Στρώμνιτσα
H Στρώμνιτσα ή Στρούμιτσα (σλαβομακεδονικά: Струмица, ) (μεταγενέστερα γνωστή στην Ελλάδα ως Στρώμνιτσα), είναι πόλη στη Νοτιοανατολική περιφέρεια της πΓΔΜ.
Τη διαρρέει ο ποταμός Στρούμιτσα (ή Στρωμνιτσιώτης), παραπόταμος του Στρυμώνα.
Το Πάσχα του 1330 ο βυζαντινός απεσταλμένος και πολυΐστορας Νικηφόρος Γρηγοράς πηγαίνοντας για διπλωματική αποστολή στην αυλή του Σέρβου κράλη στα Σκόπια σταματάει "είς τι πολίχνιον υπερνεφελές, Στρούμμιτζαν ούτω πως εγχωρίω καλούμενον".
Ιστορία
thumb|left|250px|Φωτογραφία από τη Στρώμνιτσα το έτος 1903 Κατά την αρχαιότητα η πόλη ονομαζόταν Αστραίον και ήταν σημαντικό κέντρο των Παιόνων και μετέπειτα των Μακεδόνων.
Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, ονομάστηκε Τιβεριούπολις.
Υπήρξε σημαντικό αστικό και πολιτισμικό κέντρο της περιοχής, κατά τους Βυζαντινούς χρόνους και την Τουρκοκρατία.
Οι κάτοικοι της περιοχής Στρώμνιτσας συμμετείχαν στην Επανάσταση του 1821.
Σημαντικοί Έλληνες αγωνιστές ήταν οι οπλαρχηγοί Διακόπουλος και καπετάν Διαμαντής Κατά τη Μακεδονική επανάσταση του 1878, οι Στρωμνιτσιώτες δήλωσαν πάλι παρόντες, ζητώντας επίμονα οπλισμό από το Ελληνικό προξενείο Θεσσαλονίκης καθώς επίσης και στο Μακεδονικό Αγώνα με σημαντικότερους οπλαρχηγούς τους Ευάγγελο Κουκουδέα και Δημήτριο Τσιτσίμη.
Μετά τους βαλκανικούς πολέμους το (1913) κατακυρώθηκε στο Βασίλειο των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων με τη συνθήκη Βουκουρεστίου.
Μέχρι τότε, ο Ελληνισμός αποτελούσε μία από τις κύριες συνιστώσες της πόλης η οποία ήταν έδρα Ελληνορθόδοξης Μητρόπολης.
Η Ελληνική κοινότητα έπαθε μεγάλες ζημιές από πυρκαϊά το 1896 κατά την οποία κατεστράφηκαν οι δύο ναοί και τα σχολεία της.
Με εράνους και έξωθεν βοήθεια έγινε μερική επισκευή των σχολείων και ενός ναού, αλλά λόγω της ανόδου του σλαβικού εθνικισμού και των εθνικο-θρησκευτικών αντιπαλοτήτων η κοινότητα παρήκμασε . Από το 1913 έως το 1919, οι περισσότεροι Έλληνες μετακινήθηκαν εντός Ελληνικής επικράτειας, στη Μακεδονία και εγκαταστάθηκαν στο Κιλκίς και τη Θεσσαλονίκη.
Από το 1993 μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας περιήλθε στην ΠΓΔΜ.
Η μονή Παναγία Ελεούσα
thumb|left|280px|Παναγία Ελεούσα (Bogorditsa Εleusa-Veljusa)
Σχετικά το τυπικό, τα χρυσόβουλλα και άλλα έγγραφα της ονομαστής μονής της Παναγίας της Ελεούσας (ιδρύθηκε το 1080) αναφέρουν πλήθος ελληνικών ονομάτων, τα οποία μαρτυρούν τον ελληνισμό της περιοχής.
Χτισμένο πάνω σε ένα βραχώδες οροπέδιο, το μοναστήρι της Παναγίας της Ελεούσας βρίσκεται, περίπου επτά χιλιόμετρα δυτικά της Στρώμνιτσας, στο χωριό Ελεούσα Στρώμνιτσας.
Το μοναστήρι ιδρύθηκε το 1080 με προσωπική προσπάθεια του μοναχού Μανουήλ, ο οποίος αργότερα έγινε Επίσκοπος της Στρώμνιτσας.
Υπάρχουν πολυάριθμες γραπτές πηγές σχετικά με αυτό το μοναστήρι, τα περισσότερα από τα οποία φυλάσσονται στα αρχεία της Ιεράς Μονής Ιβήρων του Αγίου Όρους.
Στις μαρμάρινες πλάκες στο υπέρθυρο της πόρτας εισόδου της μονής αναγράφεται στα ελληνικά: "Η εκκλησία της Υπεραγίας Θεοτόκου του Ελεήμονος (Ελεούσας) είναι κτισμένο από τα θεμέλια από τον μοναχό Μανουήλ, ο οποίος έγινε Επίσκοπος Τιβεριούπολης (Στρώμνιτσα) το έτος 6588 (1080) ινδικτιώνα 3.
Η δεύτερη έχει ως εξής: "Δεδομένου ότι έχω τοποθετήσει όλες τις ελπίδες μου σε Σένα, ω Μητέρα και άψογη βρύση του ελέους, εγώ, βοσκός και του μοναχού Μανουήλ, τον δούλο σου, προσφέρεται σε εσάς, αυτός ο ναός".
Οι μαρμάρινες πλάκες έχουν πρόσφατη ημερομηνία, επειδή κατά τη διάρκεια του Α Παγκοσμίου Πολέμου οι αρχικές μεταφέρθηκαν στο Αρχαιολογικό Μουσείο στη Σόφια.
Το δεύτερο σημαντικό είναι το χρυσόβουλο του βυζαντινού αυτοκράτορα Αλεξίου Κομνηνού από τον Ιούλιο του 1085, με το οποίο στο μοναστήρι χορηγήθηκε αυτονομία και το καθεστώς της βασιλικής Μονής.
Ο κανόνας (τυπικό) του Μανουήλ σε 22 σημεία έχει επίσης διατηρηθεί.
Μιλάει για την ίδρυση της Μονής, για τον εαυτό του (Μανουήλ), σχετικά με τους τύπους της ένδυσης, της λήψης των γευμάτων, καθώς και άλλα καθήκοντα των μοναχών.
Ο κανόνας (τυπικό) του Μανουήλ Α 'Κομνηνού του 1152 έχει επίσης διασωθεί.
Τεκμηριώνει την ιδιοκτησία εκτάσεων που παραχωρήθηκαν στη Μονή, και περιέχει ένα κατάλογο των κατοχών μοναστήρι που χρονολογείται από το 1164, όπου όλα τα τιμαλφή του μοναστηριού αναφέρονται.
Ωστόσο, τον 13ο αιώνα η Μονή έχασε την αυτονομία της και μέχρι το 1913 ήταν υπό την αιγίδα της Ιεράς Μονής Ιβήρων του Αγίου Όρους.
Το 1913, αφού αποφάσισαν να εγκαταλείψουν το μοναστήρι, οι μοναχοί το πυρπόλησαν.
Το γεγονός αυτό έχει έπληξε τη τοιχογραφία σε μεγάλο βαθμό.
Σήμερα, η αρχική αρχιτεκτονική του μοναστηριού έχει διατηρηθεί και αποτελεί μια σπάνια δομή του 11ου αιώνα.
Το μοναστήρι είναι ένα συγκρότημα τεσσάρων κτιρίων και έχει τρεις θόλους διακοσμημένους με κεραμικά και πολύχρωμες διακοσμήσεις.
Στον εξωνάρθηκα του νότιου προστώου του μοναστηριού παριστάνεται ο Σταυρό της Βελεσάς καθώς και η εικόνα του Αγίου Ονουφρίου στην έρημο, όταν το επισκέφθηκε, από τον μοναχό του Αγίου Πανφνουτίου.
Ο εσωνάρθηκας εμφανίζει την εικόνα του Μανουήλ κρατώντας το μοναστήρι Veljusa στο χέρι του.
Η τοιχογραφία είχε γίνει σε τρεις φάσεις: η πρώτη το 1081, ο δεύτερος το 1164, και η τρίτη που θεωρείται ως μη κανονική, τον 19ο αιώνα.
Η τοιχογραφία στο θόλο απεικονίζει το Χριστό Παντοκράτορα ("παντοδύναμο") και η τοιχογραφία στο ναό απεικονίζει την Παναγία του Θεού που πλαισιώνεται από τον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή, δύο αρχαγγέλους και τέσσερις προφήτες.
Ο χώρος του βωμού δείχνει μια τοιχογραφία της Παναγίας Μητέρας του Θεού δεόμενη - Παναγία ένθρονη (νικητήριος) και ο Χριστός, και λειτουργική διακόνιση των Ιεραρχών.
Η βόρεια αψίδα δείχνει την κάθοδο του Χριστού στην κόλαση, ο ένας δεξιά την Αγία Μητέρα του Θεού με τον Χριστό, στο κάτω μέρος τον Ευαγγελισμού και στο αριστερό μέρος τη Συνέλευση του Κυρίου.
Το νότιο παρεκκλήσι, το οποίο είναι αφιερωμένο στον Άγιο Spas, δείχνει τον Ιησού Χριστό Εμμανουήλ ως δώδεκα χρονών παιδί.
Το ανατολικό τείχος δείχνει ότι ο Ιησούς στη Δόξα μαζί με ένα πορτρέτο του Αγίου Νύφωνος.
Το δυτικό δείχνει τον Άγιο Παντελεήμονα, ενώ το δάπεδο είναι διακοσμημένο με ψηφιδωτά που σχηματίζουν γεωμετρικά σχήματα.
Σήμερα, το μοναστήρι είναι το σπίτι της μοναστικής αδελφότητας της Στρώμνιτσας.
Υπάρχουν βοηθητικά κτίσματα στις εγκαταστάσεις συμπεριλαμβανομένου ενός πύργο του ρολογιού, ένα αρτοποιείο, ένα πανδοχείο, και ένα μικρό εκκλησάκι αφιερωμένο στον Απόστολο Παύλο και το άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά.
Διάσημοι Στρωμνιτσιώτες
