ATSIDOZ VA ALKALOZ SHAROITIDA EOZINOFILLARNING YALLIG'LANISH VOSITACHILARINI SINTEZ QILISHI VA AJRATISHINI BOSHQARUVCHI HUJAYRAVIY VA MOLEKULYAR MEXANIZMLAR

Eozinofillar – bu organizmning immun javobida muhim rol o‘ynaydigan granulotsitar leykotsitlar bo‘lib, ular asosan allergik kasalliklar va parazitar infeksiyalarga qarshi kurashda faollashadi. Biroq, so‘nggi o‘n yillikdagi tadqiqotlar eozinofillarning yallig‘lanish joylarida pH o‘zgarishlariga sezgirligi va bu o‘zgarishlarning ularning funksional holatiga ta’siri haqida yangi ma’lumotlarni taqdim etmoqda. Ushbu maqolada atsidoz (kislotali muhit) va alkaloz (ishqoriy muhit) sharoitlarida eozinofillarning yallig‘lanish vositachilarini sintez qilishi va ajratishini boshqaruvchi asosiy hujayraviy va molekulyar mexanizmlar tahlil qilinadi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, kislotali muhit (pH 6.0-6.5) eozinofillarning apoptozini inhibe qiladi va ularning yashash muddatini uzaytiradi, bu esa surunkali yallig‘lanish jarayonlarida eozinofillarning to‘planishiga olib keladi [1]. Bu jarayon G-protein bilan bog‘langan retseptor GPR65 va cAMP-signal yo‘li orqali amalga oshiriladi. Shu bilan birga, atsidoz TRPV1 kanalining eozinofillar yuzasida ifodalanish darajasini oshiradi, bu esa neyroimmun o‘zaro ta’sirlarda muhim rol o‘ynaydi [2]. Eozinofillarning NADPH oksidaza faolligi esa PKCδ va PI3-kinazaga bog‘liq bo‘lib, hujayra ichidagi pH o‘zgarishlariga sezgir. ALOX15 fermenti orqali sintez qilinadigan 14-HDHA va 17-HDHA kabi oksilipinlar yallig‘lanishga qarshi ta’sir ko‘rsatadi va ularning sintezi atsidoz sharoitida o‘zgarishi mumkin [3]. Alkaloz sharoitida esa eozinofillarning faolligi pasayadi va ularning yallig‘lanish vositachilarini ishlab chiqarish qobiliyati cheklanadi. Ushbu maqola pH o‘zgarishlarining eozinofillarga ta’sir qilish mexanizmlarini tizimli ravishda yoritib beradi va bu bilimlarning klinik ahamiyatini muhokama qiladi.