महात्मा गांधींचे आर्थिक समानतेविषयीचे विचार - कु. पूजा ज्ञानोबा शेळके; प्रा. डॉ. सुरेश चंद्रकांत मेहेत्रे (AAASSHER | उदयगिरी - बहुभाषिक इतिहास संशोधन पत्रिका (Udayagiri Bahubhashik Itihas Sanshodhan Patrika - A Bimonthly, Refereed, & Peer-Reviewed Journal of History), 2023)
महात्मा गांधी यांच्या मते, भारताचा परिपूर्ण आर्थिक विकास करण्यासाठी सामाजिक आणि राजकीय क्षेत्राबरोबरच आर्थिक क्षेत्राचाही विचार करणे महत्त्वाचे आहे. स्वातंत्र्यपूर्व काळात भारतावर इंग्रजांचे राज्य होते. इंग्रजांच्या जाचक आणि असहाय्य नीतीमुळे भारतामध्ये आर्थिक दारिद्र्यता निर्माण झाली होती. आर्थिक असमानता निर्माण होण्यामागचे प्रमुख कारण म्हणजे औद्योगिकरण आहे हे गांधीजींच्या लक्षात आले. त्यामुळे त्यांनी लघु उद्योगांना चालना देण्याचे ठरविले. औद्योगिकीकरणामुळे भारतातील बंद पडलेले कुटिरोद्योग सुरू करून लोकांना स्वदेशी वस्तू वापरण्यासाठी प्रेरित केले. गांधीजींचा या मागचा मुख्य हेतू असा होता की, आयात कमी करणे आणि स्वयंपूर्ण ग्राम निर्माण करणे. गांधीवादी आर्थिक व्यवस्था ही साधेपणा, विकेंद्रीकरण, स्वयंपूर्णता, सहकार्य, समानता, सर्वोदय, अहिंसा, मानवी मुल्ये, स्वयंपूर्ण ग्राम, मुलभूत उद्योगांचे राष्ट्रीयीकरण, स्वदेशी आणि विश्वस्ताच्या सिद्धांतावर आधारित आहे. यामधून श्रम, भांडवल, उत्पादन वितरण, नफा इत्यादी समस्यांचे निराकरण होईल. महात्मा गांधी यांच्या विश्वस्त सिद्धांताचा अवलंब करून आर्थिक समानता प्रस्थापित करता येवू शकते. त्यांनी भांडवलशाही अर्थव्यवस्थेचा विरोध करून समाजवादी अर्थव्यवस्थेचा स्वीकार केला.
Keywords: cc-by-4.0; विकेंद्रीकरण; आर्थिक समानता; विश्वस्त; भांडवलशाही