Εκβάτανα
Τα Εκβάτανα, ή Αγβάτανα, ή Επιφάνεια (ελληνική ονομασία), ήταν σπουδαία αρχαία πόλη στην άνω Μηδία παρά τους πρόποδες του όρους Ορόντου, προ της οποίας εκτεινόταν εύφορη πεδιάδα . Ο Κτησίας αναφέρει ότι η αρχική ίδρυσή της ανάγεται στους μυθικούς χρόνους.
Μάλιστα λέγεται ότι η Σεμίραμις είχε στη πόλη αυτή οικοδομήσει το ανάκτορό της και είχε φροντίσει την κατασκευή διώρυγας για την υδροδότηση της πόλης.
Κατ΄ άλλους ιδρυτής της πόλης φέρεται κάποιος από τους Σέλευκους Βασιλείς.
Ο Ηρόδοτος θεωρεί ιδρυτή των Εκβατάνων τον Δηιόκη όταν κατέλαβε αυτήν και την κατέστησε πρωτεύουσα της Μηδίας τον 7ο αιώνα π.Χ...
Το χαρακτηριστικότερο της πόλης αυτής ήταν η επτάτειχη κυκλική οχύρωση της ακρόπολής της, μοναδική στην αρχαιότητα, συνολικού μήκους (περιμέτρου) ίδιου των τειχών της αρχαίας Αθήνας.
Συγκεκριμένα η ακρόπολη ήταν κτισμένη επί λόφου περιβεβλημένη από επτά κυκλοτερή τείχη επάλληλα ανυψούμενα από έξω προς τα μέσα βαμμένα με την ακόλουθη σειρά χρωμάτων: λευκό, μαύρο, πορφυρό, μπλε, πορτοκαλί, αργυρό, και χρυσό.
Η έντονη εναλλαγή αυτή των χρωμάτων των τειχών καθιστούσαν αυτά ορατά από μεγάλη απόσταση δίνοντάς τους μια ιδιαίτερη αίγλη.
Μέσα στην ακρόπολη ήταν το ανάκτορο όπου διέμενε ο Δηιόκης Το ανάκτορο αυτό είχε περίμετρο επτά σταδίων, περίπου 1300 μέτρα, και ήταν κατασκευασμένο από ξυλεία κέδρου και κυπαρίσσου, οι δε δοκοί, οι κίονες, τα κιονόκρανα και τα υπέρθυρα σανιδώματα ήταν επενδυμένα με φύλλα χρυσού και αργύρου.
Εκτός του ανακτόρου υπήρχαν επίσης σπουδαίοι ναοί, όπως εκείνος του Μίθρα, ιερά και κάποια δημόσια κτίρια, ενώ έξω από τα τείχη κατοικούσε ο λαός.
Τα Εκβάτανα παρέμειναν έδρα των διαδόχων του Δηϊόκη καθώς και θερινή διαμονή της Δυναστείας των Αρσακιδών.
Ο Μέγας Αλέξανδρος επισκέφθηκε δύο φορές τα Εκβάτανα, το 330 π.Χ.
και το 324 π.Χ.
όπου και βρήκε αμύθητο θησαυρό, όπως βεβαιώνει ο Αρριανός.
Κατά τον Ιουστίνο ο θησαυρός εκείνος έφθανε τα 180.000
τάλαντα ενώ κατά τον Στράβωνα τα 190.000
τάλαντα.
Ο Μ.
Αλέξανδρος αφαίρεσε το μεγαλύτερο μέρος του χρυσού επικαλύμματος του ανακτόρου, ενώ το υπόλοιπο αφαίρεσαν ο Αντίγονος και ο Σέλευκος ο Νικάτωρ.
Το 330 π.Χ.
στα Εκβάτανα σκοτώθηκε ο Παρμενίων και εκεί το 325 π.Χ.
πέθανε ο Ηφαιστίων.
Επί Αντιόχου του Μεγάλου μόνο ο ναός του Μίθρα διατηρούσε ακόμα επίχρυσους κίονες και μεγάλο αριθμό χρυσών κεράμων.
Από το υλικό αυτό προέρχονταν τα νομίσματα που κόπηκαν τότε αξίας 4.000 ταλάντων.
Κατά την εκστρατεία του Αντιόχου Δ΄ του Επιφανούς εναντίον των Πάρθων (165/4 π.Χ.), ο Έλληνας βασιλιάς της Συρίας επανίδρυσε τα Εκβάτανα ως Επιφάνεια.
Επί των ερειπίων της πόλης αυτής έχει ανοικοδομηθεί η σημερινή πόλη Χαμαντάν του Ιράν.
