Üç'lü Tanrıça Motifi ve Nazîm'in Beyaz-Siyah-Kırmızı Redifli Gazeli

Bu makalede bazı Divanlarda görülen sefîd ü siyâh u sürh redifli gazellerin, 18. yüzyıl şairlerinden Yahya Nazîm divanındaki örneğinin, sayı ve renk sembolizmi açısından incelemesi yapılmıştır. Kadim geleneklerin hiçbir şekilde yok edilemeyeceği, hep bir şekilde şematik olarak bir diğer nesile aktarılıp binlerce yıl boyunca taze kalabilen ve hala insanları etkileyebilen bir güce sahip oldukları fikrinden hareketle üç sayısının, beyaz- siyah- kırmızı renklerin ve bir kült gelenek olan ‘Üç’lü Tanrıça’ sembolizminin Divan şiirindeki görünümü, örnek bir gazelle izah edilecektir. En eski dinlerden, en modern uygulamalara kadar insanlık üç sayısını çeşitli konularla ilişkilendirmiş ve onda bir güç ve bir anlam bulma çabası içine girmiştir. Üç’ün sembol değerinin kökenleri Babil, Sümer, Mısır, Levant, Anadolu gibi bölgelere, yerleşik düzene geçilen, tarım için elverişli topraklara dayandırılmaktadır. Kültürün başladığı bu topraklarda bahar, yaz ve kış olmak üzere üç mevsim bulunmaktadır. Kadın bedenini sembolize eden heykelciklerin yorumlanmasıyla tarih öncesi dönemlerden beri kadının doğa ile bağının ilişkilendirildiği ve yaratıcı veya bereketlendirici bir ‘Ana Tanrıça’ geleneğinin farklı dönem ve coğrafyalarda, farklı görünüm, materyal ve işlevlerde devam edegeldiği görülmektedir. Avcı toplayıcı yaşam biçiminden itibaren bahar- yaz- kış mevsim döngüleri, kadın bedeninin üç zamanı olan genç kız- anne ve yaşlı kadın süreçleri ile örtüştürülüp üç yüzlü tanrıça figürinleri yapılmıştır. Bu üç’lü tanrıça modellerinden birisi de, Muğla/ Yatağan ilçesine bağlı Lagina Hekate kutsal alanıdır. Tanrıçanın üç yönüne dair özelliklerin, Nazîm’in gazeli örneğinde Divan şiirindeki kullanımı anlamlandırılacaktır.