LXI. 

 ΜΟΝΩΙΔΙΑ ΕΙΙΙ ΝΙΚΟΜΗΔΕΙΑΙ. 

 εἶτα Ὅμηρος μέν οὐδὲ τὴν τοῦ φυτοῦ φθο- R III 337

ρὰν ἄνευ τοῦ ἐλεῆσαι παρέδραμεν, ἀλλ’ ὥσπερ αὐτὸς

ὧν ὁ φυτευσάμενος καὶ καμών, εἶτα ὀρῶν ἐπὶ γῆς ἐκ-

τεταμένον οἷον εἰ θρῆνον εἰς τὸ ἔρνος ᾄδει· ἐγὼ δέ 5

τὴν Νικομήδους πόλιν, ἐν ᾗ λόγους μέν οὖς εἶχον

ἐπηύξησα, φήμην δὲ ἢν οὐκ εἶχον ἐπεκτησάμην, ταύ-

 

 C = codex Chisianus 

 Ρ = Palatinus gr. 282 

 U = Urbinas gr. 126 

 I = Marcianus append. XCI 2 

 Ca = Casanatensis 197 

 Β = Barberinus II 41 

 Μ = Marcianus gr. 437 

 V = Vindobonensis phil. gr. XCIII 

 La = Laurentianus LVII 44 

 

 



 



τὴν δὴ τὴν ἔναγχος μὲν πόλιν, νυνὶ δὲ κόνιν σιγῇ

δακρύσω, τοῦτο δὴ τὸ τῶν πολλῶν, ἢ καὶ λόγων αὐτῇ

μεταληπτέον, οὖς ἐξέθρεψε;

πάντως, εἰ καὶ αὐλητὴς

ἐτύγχανον ὤν, νίκας αὐτόθι πολλὰς ἀνῃρημένος ἐπ’

 αὐλήσει τοὺς ἄλλους ἂν ἀφεὶς ὅπως ἐδύναντο στένειν

γοερῷ μέλει τὸν θρῆνον ἐπλήρουν. ἐξέστω δή μοι

καθάπερ παροῦσι τοῖς θεοῖς διαλεχθῆναι καὶ εἰς εὐθύ-

νας ἀγαγεῖν τῆς συμφορᾶς τὸν λόγον. 

 3. Οὐ σύ ποτε, ὦ Πόσειδον, ἐν Δῖός Ι μετὰ

 τῶν ἄλλων συγκαθήμενος δαιμόνων δυσχεραίνων τὸ

τεῖχος τῶν Ἑλλήνων ὃ προὐβάλοντο τῶν νεῶν ἐν Ἰλίῳ

τοῦτο μέγιστον αὐτῶν κατηγόρεις, ὅτι θεῶν ἀμελήσαν-

τες ἐβάλοντο κρηπῖδα, καὶ διὰ τοῦτό γε εὖ ποιῶν,

ἐπειδὴ ἤλω τὸ Ἴλιον, ᾠήθης χρῆναι καὶ τὸ τεῖχος ἀνε-

 λεῖν, καὶ ῥᾳδίως τοῦτο ἔπραττες κελεύσας εἰς αὐτὸ

τοὺς ποταμοὺς ἐμβαλεῖν, οἱ ἀπὸ τῆς Ἴδης ὥρμων;

τί δὴ τῷ ταύτης οἰκισμᾷ μεμφόμενος παραπλήσιον

 

 

 



 



βουλὴν ἐβούλευσας; οὐχ ὁ μὲν πρῶτος οἰκιστὴς ἑτέρωθι

πολίζειν ἐπιχειρῶν ἀπαντικρὺ τῆς νῦν οὔσης, μᾶλλον

δὲ τῆς οὐκέτ' οὔσης, ἀφ’ ὑμῶν ἤρχετο τοῦ ἔργου, καὶ

ἦν ἱερεῖά τε ἐπὶ βωμοῖς καὶ περὶ τοῖς βωμοῖς ὅμιλος,

ὑμεῖς δὲ μετεστήσατε τὴν σπουδὴν ἐπὶ τὸν ὄχθον 

ἀετῷ τε καὶ δράκοντι; ὧν ὁ μὲν ἱερείου κεφαλὴν ἐκ

τοῦ πυρὸς τοῖς ποσὶν ἁρπάσας, ὁ δὲ ἐκ γῆς ἀναδὺς

μέγας τε καὶ ὁπόσον ἡ Ἰνδῶν λέγεται βόσκειν, ὁ μὲν

τὸν ἀέρα τεμών, ὁ δέ τὴν θάλατταν, συγκαταίρουσιν

εἰς τὸν λόφον, οἱ δὲ εἵποντο θεοῖς ἕπεσθαι χειραγω- 

γοῖς ἡγούμενοι.

τὰ δὲ ἣν ἄρα πάντα ἀπάτη. κατα-

κλύζεται δὴ τὸ πρῶτον πολέμου κύματι. ἔστω τοῦτο,

καὶ γὰρ Κόρινθος ἢν ἔσχες καὶ γῆ Κέκροπος ἧς ἡρά-

σθης. ἀφικνεῖται δεύτερος οἰκιστὴς μάλιστα δὴ βασι-

λέων θεοὺς ἡγεμόνας ποιούμενος, <ὃς> μεγέθει θυ- 

σίας ὑπερβαλόμενος Κροῖσον ὑμῶν νευσάντων ἐπην-

 

 

 

 



 



ὤρθου τὸ ἄστυ. τῆς ποίας δὴ δίκην ὀλιγωρίας ὦφλεν,

ὥσπερ ἡ Αἰτωλῶν γῆ τῆς Οἰνέως;

καλὸν οὖν ἢ

 κατὰ θεῶν τρόπον | ὧν συνεφάπτεσθε ποιημά-

των ἀνθρώποις, ταῦτα ταῖς ὑμετέραις χερσὶ διαχεῖν

 καὶ μιμεῖσθαι τὰ παίδων οἷς ἄθυρμα τοῦτο εὕρηται

τὸ διαφθείρειν ἃ πεποιήκασιν; ἐκεῖνο δὲ καλόν, ὦ Πό-

σειδον, ὑπέρ μὲν τῆς Ἀττικῆς οὔπω πόλεως αὐτόθι

ἰσχυούσης δι’ ἔριδος ἐλθεῖν πρὸς τὸ γένος καὶ ἐν

ἀκροπόλει τοσοῦτον ἀπεχούσῃ θαλάττης ῥόθιον δεῖξαι,

 πόλεως δέ τοσαύτης τε καὶ τοιαύτης μὴ ὅπως ἔρωτα

λαβεῖν, ἀλλὰ καὶ ὑποσπάσαι τὸ βάθρον; 

 7. Τίς γὰρ ἐκείνης, μείζων μὲν οὐκ ἂν εἴποιμι,

καλλίων δέ; μέτρῳ μὲν γὰρ τεττάρων ἐλείπετο τοσοῦ-

 

 

 



 



τὸν ἀτιμάσασα τοῦ μεγέθους ὅσον ἔμελλε λυπήσειν

τῶν οἰκητόρων τοὺς πόδας, εἰς δέ κάλλους λόγον τὰς

μὲν ἀπέλειπε, ταῖς δὲ ἐξισοῦτο, πάντως δὲ οὐκ ἐκρα-

τεῖτο δεχομένη μὲν ταῖς ἀγκάλαις τὴν θάλατταν, εἰσιοῦσα

δὲ εἰς τὴν θάλατταν ταῖς ἄκραις, ἐπιβαίνουσα μὲν τῆς 

χηλῆς, ἀναβαίνουσα δὲ ἐπὶ τὸν λόφον, στοῶν δύο

δυάσι διειλημμένη διηκούσαις τοῦ παντός, λάμπουσα

μὲν δημοσίοις κατασκευάσμασι, τοῖς δὲ ἰδίοις συνεχὴς

ἐκ τῶν ὑπτίων ἐπὶ τὴν ἄκραν οἷον κυπαρίττου κλάδοι

ἄλλος ἐπ’ ἄλλῳ, νάμασι διαρρεομένη, κήποις δορυφο- 

ρουμένη. Ι

βουλευτήρια δὲ καὶ χωρία λόγων 

καὶ ἱερῶν πλῆθος καὶ λουτρῶν μεγέθη καὶ λιμένος

καιρὸν εἶδον μέν, δηλῶσαι δὲ οὐκ ἂν δυναίμην. πλὴν

τοσοῦτόν γε ἐρῶ, ὅτι φοιτῶντες ἐκ Νικαίας ἐκεῖσε διὰ

μὲν τῆς ἄλλης ἰόντες ὑπέρ τε τῶν δένδρων ἐποιούμεθα 

λόγους καὶ τῆς γῆς πρὸς ὅτου φορὰν ἀγαθὴ οἰκείων

τε πέρι καὶ φίλων καὶ παλαιᾶς σοφίας, παραμείψαντες δὲ

τῶν ὀρῶν τοὺς ἑλιγμούς, ἐπεὶ φανείη τὸ ἄστυ, τοῦτο δὲ

ἐγίγνετο τῆς ἀποστάσεως ἐν πεντήκοντα σταδίοις οὔσης

καὶ ἑκατόν, ὁπότ᾿ οὖν ἐκλάμψειε, περὶ μὲν τῶν ἄλλων 

 

 

 



 



σιγὴ ἣν, ὁ λόγος δὲ ἅπας ἡ πόλις.

καὶ οὔτε καρ-

ποὶ πρὸς αὐτούς εἷλκον αἰωρούμενοι τοῖς κλάδοις, οὐ

νῶτα ληίων, οὐ θαλάττης ἐργάται, καίτοι πέφυκέ πως

ὁδοιπόρων ὀφθαλμὸν ἐπισπάσασθαι θαλαττουργὸς καὶ

 κώπην ἀναφέρων καὶ δίκτυον ἀφιεὶς καὶ δι’ ἀγκίστρων

ἐπιβουλεύων ἰχθύσιν, ἀλλ’ ἦν δεινοτέρα γοητεῦσαι

τῆς πόλεως ἡ μορφή. καὶ τυραννεύουσα τῷ κάλλει

τῶν ὀμμάτων μίαν αὐτοῖς εἰργάζετο τάσιν τὴν πρὸς

αὐτήν. ἴσον δέ τὸ πάθος τῷ τε πρῶτον ὁρῶντι καὶ

 ὅστις ἐνεγήρα τῇ πόλει.

ἐδείκνυ δ’ ἂν οὑτωσὶ τῷ

πέλας ὁ μὲν βασίλειον ἐπαστράπτον τῷ κόλπῳ, ὁ δέ

θέατρον ὑπερλάμπον τῆς ὅλης, ἄλλος δὲ ἄλλας ἀλλα-

χόθεν ἐκπεμπομένας αὐγάς. ὁ δέ ἐνίκα, χαλεπὸν ἦν

εὑρεῖν. ὥστε ὥσπερ ἄγαλμα σεβόμενοι προσηλαύνομεν. |

 χωροῦντι δὲ ἐπὶ Χαλκηδόνος μεταστρέφεσθαί τε

 

 



 



ἣν ἀνάγκη, μέχρι τὴν θέαν ἡ φύσις ἀφῃρεῖτο τῆς

ὀδοῦ, καὶ ἐοικέναι τοῖς ἑορτῆς πεπαυμένοις. 

 11. Τὴν δὴ τοιάνδε πῶς οὐ πάντα τῶν θεῶν τὸν

χορὸν ἐχρῆν περιστάντα φρουρεῖν παραγγέλλοντας ἀλ-

λήλοις προσέχειν τὸν νοῦν ὅπως μηδενὶ γένοιτο παρα- 

δῦναι κακῷ; νῦν δὲ οἱ μὲν ἐπέθεντο, οἱ δὲ ὐπεχώρη-

σαν, ἤμυνε δὲ οὐδείς. καὶ ταῦτα πάντα ἃ διῆλθον

ἣν ποτε. νῦν δ’ οὐκ ἔστιν. 

 12. Ὢ δαίμονος, οἷον τῆς οἰκουμένης ἀπήνεγκε

βόστρυχον. ὡς ἐξετύφλωσέ γε τὴν ἑτέραν ἤπειρον 

γενναῖον ἐκκόψας ὀφθαλμόν. ὡς δεινὴν κατέχεε τῇς

Ἀσίας ἀμορφίαν οἷον ἄλσους τὸ μήκιστον ἐκτεμὼν ἢ

οἷον μορφῆς τῆς καλλίστης ῥῖνα περιτεμών. ὢ σεισμῶν

ἀδικώτατε, τί τοῦτο ἔδρασας; ὢ πόλεως ἀπελθούσης.

ὢ προσηγορίας εἰκῆ μενούσης. ὢ διὰ γῆς καὶ θαλάττης 

ἀλγηδόνος δραμούσης. ὢ φήμης ἢ πάσης μὲν ἡλικίας,

πάσης δὲ τύχης ἔσεισε τὴν καρδίαν.

τίς οὕτω λί-

θινος, τίς ἀδαμάντινος ὅτῳ μὴ τὴν ψυχὴν ἔτρωσεν ὁ

λόγος; τίς οὕτω κρείττων δακρύων ὃς οὐκ ἔπεσεν εἰς

 

 

 



 



δάκρυα; ὤ παθήματος μυρία κάλλη τῆς πόλεως εἰς ἐν

χῶμα κεράσαντος. ὃ δυστυχοῦς ἀκτῖνος, οἴαν μὲν προσ-

έβαλε τὴν πόλιν ἀνασχοῦσα, οἴαν δὲ ἀφεῖσα κατέδυ; 

 14. Μικρὸν μὲν ἀπ·εῖχεν ἡμέρα περὶ πλήθουσαν

 ἀγορὰν εἶναι, θεοὶ δέ φύλακες τῆς πόλεως τοὺς νεὼς

ἐξελελοίπεσαν, ἡ δέ ἐφέρετο καθάπερ ναῦς ἐρήμη. τῆς

τριαίνης δέ ὁ δεσπότης κινεῖ μὲν τὴν γῆν, κυκᾷ δὲ

τὴν θάλατταν. καὶ αἰ ῥίζαι τῇ πόλει οὐκέτι ἐπεπή-

γεσαν, ἀλλά τοῖχοί τε τοίχοις προσέπιπτον κίονές τε

 κίοσιν ὀροφαί τε κατέρρεον θεμέλιοί τε ἐξεπήδων. καὶ

 πάντα | ἐταράττετο. ἀνεφαίνετο μὲν τὸ κρυπτό-

μενον, τὸ φαινόμενον δὲ ἀπεκρύπτετο. σχήματα δὲ

ἐκεῖνα καὶ ἄρθρα καὶ τὸ διὰ τῶν μερῶν συμπληρού-

μενον εἶδος πάντα ἡ προσβολὴ πρὸς μίαν ἀνεμίγνυ

 σύγχυσιν.

οἱ δὲ ἄνθρωποι πρὸς ἔργοις ὄντες ἐβάλ-

λοντο κοινοῖς τε καὶ ἰδίοις οἰκοδομήμασιν. ἐπὶ μὲν

τῷ λιμένι φόνος ἐγίνετο πολύς τε καὶ ἀγαθῶν περὶ

τὸν ἄρχοντα δὴ τῶν λογάδων ἡθροισμένων. θέατρον

 

 



 



δέ ἀπορραγέν ὅσον ἐπέσχε κατήνεγκε. τὸ δὲ ἀεὶ κατα-

φεῦγον εἰς τὸ οὔπω πεπτωκὸς ἐπειδὴ εἴσω γένοιτο

κατεχώννυτο. θάλαττα δὲ βιασθεῖσα τῆς γῆς ἐπελά-

βετο. πῦρ δὲ ὁπόσον ἣν ἑκασταχοῦ λαβόμενον τῆς

ξυλώσεως προσέθηκεν ἐμπρησμὸν τῷ σεισμῷ, καὶ ἄνε- 

μός τις, ὥς φασιν, ἔτρεφε τὴν φλόγα. καὶ νῦν ἡ

πολλὴ πόλις κολωνὸς πολύς. οἱ δὲ διαδύντες ὀλίγοι

δή τινες μετὰ τραυμάτων ἀλῶνται. 

 16. Ἥλιε πάντα ὁρῶν, τίς ποτε ἐγένου καὶ ταῦτα

ὁρῶν; πῶς οὐ κατέσχες πόλιν τοσαύτην ἐξιοῦσαν τῆς 

γῆς; ἀλλ' ὑπὲρ μὲν βοῶν ὧν ἥψαντο ναῦται πεινῶντες

πάντα ποιεῖς καἰ ἀπειλεῖς τοῖς ἐν οὐρανῷ δώσειν σεαυ-

τὸν τῷ Πλούτωνι, τὴν δὲ τῆς γῆς ἀγλαίαν, πολλῶν

μὲν βασιλέων πόνον, μακροῦ δὲ πόνου τέχνημα, μεθ’

ἡμέραν ἀναρπαζομένην οὐκ ᾤκτειρας; 

 17. Ὦ καλλίστη πόλεων, ὡς ἀπίστῳ γε λόφῳ παρε-

δόθης τὸ πρῶτον πονηρῷ τε καὶ πονηρὸν ἵππον μεμι-

μημένῳ καλὸν ἱππέα τῶν νώτων ἐκκεκρουκότι. ποῦ

 

 



 



νῦν στενωποί; ποῦ στοαί; ποῦ δρόμοι; ποῦ κρῆναι;

ποῦ δὲ ἀγοραί; ποῦ μουσεῖα; ποῦ τεμένη; ποῦ δὲ ὄλ-

βος ἐκεῖνος; ποῦ νεότης; ποῦ γῆρας; ποῦ λουτρὰ

Χαρίτων καὶ Νυμφῶν αὐτῶν, ὧν τὸ μέγιστον ὁμώνυ-

 μον βασιλεῖ τῷ ἐκπονήσαντι πόλεως | ὅλης ἀντ-

 ἄξιον; ποῦ νῦν βουλή; ποῦ δῆμος; ποῦ γυναῖκες;

ποῦ παῖδες; ποῦ βασίλειον; ποῦ δὲ ἱππόδρομος Βαβυ-

λωνίων τειχῶν ἰσχυρότερος;

οὐδὲν ἄσυλον, οὐδέν

ἀνάλωτον. πάντα εἴσω τῆς συμφορᾶς. ὦ πλήθη να-

 μάτων, ποῦ ῥεῖτε νῦν; ἐπὶ ποίας οἰκίας; ἐπὶ ποίας

κρήνας; ἀπερρώγασι μὲν ὀχετοὶ καὶ πολυσχιδεῖς τῶν

ὑδάτων ὀδοί. φέρεται δὲ τῶν πηγῶν χορηγία κατὰ τὸ

εἶκον χαράδρας τε ἐργαζόμενον καὶ ἐν τοῖς κοίλοις

λιμνάζον. ἀρύεται δὲ οὐδεὶς οὐδὲ πίνει οὔτε ἄνθρω-

 πος οὔτε ὄρνιθες. καὶ γὰρ τούτοις φοβερὸν τὸ πῦρ,

ὃ διά πάσης κάτωθεν ἕρπον, ἡ ἂν ἐνδιδῷ τὰ ἄνω,

πρὸς τὸν ἀέρα τοξεύει. τὴν δὲ δὴ πολυάνθρωπον ἔχει

μεθ’ ἡμέραν μὲν οὐδείς, νυκτὸς δέ δῆμος εἰδώλων, ἅ

μοι δοκεῖ στενοχωρίαν τοῖς ὑπὸ γῆν ποιήσειν, ἐπειδὰν

 περάσῃ τὸν Ἀχέροντα. 

 

 



 



 19. Λήμνια μὲν ὑμνεῖτο κακὰ καὶ Ἰλιὰς κακῶν,

στήσεται δὲ ἐκείνων ἡ μνήμη, τὰς δὲ ὑπερβολὰς τῶν

δεινῶν ἐνθένδε ὁ βουλόμενος ἐνδείξεται. ἤδη που

σεισμὸς τὸ μέν τι περιεῖλε, τοῦ δὲ ἀπέσχετο, ἀλλὰ

ταύτην γε ἐστόρεσεν. ἤδη τινὰς ἐστόρεσεν, ἀλλ’ οὐ 

τοσαύτην γε ἔκλινεν. εἰ γὰρ ἢ] τῶν σωμάτων ἐστέ-

ρητο μόνων λοιμῷ κατασυρέντων ἢ κατά νόμον ἔξω

πανδημεὶ θυόντων καὶ μὴ ἐπεπτώκει, πόλιν ἅπασαν

οὐ χρῆν ἀποκείρασθαι· νῦν τοίνυν ἄμφω κεῖται καὶ

τὸ σχῆμα τοῦ ἄστεος εἰς τὸν τῶν οἰκητόρων ἐλύθη 

φόνον.

ὀδυρέσθω δὴ πᾶσα μὲν νῆσος, πᾶσα δὲ |

ἤπειρος, καὶ γεωργοὶ καὶ ναυτίλοι, καὶ κῶμαι καὶ 

καλύβαι, καὶ πᾶν ὅ τι εἰς ἀνθρώπου φύσιν τελεῖ, καὶ

 

 

 

 

κατεχέτω τὴν οἰκουμένην κωκυτὸς ὁποῖος τὴν Αἴγυπτον

ἐπ’ οἰχομένῳ τῷ Ἄπιδι. νῦν ἔδει καὶ πέτραις δοθῆναι

δάκρυα καὶ ὄρνισι νοῦν εἰς συναυλίαν τοῦ πένθους. 

 21. Ὢ λιμένος, ὂν φεύγουσαι νῆες ἀνήγοντο σπουδῇ

 <τὰ> o ἀπόγεια κόπτοντες. ὁ πρὶν ὁλκάδων ἔμπλεως

λέμβον εἰσπλέοντα δείκνυσιν, ἀλλ᾿ ἔστι φοβερώτερος

ἐμπόροις τοῦ τῆς Σκύλλης οἰκητηρίου. ὢ δυστυχί·ας

ὁδοιπόρων, οἱ τὴν μηνοειδῆ μὲν καὶ σκιερὰν ὁδὸν ἢ

περὶ τὸ τέρμα τοῦ κόλπου χαριέντως ἐλήλατο, ταύτην

 μὲν οὐκ ἴασιν, ἐμβάντες δέ εἰς πλοῖον παραπλέουσι

τὸν ὄχθον ἐφ’ ὂν ἠπείγοντο πρότερον, τρέμοντες ὥσπερ

τὴν Χάρυβδιν, τεκμαιρόμενοι τῇ θαλάττῃ τὰ πάλαι

ἑστηκότα. 

 22. Ὦ φιλτάτη πόλεων, σὺ μέν κατέκλασας ἀνθρώ-

 

 

 



 

ποὺς τῷ πάθει, σὺ δὲ ἐξέπληξας τῷ πτώματι, καὶ γένος

ἅπαν ἐν ἱκετηρίαις κάθηται δοκοῦντες τῶν ὅλων κατα-

κεκρίσθαι τελευτήν. μὴ γὰρ ἂν ἔτι μηδενὸς εἶναι

φειδὼ μετὰ τὸ κάλλιστον. 

 23. Τίς ἄν με πτερώσας ἐκεῖσε κομίσειε; τίς ἂν 

ἐπὶ τῆς ἄκρας στήσειε; πικρὸν μέν ἰδεῖν, ἔχει δέ τινα

παραμυθίαν ἐραστῇ παιδικοῖς περιχυθῆναι κειμένοις.