Toponymy in Kurdistan and Edmonds-Mackenzie Hypothesis

Abstract

Toponymy  as  a  branch  of  onomastics  is  the  study  of  place  names. The  aim  of  the  present  research  is  the  synchronical  study  of  morphological  structure  of  some  toponyms  in  Kurdistan  province  of  Iran  as  an  experiment on  Edmonds- Mackenzie  hypothesis.  Based  on  the  hypothesis, the  original  pre-Kurdish  inhabitants  of  Kurdistan  before  the  Kurdsʼ  overrunning  have  been  the  Gorans/ Hawrams. The  toponyms  have  been  gathered  through  fieldwork  and  analysed  within  a  contrastive  framework (current  Hawrami  and  Kurdish). As  the  author  is  the  native  speaker  of  Hawrami  and  also  fluent  in  Kurdish, he  has  also  used  his  linguistic  intuition  and  knowledge  in  this  regard. Moreover, Kurdish-Persian (Sharafkandi, 2014), Persian- Kurdish (Mardukh- Rouhani, 2015)  dictionaries  and  old  native  peopleʼs  knowledge  in  this  field  have  been  used. The  studied  toponyms  belongs  to  the  regions  whose  present  inhabitants  are  the  Kurds. The  study  and  analysis  of  the  toponyms  indicate  that  they  are  Hawrami  words  and  this  can  be  the  indicator  of  the  Hawramsʼ  habitation  in  the  region  before  the  Kurdsʼ  overrunning  and  consequently  evidence  for  verifying  Edmonds- Mackenzie  hypothesis. Regarding  the  fact  that  it  is  recently  tried  to  change  the  non-Kurdish  especially  Hawrami  toponyms  to  Kurdish  ones  as  far  as  possible  under  the  influence  of  Kurdish  nationalist  movements, the  present  research  can  be  a  step towards  recording  and  documenting  the  toponyms  in  order  to  prevent  their  change  and  distortion  and  also  a  preliminary  point  for  the  study  of  all  toponyms  in  Kurdistan  from  different  viewpoints.  Another  result  of  the  research  is  that  revising  and  expanding  the  present  classification  of  toponyms  based  on  their  components  is  necessary  as  some  toponyms  were  found  in  the  research  that  cannot  be  placed  in  any  one  of  the  classes  and  some  classes  have  been  proposed  for  them  in  this  research.

Keywords: toponymy, Kurdistan, Edmonds-Mackenzie  hypothesis, Hawrami, Kurdish.

جای­نام­شناسی در کردستان و فرضیۀ ادموندز- مکنزی

چکیده

جای­نام­شناسی به عنوان شاخه­ای از دانش نام­شناسی به بررسی نام مکان­ها می­پردازد. هدف پژوهش حاضر بررسی ساخت ساختواژی برخی از جای­نام­های استان کردستان ایران به صورت همزمانی به عنوان آزمونی در مورد فرضیۀ ادموندز- مکنزی است. بر اساس این فرضیه، ساکنان اولیه و اصلی کردستان پیش از ورود کردها، گوران­ها/ هَورام­ها بوده­اند. جای­نام­ها به صورت میدانی گردآوری و به صورت مقابله­ای (گورانی/ هَورامی و کردی کنونی) تحلیل شده­اند. از آن جا که نگارنده زبانور بومی هورامی و بر کردی نیز مسلط است، از شم و دانش زبانی خود نیز در این زمینه بهره برده است. افزون بر این، از فرهنگ لغت­های کردی- فارسی (شرفکندی، ١٣٩٢) و فارسی- کردی (مردوخ­روحانی، 1393) و اطلاعات و دانش افراد بومی مسن و آگاه در این زمینه استفاده شده است. جای­نام­های  بررسی­شده مربوط به مناطقی­اند که ساکنان کنونی آنها کرد هستند. بررسی و تحلیل جای‌نام‌ها نشان می­دهد که واژه­هایی هورامی­اند و این می­تواند بیانگر سکونت هورام­ها در این منطقه پیش از ورود کردها و در نتیجه شاهدی در راستای تأیید فرضیۀ یادشده باشد. با توجه به اینکه اخیراً تحت تأثیر جنبش­های ملی­گرای کردی تلاش می­شود تا جایی که ممکن است جای­نام­های غیرکردی به ویژه هورامی به کردی تغییر داده شوند، پژوهش حاضر می­تواند گامی در راستای ثبت و مستندسازی این جای­نام­ها به منظور جلوگیری از تغییر و تحریف آنها و نیز نقطۀ شروعی برای بررسی همۀ جای­نام­های کردستان از دیدگاه­های گوناگون باشد. از دیگر نتایج پژوهش آن است که بازنگری و گسترش دسته­بندی کنونی جای­نام­ها بر اساس عناصر تشکیل­دهندۀ آنها ضروری می­نماید چرا که جای­نام­هایی در این پژوهش یافت شدند که در هیچ کدام از دسته ­ای یادشده جای نمی­گیرند و دسته‌هایی برای آنها در این پژوهش پیشنهاد شده است.

کلیدواژه­ها: جای­نام­شناسی، کردستان، فرضیۀ ادموندز- مکنزی، هَورامی، کردی.