Bir Şair, Âlim ve Devlet Adamı Olan Antepli İbrahim İbn Bâlî'nin Hikmet-Nâme'sinde Yer Alan Hayvan Adları

On üç bin beyitlik büyük bir mesnevi olan Hikmet-nâme [telif tarihi: Hicrî 893 (Milâdî 1488)]'nin müellifi İbrâhim İbn Bâlî, eserinin  “Fì õikri'l-óayvÀnÀti's-sÀ'ire ve'ù-ùÀyire” adlı bölümünde, evcil ve yabanî hayvanları, kuşları, böcekleri ve türlü haşeratı anlatır. Ayrıca eser boyunca hikâyelerde, kıssalarda, nüktelerde de hayvan adları çokça geçmektedir. Müellif bu hacimli eserde; dünya işlerinin hâl ve durumunu, bir de kendi anlayış ve ifadesiyle dile getirmeyi hedefler, büyük bir sıkıntı ve eziyet sonucunda meydana getirdiğini dile getirir. Hayatı hakkında yalnızca eserinden hareketle birtakım bilgilere ulaşabildiğimiz İbrâhim İbn  Bâlî, eserinde hem kendi döneminin hem de önceki dönemlerin klasik kaynaklarından alıntıların yanı sıra gördüklerine, duyduklarına da yer vermiştir. İbrâhim İbn Bâlî; tarih, din, astroloji, hayvan ve bitki bilimi, tıp, coğrafya başta olmak üzere, birçok konuda bilgi sahibi olduğunu bu eserde ispatlamıştır. Eserinde Süryani tarihi, Türk ve genel İslam tarihi, tarihin seyrini değiştiren sultanlar, devlet adamları ve tarihî olaylar, dünya ve ahiret hayatı, kıyametin merhaleleri, Deccal, Dabbetü’l-arz, Mesih konularında geniş bilgilere yer vermiş; bu bilgileri, ayetler, hadisler, hikmetli kıssalar ve sözlerle desteklemiştir. Hikmet-nâme, muhtevası itibariyle ansiklopedik bir eser olmasının yanı sıra insana, insan hayatına, ölüm ve ötesine, dünyanın vefasızlığına, devleti idare edenlerin nasıl olması gerektiğine dair yol göstermelere de geniş ölçüde yer veren dinî ve ahlakî bir nasihatnâme hüviyeti de taşımaktadır. Eserden öğrendiğimize göre kendisi aynı zamanda bir siyaset adamıdır. Bu makalede, bir şair, âlim ve devlet adamı olan Antepli İbrâhim İbn Bâlî ve eseri üzerinde durulacak, kitapta hem müstakil bir başlık altında hem de çeşitli konular anlatılırken isimleri zikredilen hayvan adları tespit edilerek bir sözlük dizini olarak verilmiştir.