Εξ απορρήτων
Εξ απορρήτων είναι έκφραση που αποδίδει επίσημο οθωμανικό τίτλο, αλλά γενικότερα και την ιδιότητα του μυστικοσυμβούλου κάποιου σημαντικού προσώπου.
Σήμερα στην Ελλάδα ο τίτλος αυτός προσωποποιεί κυρίως τον φαναριώτη πολιτικό Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο.
Προέλευση του όρου
Η φράση "εξ απορρήτων" ήταν η ελληνική απόδοση (από τον 18ο έως και 20ο αιώνα) του υστερορωμαϊκού όρου "a secretis" που εμφανίσθηκε μετά το 600 μ.Χ.
και ο οποίος στο Βυζάντιο εξελληνίσθηκε σε "σεκρετάριος".
Κατά την Οθωμανική αυτοκρατορία μεταβλήθηκε σε "μαουχαρέμ εσράφ" (mahrem eşraf , κατά λέξη "ευγενής των μυστικών").
Με τον τίτλο αυτό τιμήθηκε ο Μέγας Διερμηνέας της Πύλης Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος το 1700 για τη θετική συμβολή του σε διπλωματικές ενέργειες της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.
Ο τίτλος δεν ήταν κενός αρμοδιοτήτων, αλλά απεναντίας περιελάμβανε σημαντικές διπλωματικές δραστηριότητες.
Στις άλλες χώρες κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση το νόημα ποίκιλε.
Αλλού ο "a secretis" ήταν ο αξιωματούχος που έγραφε -ή υπέγραφε αντί του ηγεμόνα που εκπροσωπούσε -συμφωνίες που είχαν γίνει σε μυστικό συμβούλιο . Αλλού ήταν γενικά ο αξιωματούχος που είχε γνώση κρατικών μυστικών ή σοβαρών προσωπικών δραστηριοτήτων των ηγεμόνων και φρόντιζε τη μυστική αλληλογραφία τους.
Αλλού ήταν απλός γραμματέας που υπενθύμιζε στους ηγεμόνες διάφορες σημαντικές υποχρεώσεις τους.
Ο Μακιαβέλι στο βιβλίο του ο "Ο Πρίγκιπας" παρουσιάζει το "a secretis" ουσιαστικά ως σημαίνοντα σύμβουλο του ηγέτη για όλα τα σοβαρά ζητήματα και κυρίως για τα θέματα εξωτερικής πολιτικής.
Σήμερα
Στη δυτική Ευρώπη και αλλού ο όρος έγινε σταδιακά secretary ή secretario και secrétaire διατηρώντας μαζί με τη ρίζα της λέξης, την έννοια του μυστικότητας ή εχεμύθειας και πάντως του λεπτού χειρισμού ευαίσθητων θεμάτων.
Στις περισσότερες χώρες αποτελεί ανώτερο αλλά όχι ανώτατο πολιτικό αξίωμα.
Στην Ελλάδα οι αντίστοιχες ιδιότητες αποδίδονται συνήθως με τον όρο "γραμματέας", επειδή ο σεκρετάριος ήταν κατά κανόνα άτομο που γνώριζε γράμματα και συνέτασσε απόρρητες επιστολές ή κείμενα πολιτικών και θρησκευτικών ηγετών.
Στο Βατικανό ο γραμματέας του κράτους (secretary of State) είναι καρδινάλιος και δεν μεταφράζεται σε "εξ απορρήτων" αλλά σε υπουργό των Εξωτερικών.
Το ίδιο ισχύει και για τον αντίστοιχο αμερικανικό όρο, όπου ο υπουργός Εξωτερικών ονομάζεται επίσης secretary of State.
Στη Γαλλία όμως οι secrétaires d'État είναι μεν υψηλόβαθμα στελέχη, αλλά όχι υπουργοί –είναι ανάλογοι των γενικών γραμματέων των ελληνικών υπουργείων.
Ο περισσότερες χώρες διατηρούν τον όρο secretary και στο διπλωματικό τους σώμα, όπως και η Ελλάδα –υπάρχει δηλαδή στην ιεραρχία π.χ. των προξενείων της χώρας πρώτος γραμματέας και δεύτερος γραμματέας.
Ο όρος γραμματέας ή γενικός γραμματέας έχει χρήση σήμερα και σε άλλους τομείς, όπως π.χ. στα σωματεία και τους συλλόγους.
Επίσης γραμματέας υπάρχει και στον ιδιωτικό τομέα, όπου ο/η επαγγελματίας διαχειρίζεται με την εμπιστοσύνη του εργοδότη του/της τα μυστικά της εταιρείας στην οποία εργάζεται.
Η γυναίκα συχνά ονομάζεται "ιδιαιτέρα γραμματέας" ή απλώς "ιδιαιτέρα" ενώ ο άνδρας αποκαλείται "ιδιαίτερος", π.χ. ο "ιδιαίτερος του υπουργού".
Πηγές
