Ζηλιάνα
Η Ζηλιάνα (αρχαία ελληνικά: Συς) είναι ποταμός και διοικητικό όριο των χωριών Σκοτίνας και Λεπτοκαρυάς, στη Νότια Πιερία.
Πηγάζει από τον Όλυμπο και εκβάλει στο νότιο Θερμαϊκό κόλπο.
Στη κοίτη του ποταμό βρίσκονται κυρίως δασικές και σε λιγότερο βαθμό αγροτικές εκτάσεις.
Κοντά στις όχθες του ποταμού βρίσκονται οι οικισμοί Σκοτίνα, Άνω Σκοτίνα, Καρυά και Συκαμινέα.
Ετυμολογία
Ο ποταμός σήμερα ονομάζεται Ζηλιάνα, Ζυλιάνα και Ζλ(ι)άνα παρά τα υγρά η ένρινα.
Η Ζυλιάνα φωνητικώς φαίνεται να προήλθε από την αρχική ονομασία του ποταμού με τις εξής αλλοιώσεις: Συς=Ζυς=Ζυσιάνα με προσθήκη της μεγεθυντικής κατάληξης (ι)άνα - Ζυλιάνα η Ζλ(ι)άνα.
Πορεία
Ο ποταμός εκβάλλει στον Θερμαϊκό κόλπο κοντά στον σταθμό διοδίων της εταιρείας Αυτοκινητόδρομος Αιγαίου (Αθηνών - Θεσσαλονίκης) στην Λεπτοκαρυά.
Η Ζυλιάνα σχηματίζεται από πηγαία ύδατα του Ολύμπου επί της Ν.Α κοιλάδας του χωριού Καρυές σε υψόμετρο 900μ.
Η κοίτη της Ζυλιάνας διέρχεται μέσα από δασώδη χαράδρα και καθώς κατέρχεται προς τον Θερμαϊκό κόλπο στενεύει ακόμη περισσότερο και γίνεται αρκετά βαθιά.
Μέσα σε αυτή διαβιούν ακόμη και σήμερα αγριόχοιροι από τους οποίους πήρε και το όνομα ο ποταμός (Σύς=Αγριόχοιρος, Κάπρος).
Τα νερά της Ζυλιάνας κατά την έξοδο στην πεδιάδα της Σκοτίνας καταδύονται κατά το καλοκαίρι σε μία αμμουδερή από τον χρόνο κοίτη, ενώ παλαιότερα κατέρρεαν μέχρι την εκβολή.
Ως χείμαρρος ήδη, και μάλιστα κατά την πτώση ραγδαίας βροχής ή και της τήξης των χιονιών, συμπαρασύρει λίθους και δένδρα και ρέει με θόρυβο και πολύ ορμητικός, πολλές φορές εκχειλίζει και κατακλύζει μεγάλη έκταση από τα κτήματα της Σκοτίνας.
Εξαιτίας των καιρικών φαινομένων, στο παρελθόν σημειώθηκαν καταστροφές σε συγκοινωνιακά έργα του ποταμού.
Τον Μάρτιο του 1972 κατέρρευσε η σιδηροδρομική γέφυρα, ενώ τον Νοέμβριο του 1998 κατέρρευσε η γέφυρα της εθνικής οδού Αθηνών - Θεσσαλονίκης.
