Πορεία των ελληνικών ομάδων στην Ευρωλίγκα (1958 - 1989)
Τις πρώτες τρεις δεκαετίες της παρουσίας των ελληνικών ομάδων στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις μπάσκετ, οι ελληνικές ομάδες κατάφεραν σταδιακά να γίνουν ανταγωνιστικές και να πετύχουν ορισμένες αξιόλογες πορείες.
Την περίοδο 1957-58 όταν και καθιερώθηκε από τη FIBA το Κύπελλο Πρωταθλητριών Ευρώπης, σύμφωνα με το πρότυπο του αντίστοιχου ποδοσφαιρικού κυπέλλου που είχε καθιερώσει δύο χρόνια νωρίτερα η ΟΥΕΦΑ, συμμετείχαν για πρώτη φορά ελληνικές ομάδες.
Ως την περίοδο 1966-67 όταν και δημιουργήθηκε και δεύτερη διοργάνωση από τη FIBA, το Κύπελλο Κυπελλούχων, το Κύπελλο Πρωταθλητριών (σήμερα Ευρωλίγκα), ήταν η μοναδική διεθνής διασυλλογική διοργάνωση του μπάσκετ.
Η πρώτη ελληνική συμμετοχή ήταν από τον πρωταθλητή Ελλάδας 1957 Πανελλήνιο την περίοδο 1957-58 (πρώτη και τελευταία ως τώρα συμμετοχή του στη συγκεκριμένη διοργάνωση), ο οποίος αποκλείστηκε στον πρώτο γύρο από τη ρουμανική CCA Βουκουρεστίου (τη σημερινή Στεάουα), γνωρίζοντας την ήττα και στους δύο αγώνες με 3 πόντους διαφορά.
Η πρώτη νίκη ελληνικής ομάδας σημειώθηκε 6 χρόνια αργότερα, την περίοδο 1963-64, από την ΑΕΚ απέναντι στην τουρκική Γαλατασαράι, όμως δεν κατάφερε να προκριθεί καθώς ηττήθηκε με μεγαλύτερο σκορ στον αγώνα ρεβάνς.
Η πρώτη σημαντική διάκριση ήρθε την περίοδο 1965-66 όταν η ΑΕΚ έφτασε μέχρι το final four της διοργάνωσης, το οποίο για μία μόνο διετία είχε πρωτοκαθιερωθεί πριν επανέλθει πολλά χρόνια αργότερα.
Την περίοδο 1971-72 ο Παναθηναϊκός κατάφερε να φτάσει ως τον ημιτελικό.
Στα τέλη της δεκαετίας του '70 ο Ολυμπιακός συμμετείχε στον τελικό όμιλο της διοργάνωσης όπου τερμάτισε στην έκτη και τελευταία θέση και λίγο αργότερα τον μιμήθηκε ο ΠΑΟ.
Το ελληνικό μπάσκετ άρχισε να ανεβαίνει εντυπωσιακά στα τέλη της δεκαετίας του '80 και αφού είχε προηγηθεί η μεγάλη επιτυχία της εθνικής ομάδας στο Ευρωμπάσκετ του 1987.
Την περίοδο αυτή κυριάρχησε ο Άρης που προκρίθηκε τρεις διαδοχικές χρονιές στο final four της διοργάνωσης, κατακτώντας μία φορά την τρίτη θέση και δύο φορές την τέταρτη.
1957-58
Η ομάδα-μοντέλο του αείμνηστου Νίκου Νησιώτη που πρωταγωνιστούσε κατά τη δεκαετία του '50 σε όλα τα διεθνή τουρνουά, βρίσκοταν πια στη δύση της.
Από τη σπουδαία πεντάδα είχαν απομείνει μόνο δύο, οι Παπαδήμας και Στεφανίδης (έλειπαν στις ΗΠΑ οι Αριστείδης Ρουμπάνης και Μανιάς, ενώ ο Θέμης Χολέβας είχε σταματήσει το άθλημα).
Ωστόσο, ο Χολέβας δήλωσε ότι ήταν διατεθειμένος να επιστρέψει για τους αγώνες του πρώτου γύρου κατά της ΣΣΑ Βουκουρεστίου, ενώ στην ομάδα προστέθηκαν οι Μακρυλέοντας και Χρηστέας.
Ο Πανελλήνιος στάθηκε ισάξιος αντίπαλος της φημισμένης ομάδας του Βουκουρεστίου, χάνοντας δύσκολα και τα δυο ματς (60-63 στην Αθήνα και 72-75 στη ρεβάνς, όπου αναγκάσθηκε να μεταβεί οδικώς, καθώς ο ΣΕΓΑΣ αρνήθηκε να του καλύψει τα έξοδα για αεροπορικό ταξίδι....).
Προς τιμήν τους, οι Ρουμάνοι αθλητές και παράγοντες φέρθηκαν άριστα και φιλοξένησαν άψογα τους πρώτους εκείνους "πιονέρους" της Ελλάδας στην κορυφαία διασυλλογική ευρωπαϊκή διοργάνωση.
1958-59
Το 1959 ήταν σειρά της ΑΕΚ να δοκιμάσει την τύχη της στο θεσμό, όμως η εμπειρία που αποκόμισε ήταν ....εφιαλτική.
Το πρώτο παιχνίδι διεξήχθη αρκετά νωρίτερα από ότι υπολόγιζαν οι παράγοντες της "Ένωσης" (Νοέμβριος), ενώ η ρεβάνς δόθηκε τρεις μήνες μετά, το Φεβρουάριο του 1960!
Η Μπέογκραντ των Άζα Νίκολιτς, Ραντιβόι Κόρατς, Γκόρνιτς, Νέσιτς, Ράικοβιτς, Λούσιτς κ.α.
έδειχνε ακαταμάχητη, κερδίζοντας άνετα στην Αθήνα (γήπεδο Πανελληνίου) με 76-84 (ΑΕΚ (Θέμης Χολέβας): Καραμανλής 9, Πανούτσος 5, Νίκος Τερκεσίδης 12, Παπαθανασίου 27, Σεβδίνογλου 6, Ευαγγελάτος 12, Μπαμπανικολός 5).
Ο επαναληπτικός όμως, ήταν σκέτη ....καταστροφή: Η ΑΕΚ ήττήθηκε με μιά διαφορά (-68 πόντων) που καταγράφεται σαν μια από τις βαρύτερες που υπέστη ελληνική ομάδα στην Ευρώπη.
1959-60
Το 1960 η ΣΣΑ Βουκουρεστίου έκοψε το δρόμο του κατόχου του πανελλήνιου τίτλου ΠΑΟΚ Θεσσαλονίκης, μόλις στον πρώτο γύρο της διοργάνωσης.
Ωστόσο η εμφάνιση των ελλήνων παικτών ήταν αξιοπρεπής: Ήττα εντός έδρας με 61-80 και εκτός με 60-79.
Είχαν αγωνισθεί οι Δαπόντες, Οικονόμου, Κωνσταντινίδης, Θεοδωρίδης, Στάλιος, Γκόγκος, Αγγελίδης και Κλάγκας.
1960-61
Σειρά των πειραιωτών να βουτήξουν στα βαθιά της ευρωπαϊκής περιπέτειας, όπου θα είχαν μπροστά τους μια τουρκική ομάδα, με σχετικά νωπές τις μνήμες από τα επεισόδια του 1955 και το θλιβερά συμβάντα σε βάρος του ελληνισμού της Πόλης...
Επιπλέον, ο Ολυμπιακός υποχρεώθηκε να κατεβεί στους αγώνες με αρκετές ελλείψεις και μοιράία, αποκλείστηκε κι αυτός στο ξεκίνημα της περιόδου.
Οι μόνοι που διακρίθηκαν ήταν τα αδέλφια Γιάννης και Αλέκος Σπανουδάκης.
1961-62
Ο Παναθηναϊκός, γίνεται στα 1962 η πέμπτη ελληνική ομάδα που θα παίξει στο Κύπελλο Πρωταθλητριών, χωρίς ούτε αυτός να καταφέρει κάτι διαφορετικό από τις τέσσερις προηγούμενες.
Υποδέχεται την ισραηλινή Χαποελ Τελ Αβίβ, χάνει με 72-84 και όλα τελειώνουν εκεί.
1962-63
Ο ΠΑΟ επιμένει ....ευρωπαϊκά για δεύτερο συνεχόμενο χρόνο, όμως ούτε το 1963 θα μπορούσε να ελπίζει σε κάτι καλύτερο, με αντίπαλο τη μεγάλη Ρεάλ Μαδρίτης του Πέδρο Φεραντίθ που τότε μεγαλουργούσε στα γήπεδα της γηραιάς ηπείρου!
Έπαιξαν για την ελληνική ομάδα οι Γιώργος Βασιλακόπουλος, Κουκόπουλος, Λιάμης, Παναγιωταράκος, Κατσικίδης, Ταβουλάρης και Ζάνος.
1963-64
Επιστροφή της ΑΕΚ στο θεσμό και επιτέλους, η πρώτη ελληνική νίκη στην Ευρώπη.
Η ανερχόμενη ομάδα των γνωστών άσσων επικρατεί με 73-66 της Γαλατα Σαράϊ στο πρώτο παιχνίδι (Αμερικάνος 17, Τρόντζος 8, Λαρεντζάκης 5, Ζούπας 24, Μόσχος 19, Βασιλειάδης, Νικητόπουλος, Τσάβας) αλλά δεν αντέχει στον επαναληπτικό (68-88).
1964-65
Η ΑΕΚ συνεχίζει να κατακτά τους εγχώριους τίτλους και στη νεόκοπη διοργάνωση της Α' Εθνικής, εκπροσωπόντας τη χώρα στη μοναδική τότε ευρωπαϊκή διασυλλογική διοργάνωση.
Το 1965 θα έρθει η πρώτη αξιόλογη διάκριση με την πρόκριση της ομάδας έως και τον προημιτελικό γύρο, όπου όμως έπεσε πάλι πάνω στην ανίκητη Μπέογκραντ.
Στον α' γύρο η "Ένωση" θα αποκλείσει τη Μακάμπι του Τελ Αβίβ (αυτή ήταν η πρώτη πρόκριση ελληνικής ομάδας στα χρονικά), καθώς η ήττα της με 67-74 στο Ισραήλ (Τρόντζος 19, Αμερικάνος 18) δεν αποτέλεσε πρόβλημα για τη ρεβάνς (Αμερικάνος 23, Τρόντζος 14, Βασιλειάδης 10, Μόσχος 6, Λαρεντζάκης 1, Ζούπας 10 και Χρηστέας).
1965-66
Η "μόνιμη" πρωταθλήτρια Ελλάδας φτάνει ένα βήμα παραπάνω, με τη συμμετοχή της στο πρώτο φάιναλ φορ (που έλαβε χώρα στο Μιλάνο) πολύ πριν το επίτευγμά της επαναλάβει ο Άρης Θεσσαλονίκης.
Συγκινητική ήταν η υπερπροσπάθεια του βαρύτατα ασθενή Γεώργιου Μόσχου που αγωνιζόταν χωρίς να αποκαλύψει στους συμπαίκτες του πως ήδη έπασχε από μεταστατικό καρκίνο!
Ο σπουδαίος αθλητής απεβίωσε λίγους μήνες αργότερα σε ηλικία μόλις 29 ετών.
Ωστόσο, είχε προλάβει να προσφέρει στην ομάδα του την απίστευτη πρόκριση στον α' μόλις γύρο, όταν με δικό του καλάθι στη λήξη του ματς η ΑΕΚ κερδίζει 81-79 μέσα στην Πολωνία την πανίσχυρη Βίσλα Κρακοβίας που λίγους μήνες πριν είχε υπερισχύσει της Μικτής Ευρώπης σε φιλικό παιχνίδι!
Χαρακτηριστικό του ....ταμπεραμέντου του Γιώργου Αμερικάνου, αλλά και του ....κλίματος της εποχής, ήταν ο αποκλεισμός του έλληνα παίκτη από την συμμετοχή του στη Μικτή, λόγω ενός καυγά που είχε με τον Μπόρισλαβ Στάνκοβιτς με αφορμή τη διαιτησία στο παιχνίδι της προηγούμενης χρονιάς εναντίον της Μπέογκραντ (84-101).
1966-67
Χωρίς πια το μακαρίτη Μόσχο στη σύνθεσή της, η ΑΕΚ αποτυγχάνει να επαναλάβει τη συμμετοχή της στο δεύτερο και τελευταίο (έως ότου επαναθεσμοθετηθεί το 1988) φάιναλ φορ.
Ηττάται μόλις στο ξεκίνημα από τη γαλλική ΑΣΒΕΛ Βιλερμπάν των Ζαν Ντιράν και Αλέν Ζιλ (που έκανε μια τεράστια καριέρα 23 ετών!)
στον επαναληπτικό με 21 πόντους και αποκλείεται.
1967-68
Ο ΠΑΟ αποκτά τα ηνία από την ΑΕΚ στο ελληνικό πρωτάθλημα και επιστρέφει στο Κύπελλο Πρωταθλητριών ύστερα από 5 χρόνια.
Μάλιστα, πετυχαίνει να κατακτήσει και την πρώτη πρόκριση για το β' γύρο ευρωπαϊκής διοργάνωσης, χάρις στη ρεβάνς του Παναθηναϊκού Σταδίου, σε βάρος της Στεάουα Βουκουρεστίου.
Με τη ....φόρα που είχε, ο ΠΑΟ επικρατεί και στον πρώτο αγώνα του β' γύρου επί της μεγάλης Ζαντάρ του Γιόζιπ "Πίνο" Τζέρτζια!
Όμως μέχρι εκεί.
Στη ρεβάνς οι γιουγκοσλάβοι ανατρέπουν από το πρώτο ημίχρονο τη διαφορά του "τριφυλλιού" και το κατανικούν με 89-62.
Με τους "πράσινους" είχαν αγωνισθεί οι Γιώργος Κολοκυθάς, Κώστας Πολίτης, Γιώργος Βασιλακόπουλος, Μιχάλης Κυρίτσης, Πέππας, Παναγιωταράκος, Χαϊκάλης και Λεκάκης.
1968-69
Το 1969 η φορτωμένη με τις δάφνες του Κυπελλούχων ΑΕΚ, προσγειώνεται ανώμαλα, αφού αποκλείεται για έξι πόντους από την Ακαντέμικ Σόφιας, που διέθετε στις τάξεις της το διάσημο Ατάνας Γκολομέεφ.
1969-70
Ο Παναθηναϊκός γυρίζει με φιλοδοξίες στο Κύπελο Πρωταθλητριών, αλλά αντιμετωπίζει τον Ερυθρό Αστέρα Βελιγραδίου του διεθνή Τσβέτκοβιτς και αποκλείεται απ' τη συνέχεια.
Εκείνη τη χρονιά ο ΠΑΟ έγινε η πρώτη ελληνική ομάδα που χρησιμοποίησε ξένο παίκτη σε ευρωπαϊκό αγώνα, τον Αμερικανό Γκρίνγουντ.
Έπαιξαν τότε πλην των ήδη καταξιωμένων Πολίτη, Κολοκυθά, Παναγιωταράκου, Πέππα, Χαϊκάλη και οι Απόστολος Κόντος, Τάκης Κορωναίος, Ιορδανίδης και Κανονίδης.
1970-71
Η ΑΕΚ επανέρχεται στο θεσμό, αλλά δεν καταφέρνει να πάει πέρα από το β' γύρο.
Στη συνέχεια θα περιοριστεί σε συμμετοχές στο Κύπελλο Κυπελούχων και το Κόρατς και θα κάνει 27 ολόκληρα χρόνια να επιστρέψει στην Ευρωλίγκα (1998).
1971-72
1972-73
1973-74
1974-75
1975-76
1976-77
1977-78
1978-79
1979-80
1980-81
1981-82
1982-83
1983-84
1984-85
1985-86
Ο πρωταθλητής Ελλάδας του 1985 Άρης ενισχυμένος με τους ακριβοπληρωμένους Αμερικανούς Σέφλερ και Βρόμαν ήταν αποφασισμένος να διακριθεί στο θεσμό, ωστόσο έφθασε μόνο μέχρι το δεύτερο γύρο, αφού προηγουμένως είχε αποκλείσει στην προκριματική φάση την αλβανική Νεντόρι Τιράνων (νίκησε 95-81 εκτός έδρας και έχασε 80-81 στο κλειστό του Σπόρτιγκ λόγω τιμωρίας του Αλεξάνδρειου) και στον πρώτο γύρο τη γερμανική Μπάγερ Λεβερκούζεν με δύο νίκες, 93-76 εκτός έδρας και 89-72 εντός.
Επόμενη αντίπαλός του ήταν η γαλλική Λιμόζ.
Πέτυχε μια "ισχνή", όπως αποδείχθηκε, νίκη με 89-81 μπροστά στο κοινό του και υπέκυψε έπειτα από τη δραματική ρεβάνς του "Μπο Μπλαν" με 87-105.
1986-87
Ο πρωταθλητής Ελλάδας του 1986 Άρης Θεσσαλονίκης έφθασε ένα βήμα από την είσοδό του στην ημιτελική φάση, αλλά δεν τα κατάφερε.
Με προπονητή τον Γιάννη Ιωαννίδη και το Γκάλη σε σπουδαία βραδιά πέτυχε στον πρώτο αγώνα του δεύτερου προκριματικού γύρου (στον πρώτο γύρο είχε αποκλείσει εύκολα τη Βελγική Σουνέρ Οστάνδης με συνολικό σκορ 250-154) μια ανεπανάληπτη νίκη σε βάρος της φημισμένης Τρέισερ στο Αλεξάνδρειο με το εκπληκτικό 98-67 (διαφορά 31 πόντων, ημίχρονο 60-34), ενώ πέντε λεπτά προ της λήξης είχε προηγηθεί ακόμα και με 38 πόντους!
Όλα τα ΜΜΕ της εποχής χαρακτήριζαν απίστευτη την ήττα της Ιταλικής ομάδας, η οποία ήταν η βαρύτερη που είχε υποστεί μέχρι τότε σε Ευρωπαϊκό αγώνα της.
Το μέγεθος της επιτυχίας αποκτά μεγαλύτερες διαστάσεις, από το γεγονός ότι ο Άρης αγωνίσθηκε ουσιαστικά χωρίς τον Γιαννάκη καθώς ο τελευταίος φορτώθηκε πολύ γρήγορα (7ο λεπτό) με 4 φάουλ και αποσύρθηκε στον πάγκο αντικαθιστώμενος από τον αναπληρωματικό πλει-μέικερ Δοξάκη, που ωστόσο τα πήγε περίφημα τόσο στην οργάνωση του παιχνιδιού, όσο και στο σκοράρισμα.
Το όνειρο, εντούτοις, δεν κράτησε πολύ για τον Άρη.
Στον επαναληπτικό του Παλατρουσάρντι και έπειτα από ένα αγωνιώδες 40λεπτο το οποίο παρακολούθησαν εκατομμύρια Έλληνες τηλεθεατές που δεν πίστευαν στα μάτια τους, οι Ιταλοί του Νταν Πήτερσον ανέτρεψαν αρκετά πριν το τέλος της αναμέτρησης τη διαφορά και πέρασαν στην εξάδα, νικώντας με 34 πόντους (83-49, ημίχρονο 44-30).
Φημολογία Στον απόηχο του αποκλεισμού, πολλά ακούστηκαν από διάφορους, χωρίς όμως τελικά να αποδειχτεί κάτι.
Φήμες που κυκλοφόρησαν σχολίαζαν την μεγάλη οικονομική ζημία που θα είχε υποστεί η Τρέισερ αν έμενε έξω από τη συνέχεια, σε συνδυασμό με το ότι οι Θεσσαλονικείς -ύστερα απ΄ την αποτυχία της προηγούμενης χρονιάς με τον άδοξο αποκλεισμό από τη Λιμόζ- δεν είχαν στον προγραμματισμό τους την επιπλέον διάκριση.
Για το λόγο αυτό είχαν περιοριστεί στην απόκτηση μόνο ενός ξένου (εκτός του "έλληνα" Σλόμπονταν-Λευτέρη Σούμποτιτς), του "γυρολόγου" Αμερικανού Τζάκσον, που πληρωνόταν με το παιχνίδι, κόστισε ελάχιστα, ωστόσο αποδείχθηκε ένας από τους χρησιμότερους αλλοδαπούς παίκτες που αγωνίστηκαν ποτέ στην Ελλάδα.
Χαρακτηριστικό είναι ότι μόνο η αποζημίωση του βετεράνου Μακάντου της Τρέισερ (με 14 χρόνια θητεία στο NBA) θα ξεπερνούσε κατά πολύ το συνολικό προϋπολογισμό του Άρη εκείνης της χρονιάς!
Ακόμη, ιδιαίτερα αρνητική εντύπωση έκανε η πολύ κακή απόδοση των Γιαννάκη και Γκάλη (που συχνά στον αγώνα υπέπιπταν σε λάθος πάσσες, βήματα κ.λ.π.) πράγμα ασυνήθιστο για παίκτες της δικής τους κλάσης, ακόμη κι αν στην εξέδρα οι Ιταλοί φίλαθλοι είχαν δημιουργήσει ένα αφόρητο για την Ελληνική ομάδα κλίμα.
Τέλος, δεν πέρασε απαρατήρητη ούτε η στάση του προπονητή Ιωαννίδη, ο οποίος παρακολουθούσε χωρίς ιδιαίτερες αντιδράσεις τη δραματική σε βάρος της ομάδας του εξέλιξη του ματς, χωρίς να προβεί σε καμία ενέργεια από εκείνες που συνήθιζε να κάνει σε παρόμοιες καταστάσεις λόγω του έντονου ταμπεραμέντου που τον διέκρινε (βγάλσιμο του σακακιού του, χειρονομίες κ.λ.π.)
1987-88
1988-89
Πηγή
Συλλογικό, "100 χρόνια μπάσκετ", εκδόσεις "Τρίποντο", Αθήνα 1991, σελίδες 143, 145, 147, 235-273, 286, 287.
