Türkiye'de Yükseköğretime Erişimin Fırsat Eşitliği Bağlamında Değerlendirilmesi

Bu araştırmanın amacı, Türkiye'de yükseköğretime erişimin fırsat eşitliği bağlamında kapsamlı bir değerlendirmesini sunmaktır. Bu çalışma, yükseköğretime erişimde eşitliği etkileyen çok boyutlu faktörleri sistematik bir şekilde ele almayı hedeflemektedir. Bu kapsamda; bölgeler arası gelişmişlik farkları, ailelerin sosyoekonomik ve eğitim düzeyi, toplumsal cinsiyet, engellilik, dijital uçurum, açık ve uzaktan eğitim sistemlerinin rolü, kamu harcamaları, özel ve vakıf üniversitelerinin konumu ile eğitim niteliği gibi başlıklar incelenmiştir. Bu araştırmada, nitel araştırma desenlerinden doküman incelemesi yöntemi benimsenmiştir. Yükseköğretim Kurulu (YÖK), TÜİK, OECD, PISA, UNESCO ve Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Endeksi (SEGE) gibi güvenilir birincil ve ikincil kaynaklardan derlenen veriler, içerik analizi tekniğiyle tematik olarak sınıflandırılmış ve yorumlanmıştır. Elde edilen bulgular, Türkiye'de yükseköğretime erişimde fırsat eşitliğinin önünde ciddi yapısal engeller bulunduğunu ortaya koymaktadır. Başlıca engeller, sosyoekonomik eşitsizlikler, belirgin bölgesel farklar, toplumsal cinsiyete dayalı kısıtlar, engelli bireyler için yetersiz erişilebilirlik, derinleşen dijital uçurum (özellikle pandemi sürecinde belirginleşen), eğitim politikalarındaki uygulama boşlukları, devletin eğitime ayırdığı harcamanın yetersizliği ve eğitim niteliğindeki eşitsiz dağılım olduğu ortaya çıkmıştır. Mevcut açık ve uzaktan eğitim sistemlerinin erişimi artırma potansiyeline rağmen, bu sistemlerin pedagojik niteliği ve destek mekanizmalarındaki eksiklikler, yeni eşitsizlik alanları yaratabilmektedir. Çalışma, tüm bu bulgular ışığında, yükseköğretimde fırsat eşitliğini güçlendirmek için kapsayıcı, sürdürülebilir ve veriye dayalı politika reformlarının hayati önem taşıdığını vurgulamaktadır.