πρώτη φορά από τη Συνθήκη των Σεβρών το 1920 και αργότερα οριστικοποιήθηκαν με τη Συνθήκη της Λωζάννης του 1923.
Τα τουρκικά εδάφη που χορηγήθηκαν στις Συμμαχικές Δυνάμεις ορίσθηκαν στην διάσκεψη του Σαν Ρέμο του 1920.
Ενώ τα περισσότερα εδάφη εντολών βρίσκονταν στην Αφρική, την Ασία και τον Ειρηνικό, το καθεστώς εφαρμόσθηκε και στην Ευρώπη, κυρίως στα εδάφη της Γερμανίας: το Γκντανσκ (γερμ.
Ντάντσιχ), Μέμελ και Σάαρ.
Τύποι εντολών
Το ακριβές επίπεδο ελέγχου της Διοικούσας δυνάμεως σε κάθε Διοικούσα Επιτροπή αποφασίσθηκε σε ατομική βάση από την Κοινωνία των Εθνών.
Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση η Διοικούσα δύναμη απαγορευόταν να κατασκευάσει οχυρώσεις ή να δημιουργήσει στρατιωτική δύναμη εντός των εδαφών της εντολής της και ήταν υποχρεωμένη να υποβάλει ετήσια έκθεση για τα εδάφη στην Κοινωνία των Εθνών.
Παρόλα αυτά, οι Διοικούσες Επιτροπές είχαν εκληφθεί ως de facto αποικίες των αυτοκρατοριών του νικητή των εθνών.
Οι Διοικούσες Επιτροπές χωρίστηκαν σε τρεις διαφορετικές ομάδες, με βάση το επίπεδο ανάπτυξης που είχε επιτύχει ο κάθε πληθυσμός τη στιγμή εκείνη.
Στην πρώτη ομάδα, κατηγορίας "Α", οι Διοικούσες Επιτροπές περιλάμβαναν περιοχές που ελέγχονταν από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και θεωρείτο ότι "....
έχουν φθάσει σε στάδιο ανάπτυξης, όπου η ύπαρξή τους ως ανεξάρτητων εθνών μπορεί να αναγνωρισθεί προσωρινά υπό την απόδοση των διοικητικών συμβουλών και βοήθειας της Διοικούσας Δυνάμεως μέχρι τη στιγμή που θα μπορέσει να σταθεί μόνη της.
Η επιθυμία αυτών των κοινοτήτων πρέπει να είναι η κύρια εξέταση για την επιλογή της Διοικούσας Δυνάμεως".
Οι Διοικούσες Επιτροπές κατηγορίες Α ήταν:
Έως το 1948, αυτές οι Διοικούσες Επιτροπές αντικαταστάθηκαν από νέες μοναρχίες (Ιράκ, Ιορδανία) και δημοκρατικές κυβερνήσεις (Ισραήλ, Λίβανος, Συρία).
Στην δεύτερη ομάδα κατηγορίας Β, οι Διοικούσες Επιτροπές ήταν όλες πρώην "προστατευόμενες περιοχές" (γερμ.
Schutzgebiete), γερμανικά εδάφη στις Υποσαχάριες περιοχές της Δυτικής - Κεντρικής Αφρικής, οι οποίες θεωρείτο ότι απαιτούσαν μεγαλύτερο έλεγχο από την Διοικούσα Δύναμη: "....
η Διοικούσα Δύναμις ευθύνονταν για τη διαχείριση των εδαφών υπό συνθήκες που εγγυώνται την ελευθερία της συνείδησης και της θρησκείας".
Η Διοικούσα Δύναμις απαγόρευσε την κατασκευή στρατιωτικών ή ναυτικών βάσεων στα πλαίσια των Διοικουσών Επιτροπών.
Οι Διοικούσες Επιτροπές κατηγορίας Β ήταν:
Δύο πρώην Γερμανικά εδάφη διαιρέθηκαν σε μία Γαλλική και μία Βρετανική Διοικούσα Επιτροπή της Κοινωνίας των Εθνών, σύμφωνα με παλαιότερες στρατιωτικές ζώνες κατοχής:
Η τελική ομάδα, Διοικουσών Επιτροπών Κατηγορίας Γ, συμπεριλαμβανομένων της Νοτιοδυτικής Αφρικής και ορισμένων Νησιών του Νοτίου Ειρηνικού, κρίθηκαν ως "καλύτερα διαχειριζόμενες σύμφωνα με τους νόμους της Διοικούσας Δυνάμεως ως αναπόσπαστα τμήματα της επικράτειάς της".
Οι Διοικούσες Επιτροπές Κατηγορίας Γ ήταν πρώην Γερμανικές κτήσεις:
Κανόνες Συστάσεως
Σύμφωνα με το Συμβούλιο της Κοινωνίας των Εθνών, στην συνάντηση του Αυγούστου του 1920 , "το σχέδιο Διοικουσών Επιτροπών που υιοθετήθηκε από τις Συμμαχικές και τις Συνδεδεμένες Δυνάμεις δεν θα ήταν οριστικό μέχρι να αξιολογηθεί και εγκριθεί από την Κοινωνία των Εθνών ....
ο νομικός τίτλος που κατείχε η Διοικητική Δύναμις έπρεπε να είναι διπλή: μία που ανατέθηκε από τις Κύριες Δυνάμεις και η άλλη που ανατέθηκε από την Κοινωνία των Εθνών".
Τρία βήματα ήταν απαραίτητα για την σύσταση Διοικούσας Επιτροπής υπό το διεθνές δίκαιο:
Νεώτερη Ιστορία
Μετά την κατάργηση της Κοινωνίας των Εθνών, όλοι εκτός από έναν που διατήρησαν υπό τον έλεγχο της (αποικιακής) εξουσίας αξιολογήθηκαν εκ νέου από το διάδοχό της, τα Ηνωμένα Έθνη, ως Εδάφη Μέριμνας του ΟΗΕ, ένα σχεδόν ισοδύναμο καθεστώς, αλλά τώρα ενδεδυμένες ως οι νικηφόρες αποικιοκρατικές δυνάμεις από την συμμαχική πλευρά του Β' Παγκόσμιου Πολέμου (η Ιαπωνία, τώρα από την πλευρά των ηττημένων, έχασε τη Διοικούσα Επιτροπή του Νοτίου Ειρηνικού, την οποία ανέλαβαν οι ΗΠΑ).
Η μόνη Διοικούσα Επιτροπή που διατήρησε το παλιό καθεστώς μέχρις ότου απόκτησε κυριαρχία ήταν η Νοτιοδυτική Αφρική, η οποία κέρδισε την ανεξαρτησία της ως Ναμίμπια, το 1990, μετά από μακρύ αντάρτικο πόλεμο ανεξαρτησίας εναντίον του καθεστώτος διαχωρισμού απαρτχάιντ της Νοτίου Αφρικής.
Σχεδόν όλες οι πρώην Διοικούσες Επιτροπές ήταν κυρίαρχα κράτη από το 1990, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που είχαν καταστεί Εδάφη Μέριμνας του ΟΗΕ, εκτός από κάποιες διάδοχες οντότητες των σταδιακά διαμελιζόμενων Εδαφών Μέριμνας των νήσων του Ειρηνικού (πρώην Διοικούσα Επιτροπή της Ιαπωνίας του Νότιου Ειρηνικού): κυρίως οι Βόρειες Μαριάνες Νήσοι έγιναν μέλη της Κοινοπολιτείας των ΗΠΑ (εξακολουθούν να διευθύνονται από έναν κυβερνήτη, χωρίς να έχουν δικό τους επικεφαλής του κράτους, που παραμένει ο Πρόεδρος των ΗΠΑ), ενώ τα απομεινάρια της Μικρονησίας και των Νήσων Μάρσαλ πέτυχαν στις 22 Δεκεμβρίου 1990 τελικά την ανεξαρτησία, καθώς το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ επικύρωσε τον τερματισμό της κηδεμονίας και ουσιαστικά διαλύθηκε στις 10 Ιουλίου 1987, και η Δημοκρατία του Παλάου έγινε η τελευταία που ανέκτησε την ανεξαρτησία της στις 1 Οκτωβρίου 1994.
Πηγές
