जागतिक शांततेसाठी महात्मा गांधीच्या विचाराची उपयुक्तता - प्रा. संदीप भानुदास गवते (AAASSHER | उदयगिरी - बहुभाषिक इतिहास संशोधन पत्रिका (Udayagiri Bahubhashik Itihas Sanshodhan Patrika - A Bimonthly, Refereed, & Peer-Reviewed Journal of History), 2023)
महात्मा गांधीची विचार करण्याची पध्दत सर्वकष होती. त्यामुळे त्यांच्या एकेक मुद्दा घेऊन विचार करणे कठीण आहे. बॅरीस्टर गांधीनी दक्षिण अफ्रिकेत असतानांच अनेक संकल्पना आपल्या मनात आकार दिला. त्यापैकी ब-याचशा कल्पना त्यांनी हिंद स्वराज्य या आपल्या गुजराती आणि इंडियन होमरूल या इंग्रजी अनुवादात मांडल्या आहेत. गांधीनी स्वतः यापुस्तकातील सर्वात महत्वाचा विचार स्वराज्य म्हणजे कायॽ हा आपल्या पुढील आयुष्याच्या बाजूला ठेवला म्हणजे सोडून दिला नाही. तर एका अर्थाने त्यांनी धडा घालून दिला आणि तो आपल्यासाठी ठेवला. त्या संवादातील वाचक म्हणजे श्यामजी वर्मा आणि विनायक दामोधर सावरकर ही जोडी! ते स्वराज्याची व्याख्या ते इंग्रजाना हाकलून देऊन हिंदी लोकांनी भारतावर राज्य करणे अशी करतात. तर इंग्रजांनी स्वीकारलेली आधुनिक जीवन पध्दतीच कशी हानीकारक आहे हे संपादक म्हणजेच गांधी विचार दाखवतो. या अधुनिक जीवन पध्दतीची जी उदाहारणे गांधीना घेतली आहेत. तो प्रथमदर्शनी हास्यास्पद वाटतात. डॉक्टर, वकील आणि रेल्वे यांचा आपण आपल्या जीवनात इतक्या सहजतेने स्विकार केला आहे की, जणू त्याच्याशिवाय जीवन अशक्य आहे. डॉक्टर आणि वकील हे कोणत्याही उदात्त हेतुने नव्हे तर निव्वळ पैसे कमवण्यासाठीच आपला व्यवसाय करतात ही गांधीची भूमीका हा आरोप शंभर वर्षापुर्वी जसा योग्य होता त्याहून किती तरी अधिक पटीने आज खरा आहे. वकीलाला खरे तर न्यायालयाला सत्य हुडकुन काढण्यास मदत करणारा न्याय संस्थेमधील एक सहभागी घटक अशी मुळ कल्पना परंतु लोभापायी वकील कलागती लावण्यापासून खोट्या बनावट पुराव्या आधारे येनकेन प्रकरणे अशिलाला जिंकून कसे द्याचे पाहत असतात. दक्षिण आफ्रिकेत वकीली करत असताना बॅरीस्टर गांधीनी कटाक्षाने रस्त्यावर आधारीनेच काम केले असेल तरीही त्यांना वकीलांची चालाखी त्यांनी पाहिली होती. त्यांचे जवळचे स्नेही पारशी दस्तमजी यांनी काही कर बुडवले होते म्हणुन ते गोत्यात आले होते. गांधीनी त्यांना आपला दोष कबुल करण्यास भाग पाडले आणि तरच आपण तुरुंगवासा सारखी पुढील शिक्षा न होण्यात वकील म्हणून मदत करण्याचे कबुल केले. भारतातील आजची परिस्थीती वेगळी नाही.
Keywords: cc-by-4.0; जागतिक शांतता; गांधी प्रणीत विचार; महात्मा; गांधी