Vt vos in vostris voltis mercimoniis

emundis vendundisque me laetum lucris

adficere atque adiuvare in rebus omnibus

et ut res rationesque vostrorum omnium

bene me expedire voltis peregrique et domi

bonoque atque amplo auctare perpetuo lucro

quasque incepistis res quasque inceptabitis,

et uti bonis vos vostrosque omnis nuntiis

me adficere voltis, ea adferam, ea uti nuntiem

quae maxime in rem vostram communem sient

(nam vos quidem id iam scitis concessum et datum

mi esse ab dis aliis, nuntiis praesim et lucro):

haec ut me voltis adprobare adnitier,

lucrum ut perenne vobis semper suppetat

ita huic facietis fabulae silentium

itaque aequi et iusti hic eritis omnes arbitri.

Nunc cuius iussu venio et quam ob rem venerim

dicam simulque ipse eloquar nomen meum.

Iovis iússu venio, nomen Mercurio est mihi.

pater huc me misit ad vos oratum meus,

tam etsi, pro imperio vobis quod dictum foret,

scibat facturos, quippe qui intellexerat

vereri vos se et metuere, ita ut aequom est Iovem;

verum profecto hoc petere me precario

a vobis iussit, leniter, dictis bonis.

etenim ille, cuius huc iussu venio, Iuppiter

non minus quam vostrum quivis formidat malum:

humana matre natus, humano patre,

mirari non est aequom, sibi si praetimet;

atque ego quoque etiam, qui Iovis sum filius,

contagione mei patris metuo malum.

propterea pace advenio et pacem ad vos affero:†

iustam rem et facilem esse oratam a vobis volo,

nam iusta ab iustis iustus sum orator datus.

nam iniusta ab iustis impetrari non decet,

iusta autem ab iniustis petere insipientia est;

quippe illi iniqui ius ignorant neque tenent.

nunc iam huc animum omnes quae loquar advortite.

debetis velle quae velimus: meruimus

et ego et pater de vobis et re publica;

nam quid ego memorem (ut alios in tragoediis

vidi, Neptunum Virtutem Victoriam

Martem Bellonam, commemorare quae bona

vobis fecissent) quis bene factis meus pater,

deorum regnator architectus omnibus?

sed mos numquam illi fuit patri meo,†

ut exprobraret quod bonis faceret boni;

gratum arbitratur esse id a vobis sibi

meritoque vobis bona se facere quae facit.

Nunc quam rem oratum huc veni primum proloquar,

post argumentum huius eloquar tragoediae.

quid? contraxistis frontem, quia tragoediam

dixi futuram hanc? deus sum, commutavero.

eandem hánc, si voltis, faciam ex tragoedia

comoedia ut sit omnibus isdem vorsibus.

utrum sit an non voltis? sed ego stultior,

quasi nesciam vos velle, qui divos siem.

teneo quid animi vostri super hac re siet:

faciam ut commixta sit: sit tragicomoedia.

nam me perpetuo facere ut sit comoedia,

reges quo veniant et di, non par arbitror.

quid igitur? quoniam hic servos quoque partes habet,

faciam sit, proinde ut dixi, tragicomoedia.

nunc hoc me orare a vobis iussit Iuppiter,

ut conquaestores singula in subsellia

eant per totam caveam spectatoribus,

si cui favitores delegatos viderint,

ut is in cavea pignus capiantur togae;

sive quí ambissint palmam histrionibus

sive cuíquam artifici, si per scriptas litteras

sive qui ípse ambissit seu per internuntium,

sive adeo aediles perfidiose cui duint,

sirempse legem iussit esse Iuppiter,

quasi mágistratum sibi alterive ambiverit.

virtute dixit vos victores vivere,

non ambitione neque perfidia: qui minus

eadem histrioni sit lex quae summo viro?

virtute ambire oportet, non favitoribus.

sat habet favitorum semper qui recte facit,

si illis fides est quibus est ea res in manu.

hoc quoque etiam mihi pater in mandatis dedit,

ut conquaestores fierent histrionibus:

qui sibi mandasset delegati ut plauderent

quive quo placeret alter fecisset minus,

eius órnamenta et corium uti conciderent.

mirari nolim vos, quapropter Iuppiter

nunc histriones curet; ne miremini:

ipse hanc acturust Iuppiter comoediam.

quid? admirati estis? quasi vero novom

nunc proferatur, Ióvem facere histrioniam;

etiam, histriones anno cum in proscaenio hic

Iovem invocarunt, venit, auxilio is fuit.

praeterea certo prodit in tragoedia.

hanc fabulam, inquam, hic Iuppiter hodie ipse aget,

et ego una cum illo. nunc vos animum advortite,

dum huius argumentum éloquar comoediae.

Haec urbs est Thebae. in illisce habitat aedibus

Amphitruo, natus Argis ex Argo patre,

quicum Alcumena est nupta, Electri filia.

is nunc Amphitruo praefectust legionibus,

nam cum Telobois bellum est Thebano poplo.

is prius quam hinc abiit ipsemet in exercitum,

gravidam Alcumenam úxorem fecit suam.

nam ego vos novisse credo iam ut sit páter meus,

quam liber harum rerum multarum siet

quantusque amator sit quod complacitum est semel.

is amare occepit Alcumenam clam virum

usuramque eius corporis cepit sibi,

et gravidam fecit is eam compressu suo.

nunc de Alcumena ut rem teneatis rectius,

utrimque est gravida, et ex viro et ex summo Iove.

et meus pater nunc intus hic cum illa cubat,

et haec ob eam rem nox est facta longior,

dum cum illa quacum volt voluptatem capit;

sed ita adsimulavit se, quasi Amphitruo siet.

nunc ne hunc ornatum vos meum admiremini,

quod ego huc processi sic cum servili schema:

veterem atque antiquam rem novam ad vos proferam,

propterea ornatus in novom incessi modum.

nam méus pater intus núnc est eccum Iuppiter;

in Amphitruonis vertit sese imaginem

omnesque eum esse censent servi qui vident:

ita versipellem se facit quando lubet.

ego servi sumpsi Sosiae mi imaginem,

qui cum Amphitruone abiit hinc in exercitum,

ut praeservire amanti meo possem patri

atque ut ne, qui essem, familiares quaererent,

versari crebro hic cum viderent me domi;

nunc, cum esse credent servom et conservom suom,

haud quisquam quaeret qui siem aut quid venerim.

pater nunc intus suo animo morem gerit:

cubat complexus cuius cupiens maxime est;

quae illi ad legionem facta sunt memorat pater

meus Alcumenae: ílla illum censet virum

suom esse, quae cum moecho est. ibi nunc meus pater

memorat, legiones hostium ut fugaverit,

quo pacto sit donis donatus plurimis.

ea dona, quae illic Amphitruoni sunt data,

abstulimus: facile meus pater quod volt facit.

nunc hodie Amphitruo veniet huc ab exercitu

et servos, cuius ego hanc feró imaginem.

nunc internosse ut nos possitis facilius,

ego has habebo úsque in petaso pinnulas;

tum meo patri autem torulus inerit aureus

sub petaso: id signum Amphitruoni non erit.

ea signa nemo hórum familiarium

videre poterit: verum vos videbitis.

sed Amphitruonis illic est servos Sosia:

a portu illíc nunc cum lanterna ádvenit.

abigam iam ego illum advenientem ab aedibus.

adeste: erit operae pretium híc spectantibus

Iovem et Mercurium facere hístrioniam.

Qui me álter est audácior homo aút qui confidéntior,

iuventútis mores qui sciam, qui hoc noctis solus ambulem?

quid faciam nunc, si tres viri me in carcerem compegerint?

inde crás quasi e promptaria cella depromar ad flagrum,

nec causam liceat dicere mihi, néque in ero quicquam auxili

nec quisquam sit quin me malo omnes esse dignum deputent.

íta quasi incudém me miserum hómines octo válidi caedant:

ita peregre adveniens hospitio publicitus accipiar.

haéc eri immodéstia

coegit, me qui hoc noctis a portu ingratiis excitavit.

nonne ídem hoc luci me míttere potuit?

opulénto homini hoc servitús dura est,

hoc mágis miser est divítis servos:

nóctesque diésque assiduó satis superque est

quód facto aut dícto adeost ópus, quietus ne sis.

ípse dominus díves, operis ét laboris expers,

quódcumque homini áccidit libére, posse retur:

aéquom esse putát, non reputát laboris quid sit.

nec aéquom anne iníquom imperét cogitábit.

ergo ín servitúte expetúnt multa iníqua:

habéndum et ferúndum hoc onúst cum labóre.

Satiúst me queri íllo modó servitútem:

hodié qui fuerim líber,

eúm nunc potívit patér servitútis,

hic qui verna natus est queritur.

Sum véro verna vérbero: num número mi in mentém fuit,

dis advenientem gratias pro meritis agere atque alloqui?

ne illi edepol si merito meo referre studeant gratiam,

aliquem hominem allegent qui mihi advenienti os occillet probe,

quoniam bene quae in me fecerunt ingrata ea habui atque inrita.

Facit ille quod volgo haud solent, ut quid se sit dignum sciat.

Quod numquam opinatus fui neque alius quisquam civium

sibi eventurum, id contigit, ut salvi poteremur domi.

victores victis hostibus legiones reveniunt domum,

duelló exstincto maximo atque internecatis hostibus.

quod multa Thebano poplo acerba obiecit funera,

id vi et virtute militum victum atque expugnatum oppidum est

imperio atque auspicio eri mei Amphitruonis maxime.

praeda atque agro adoriaque adfecit populares suos

regique Thebano Creoni regnum stabilivit suom.

me a portu praemisit domum, ut haec nuntiem uxori suae,

ut gesserit rem publicam ductu imperio auspicio suo.

ea nunc meditabor quo modo illi dicam, cum illo advenero.

si dixero mendacium, solens meo more fecero.

nam cum pugnabant maxume, ego tum fugiebam maxume;

verum quasi adfuerim tamen simulabo atque audita eloquar.

sed quo modo et verbis quibus me deceat fabularier,

prius ipse mecum etiam volo hic meditari. sic hoc proloquar.

Principio ut illo advenimus, ubi primum terram tetigimus,

continuo Amphitruo delegit viros primorum principes;

eos legat, Telobois iubet sententiam ut dicant suam:

si sine vi et sine bello velint rapta et raptores tradere,

si quae asportassent redderent, se exercitum extemplo domum

reducturum, abituros agro Argivos, pacem atque otium

dare illis; sin aliter sient animati neque dent quae petat,

sese igitur summa vi virisque eorum oppidum oppugnassere.

haec ubi Telobois ordine iterarunt quos praefecerat

Amphitruo, magnanimi viri freti virtute et viribus

superbe nimis ferociter legatos nostros increpant,

respondent bello se et suos tutari posse, proinde uti

propere irent , de suis finibus exercitus deducerent.

haec ubi legati pertulere, Amphitruo castris ilico

producit omnem exercitum. Teloboae contra ex oppido

legiones educunt suas nimis pulcris armis praeditas.

póstquam utrimque éxitum est máxima cópia,

dispertiti viri, dispertiti ordines,

nos nostras more nostro et modo instruximus

légiones, item hóstes contra légiones suas ínstruont.

deínde utrique ímperatóres in medium éxeunt,

éxtra turbam órdinum cólloquontúr simul.

convenit, victi utri sint eo proelio,

urbem agrum aras focos seque uti dederent.

postquam id actum est, tubae contra utrimque occanunt,

consonat terra, clamorem utrimque efferunt.

imperator utrimque, hinc et illinc, Iovi

vota suscipere, utrimque hortari exercitum.

tum pro se quisque id quod quisque potest et valet

edit, ferro ferit, tela frangunt, boat

caélum fremitú virum, ex spíritu atque anhélitu

nébula constát, cadunt vólnerum ví viri.

denique, ut voluimus, nostra superat manus:

hostes crebri cadunt, nostri contra ingruont

vicimus ví feroces.

sed †fugam in se tamen nemo convortitur

nec recedit loco quin statim rem gerat;

animam omittunt prius quam loco demigrent:

quisque ut steterat iacet optinetque ordinem.

hóc ubi Amphítruo erus cónspicatust,

ílico equités iubet déxtera indúcere.

equites parent citi: ab dextera maximo

cúm clamore involant ímpetu alacri,

foédant et próterunt hóstium cópias

iúre iniustas.

Numquam étiam quicquam adhúc verborum est prólocutus pérperam:

namque ego fui illi in re praesenti et meus, cum pugnatum est, pater.

Perduelles penetrant se in fugam; ibi nostris animus additust:

vortentibus Telobois telis complebantur corpora,

ipsusque Amphitruo regem Pterelam sua obtruncavit manu.

haec illic est pugnata pugna úsque a mani ad vesperum

(hoc adeo hoc commemini magis, quia illo die inpransus fui),

sed proelium id tandem diremit nox interventu suo.

postridie in castra ex urbe ad nos veniunt flentes principes:

velatis manibus orant ignoscamus peccatum suom,

deduntque se, divina humanaque omnia, urbem et liberos

in dicionem atque in arbitratum cuncti Thebano poplo.

post ob virtutem ero Amphitruoni patera donata aurea est,

qui Pterela potitare solitus est rex. haec sic dicam erae.

nunc pergam eri imperium exequi et me domum capessere.

Áttat, illic húc iturust. íbo ego illi óbviam,

neque ego huc hominem hodie ad aedis has sinam umquam accedere;

quando imago est huius in me, certum est hominem eludere.

et enim vero quoniam formam cépi huius ín med et statum,

decet et facta moresque huius habere me similes item.

itaque me malum esse oportet, callidum, astutum admodum

atque hunc, telo suo sibi, malitia a foribus pellere.

sed quid illúc est? caelum aspectat. observabo quam rem agat.

Certe edepol, si quicquamst aliud quod credam aut certo sciam,

credo ego hac noctu Nocturnum óbdormivisse ebrium.

nam neque se Septentriones quoquam in caelo commovent,

neque se Luna quoquam mutat atque uti exorta est semel,

nec Iugulae neque Vesperugo neque Vergiliae óccidunt.

ita statim stant signa, neque nox quoquam concedit die.

Perge, Nox, ut occepisti, gere patri morem meo:

optumo optume optumam operam das, datam pulchre locas.

Neque ego hac nocte longiorem me vidisse censeo,

nisi item unam, verberatus quam pependi perpetem;

eam quoque edepol etiam multo haec vicit longitudine.

credo edepol equidem dormire Solem, atque adpotum probe;

mira sunt nisi invitavit sese in cena plusculum.

Ain vero, verbero? deos esse tui similis putas?

ego pol te istis tuis pro dictis et male factis, furcifer,

accipiam; modo sis veni huc: invenies infortunium.

Vbi sunt isti scortatores, qui soli inviti cubant?

haec nox scita est exercendo scorto conducto male.

Meus pater nunc pro huius verbis recte et sapienter facit,

qui complexus cum Alcumena cubat amans animo obsequens.

Ibo ut erus quod imperavit Alcumenae nuntiem.

sed quis hic ést homo, quem ante aedis video hoc noctis? non placet.

Nullust hoc metuculosus aeque.

Mi in mentem venit,

illic homó hoc dé umero volt pallium detexere.

Timet homo: deludam ego illum.

Perii, dentes pruriunt;

certe advenientem hic me hospitio pugneo accepturus est.

credo misericors est: nunc propterea quod me meus erus

fecit ut vigilarem, hic pugnis faciet hodie ut dormiam.

oppido interii. obsecro hercle, quantus et quam validus est.

Clare advorsum fabulabor, ut hic auscultet quae loquar;

igitur magis demum maiorem in sese concipiet metum.

agite, pugni, iam diu est quom ventri victum non datis:

iam pridem videtur factum, heri quod homines quattuor

in soporem collocastis nudos.

Formido male,

né ego hic nomen meum commutem et Quintus fiam e Sosia;

quattuor nudos sopori se dedisse hic autumat:

metuo ne numerum augeam illum.

em, nunciam ergo: sic volo.

Cingitur: certe expedit se.

Non feret quin vapulet.

Quis homo?

Quisquis homo huc profecto venerit, pugnos edet.

Apage, non placet me hoc noctis esse: cenavi modo;

proin tu istam cenam largire, si sapis, esurientibus.

Haud malum huic est pondus pugno.

Perii, pugnos ponderat.

Quid si ego illum tractim tangam, ut dormiat?

Servaveris,

nam continuas has tris noctes pervigilavi.

Pessumest,

facimus nequiter, ferire malam male discit manus;

alia forma ésse oportet quem tu pugno legeris.

Illic homo me interpolabit meumque os finget denuo.

Exossatum os esse oportet quem probe percusseris.

Mirum ni hic me quasi murenam éxossare cogitat.

ultro istunc qui exossat homines. perii, si me aspexerit.

Olet homo quidam malo suo.

ei, numnam ego óbolui?

Atque haud longe abesse oportet, verum longe hinc afuit.

Illic homo superstitiosust.

Gestiunt pugni mihi.

Si in me exercituru's 
 exerciturus es 
 
 , quaeso in parietem ut primum domes.

Vox mi ad aures advolavit.

Né ego homo infelix fui,

qui non alas intervelli: volucrem vocem gestito.

Illic homo a me sibi malam rem arcessit iumento suo.

Non equidem ullum habeo iumentum.

Onerandus est pugnis probe.

Lassus sum hercle, navi ut vectus huc sum: etiam nunc nauseo;

vix incedo inanis, ne ire posse cum onere existimes.

Certe enim hic nescio quis loquitur.

Salvos sum, non me videt:

nescioquem loqui autumat; mihi certo nomen Sosiaest.

Hinc enim míhi dextra vox auris, ut videtur, verberat.

Metuo, vocis ne vicem hodie hic vapulem, quae hunc verberat.

Optume eccum incedit ad me.

Timeo, totus torpeo.

non edepol nunc ubi terrarum sim scio, si quis roget,

neque miser me commovere possum prae formidine.

ilicet, mandata eri perierunt una et Sosia.

verum certum est confidenter hominem contra conloqui,

qui possim videri huic fortis, a me ut abstineat manum.

Quo ambulas tu, qui Volcanum in cornu conclusum geris?

Quid id exquiris tu, qui pugnis os exossas hominibus?

Servosne es an liber?

Vtcumque animo conlibitum est meo.

Ain vero?

Aio enim vero.

Verbero.

Mentiris nunc.

At iam faciam ut verum dicas dicere.

Quid eo est opus?

Possum scire, quo profectus, cuius sis aut quid veneris?

Húc eo, eri iussu, eius sum servos. numquid nunc es certior?

Ego tibi istam hodie, sceleste, comprimam linguam.

Haud potes:

bene pudiceque adservatur.

Pergin argutarier?

quid apud hasce aedis negoti ést tibi?

Immo quid tibi est?

Rex Creo vigiles nocturnos singulos semper locat.

Bene facit: quia nos eramus peregre, tutatust domi;

at nunc abi sane, advenisse familiares dicito.

Nescio quam tu familiaris sis: nisi actutum hinc abis,

familiaris accipiere faxo haud familiariter.

Hic inquam habito ego atque horunc servos sum.

At scin quo modo?

faciam ego hodie te superbum, nisi hinc abis.

Quonam modo?

Auferere, non abibis, sí ego fustem sumpsero.

Quin me esse huius familiai familiarem praedico.

Vide sis quam mox vapulare vis, nisi actutum hinc abis.

Tun domo prohibere peregre me advenientem postulas?

Haecine tua domust?

Ita inquam.

Quis erus est igitur tibi?

Amphitruo, qui nunc praefectust Thebanis legionibus,

quicum nupta est Alcumena.

Quid ais? quid nomen tibi est?

Sosiam vocant Thebani, Davo prognatum patre.

Ne tu istic hodie malo tuo compositis mendaciis

advenisti, audaciai columen, consutis dolis.

Immo equidem tunicis consutis huc advenio, non dolis.

At mentiris etiam: certo pedibus, non tunicis venis.

Ita profecto.

Nunc profecto vapula ob mendacium.

Non edepol volo profecto.

At pol profecto ingratiis.

hoc quidem profecto certum est, non est arbitrarium.

Tuam fidem obsecro.

Tun te audes Sosiam esse dicere,

quí ego sum?

Perii.

Parum etiam, praeut futurum est, praedicas.

quoius nunc es?

Tuos, nam pugnis usu fecisti tuom.

pro fidem, Thebani cives.

Etiam clamas, carnifex?

loquere, quid venisti?

Vt esset quem tu pugnis caederes.

Cuius es?

Amphitruonis, inquam, Sosia.

Ergo istoc magis,

quia vaniloquo's 
 vaniloquus es 
 
 , vapulabis: ego sum, non tu, Sosia.

Ita di faciant, ut tu potius sis atque ego te ut verberem.

Etiam muttis?

Iam tacebo.

Quis tibi erust?

Quem tu voles.

Quid igitur? qui nunc vocare?

Nemo nisi quem iusseris.

Amphitruonis te esse aiebas Sosiam.

Peccaveram,

nam Amphitruonis †socium ne me esse volui dicere.

Scibam equidem nullum esse nobis nisi me servom Sosiam.

fugit te ratió.

Vtinam istuc pugni fecissent tui.

Ego sum Sosia ille quem tu dudum esse aiebas mihi.

Obsecro ut per pacem liceat te alloqui, ut ne vapulem.

Immo indutiae parumper fiant, si quid vis loqui.

Non loquar nisi pace facta, quando pugnis plus vales.

Dic si quid vis, non nocebo.

Tuae fide credo?

Meae.

Quid si falles?

Tum Mercurius Sosiae iratus siet.

Animum advorte. nunc licet mihi libere quidvis loqui.

Amphitruonis ego sum servos Sosia.

Etiam denuo?

Pacem feci, foedus feci. vera dico.

Vapula.

Vt libet quid tibi libet fac, quoniam pugnis plus vales;

verum, utut es facturus, hoc quidem hercle haud reticebo tamen.

Tu me vivos hodie numquam facies quin sim Sosia.

Certe edepol tu me alienabis numquam quin noster siem;

nec nobis praeter med alius quisquam est servos Sosia.

qui cum Amphitruone hinc una ieram in exercitum.

Hic homo sanus non est.

Quod mihi praedicas vitium, id tibi est.

quid, malum, non súm ego servos Amphitruonis Sosia?

nonne hac noctu nostra navis huc ex portu Persico

venit, quae me advexit? nonne me huc erus misit meus?

nonne ego nunc sto ante aedes nostras? non mi est lanterna in manu?

non loquor, nón vigilo? nonne hic homo módo me pugnis contudit?

fecit hercle, nam etiam misero nunc mihi malae dolent.

quid igitur ego dubito, aut cur non intro eo in nostram domum?

Quid, domum vostram?

Ita enim vero.

Quin quae dixisti modo

omnia ementitu's 
 ementitus es 
 
 : equidem Sosia Amphitruonis sum.

nam noctu hac soluta est navis nostra e portu Persico,

et ubi Pterela rex regnavit oppidum expugnavimus,

et legiones Teloboarum vi pugnando cepimus,

et ipsus Amphitruo optruncavit regem Pterelam in proelio.

Egomet mihi non credo, cum illaec autumare illum audio;

hic quidem cérte quae illic sunt res gestae memorat memoriter.

sed quid ais? quid Amphitruoni doni a Telobois datum est?

Pterela rex qui potitare solitus est patera aurea.

Elocutus est. ubi patera nunc est?

Est in cistula;

Amphitruonis obsignata signo est.

Signi dic quid est?

Cum quadrigis Sol exoriens. quid me captas, carnufex?

Argumentis vicit, aliud nomen quaerundum est mihi.

nescio unde haec hic spectavit. iám ego hunc decipiam probe;

nam quod egomet solus feci, nec quisquam alius affuit,

in tabernaclo, id quidem hodie numquam poterit dicere.

si tu Sosia es, legiones cum pugnabant maxume,

quid in tabernaclo fecisti? victus sum, si dixeris.

Cadus erat vini, inde implevi hírneam.

Ingressust viam.

Eam ego, ut matre fuerat natum, vini éduxi meri.

Factum est illud, ut ego illíc vini hirneam ebiberim meri.

mira sunt nisi latuit intus illic in illac hirnea.

Quid nunc? vincon argumentis, te non esse Sosiam?

Tu negas med esse?

Quid ego ni negem, qui egomet siem?

Per Iovem iuro med esse neque me falsum dicere.

At ego per Mercurium iuro, tibi Iovem non credere;

nam iniurato scio plus credet mihi quam iurato tibi.

Quis ego sum saltem, si non sum Sosia? te interrogo.

Vbi ego Sosia nolim esse, tu esto sane Sosia;

nunc, quando ego sum, vapulabis, ni hinc abis, ignobilis.

Certe edepol, quom illum contemplo et formam cognosco meam,

quem ad modum ego sum (saepe in speculum inspexi), nimis similest mei;

itidem habet petasum ac vestitum: tam consimilest atque ego;

sura, pes, statura, tonsus, oculi, nasum vel labra,

malae, mentum, barba, collus: totus. quid verbis opust?

si tergum cicatricosum, nihil hoc similist similius.

sed quom cogito, equidem certo idem sum qui semper fui.

novi erum, novi aedis nostras; sane sapio et sentio.

non ego illi obtempero quod loquitur. pultabo foris.

Quó agis te?

Domum.

Quadrigas si nunc inscendas Iovis

atque hinc fugias, ita vix poteris effugere infortunium.

Nonne erae meae nuntiare quod erus meus iussit licet?

Tuae si quid vis nuntiare: hanc nostram adire non sinam.

nam si me inritassis, hodie lumbifragium hinc auferes.

Abeo potius. di immortales, obsecro vostram fidem,

ubi ego perii? ubi immutatus sum? ubi ego formam perdidi?

an egomet me illic reliqui, si forte oblitus fui?

nám hic quidem omnem imaginem meam, quae antehac fuerat, possidet.

vivo fit quod numquam quisquam mortuo faciet mihi.

ibo ad portum atque haec uti sunt facta ero dicam meo;

nisi etiam is quoque me ignorabit: quod ille faxit Iuppiter,

ut ego hodie ráso capite calvos capiam pilleum.—

Bene próspere hoc hodie operis processit mihi:

amovi a foribus maximam molestiam,

patri ut liceret tuto illam amplexarier.

iam ille illuc ad erum cum Amphitruonem advenerit,

narrabit servom hinc sese a foribus Sosiam

amovisse; ille adeo illum mentiri sibi

credet, neque credet huc profectum, ut iusserat.

erroris ambo ego illos et dementiae

complebo atque omnem Amphitruonis familiam,

adeo usque, satietatem dum capiet pater

illius quám amat. igitur demum omnes scient

quae facta. denique Alcumenam Iuppiter

redigét antiquam coniugi in concordiam.

nam Amphitruo actutum uxori turbas conciet

atque insimulabit eam probri; tum meus pater

eam séditionem illi in tranquillum conferet.

nunc de Alcumena dudum quod dixi minus,

hodie illa pariet filios geminos duos

alter decumo post mense nascetur puer

quam seminatust, alter mense septumo;

eorum Ámphitruonis alter est, alter Iovis:

verum minori puero maior est pater,

minor maiori. iamne hoc scitis quid siet?

sed Alcumenae huius honoris gratia

pater curavit uno ut fetu fieret,

uno ut labore absolvat aerumnas duas.

et ne in suspicione ponatur stupri

et clandestina ut celetur consuetio.

quamquam, ut iam dudum dixi, resciscet tamen

Amphitruo rem omnem. quid igitur? nemo id probro

profecto ducet Alcumenae; nam deum

non par videtur facere, delictum suom

suamque ut culpam expetere in mortalem ut sinat.

orationem comprimam: crepuit foris.

Amphitruo subditivos eccum exit foras

cum Alcumena uxore usuraria.

Béne vale, Alcumena, cura rem communem, quod facis;

atque inperce quaeso: menses iam tibi esse actos vides.

mihi necesse est ire hinc; verum quod erit natum tollito.

Quid istuc est, mi vir, negoti, quod tu tam subito domo

abeas?

Edepol haud quod tui me neque domi distaedeat;

sed ubi summus imperator non adest ad exercitum,

citius quod non facto est usus fit quam quod facto est opus.

Nimis hic scitust sycophanta, qui quidem meus sit pater.

observatote eum , quam blande mulieri palpabitur.

Ecastor te experior quanti facias uxorem tuam.

Satin habes, si feminarum nulla est quam aeque diligam?

Edepol ne illa si istis rebus te sciat operam dare,

ego faxim ted Amphitruonem esse malis, quam Iovem.

Experiri istuc mavellem me quam mi memorarier.

prius abis quam lectus ubi cubuisti concaluit locus.

heri venisti media nocte, nunc abis. hocin placet?

Accedam atque hanc appellabo et subparasitabor patri.

numquam edepol quemquam mortalem credo ego uxorem suam

sic ecflictim amare, proinde ut hic te ecflictim deperit.

Carnufex, non ego te novi? ábin e conspectu meo?

quid tibi hanc curatio est rem, verbero, aut muttitio?

quoii ego iam hoc scipione—

Ah noli.

Muttito modo.

Nequiter paene expedivit prima parasitatio.

Verum quod tu dicis, mea uxor, non te mi irasci decet.

clanculum abii a legione: operam hanc subrupui tibi,

ex me primo ut prima scires, rem ut gessissem publicam.

ea tibi omnia enarravi. nisi te amarem plurimum,

non facerem.

Facitne ut dixi? timidam palpo percutit.

Nunc, ne legio persentiscat, clam illuc redeundum est mihi,

ne me uxorem praevertisse dicant prae re publica.

Lacrimantem ex abitu concinnas tu tuam uxorem.

Tace,

ne corrumpe oculos, redibo actutum.

Id actutum diu est.

Non ego te hic lubens relinquo neque abeo abs te.

Sentio,

nam qua nocte ad me venisti, eadem abis.

Cur me tenes?

tempus est : exire ex urbe prius quam lucescat volo.

nunc tibi hanc pateram, quae dono mi illi ob virtutem data est,

Pterela rex qui potitavit, quem ego mea occidi manu,

Alcumena, tibi condono.

Facis ut alias res soles.

ecastor condignum donum, qualest qui donum dedit.

Immo sic: condignum donum, qualest cui dono datumst.

Pergin autem? nonne ego possum, furcifer, te perdere?

Noli amabo, Amphitruo, irasci Sosiae causa mea.

Faciam ita ut vis.

Ex amore hic admodum quam saevos est.

Numquid vis?

Vt quom absim mé ames, me tuam te absente tamen.

Eamus, Amphitruo. lucescit hoc iam.

Abi prae, Sosia,

iam ego sequar. numquid vis?

Etiam: ut actutum advenias.

Licet,

prius tuá opinione híc adero: bonum ánimum habe.—

nunc te, nox, quae me mansisti, mitto uti cedas die,

ut mortalis inlucescat luce clara et candida.

atque quanto, nox, fuisti longior hac proxuma,

tanto brevior dies ut fiat faciam, ut aeque disparet.

sed dies e nocte accedat. ibo et Mercurium sequar.—

Age í tu secúndum.

Sequór, subsequór te.

Scelestissimum te arbitror.

Nam quam ob rem?

Quia id quod neque est neque fuit neque futurum est

mihi praedicas.

Eccere, iam tuatim

facis tu , ut tuis nulla apud te fides sit.

Quid est? quo modo? iam quidem hercle ego tibi istam

scelestam, scelus, linguam abscidam.

Tuos sum,

proinde ut commodumst et lubet quidque facias;

tamen quin loquar haec uti facta sunt hic,

numquam ullo modo me potes deterrere.

Scelestissime, audes mihi praedicare id,

domi te esse nunc, qui hic ades?

Vera dico.

Malum quod tibi di dabunt, atque ego hodie

dabo.

Istuc tibist in manu, nam tuos sum.

Tun me, verbero, audes erum ludificari?

tune id dicere audes, quod nemo umquam homo antehac

vidit nec potest fieri, tempore uno

homo idem duobus locis ut simul sit?

Profecto ut loquor res ita est.

Iuppiter te

perdat.

Quid mali súm, ere, tua ex re promeritus?

Rogasne, improbe, etiam, qui ludos facis me?

Meritó maledicás mihi, si id ita factum est.†

verum haud mentior, resque uti facta dico.

Homo hic ébrius est, ut opínor.

Útinam ita essem.

Optás quae facta.

Égone?

Tu istic. úbi bibisti?

Nusquam equidem bibi.

Quid hoc sit hominis?

equidem decies dixi:

domi ego sum, inquam, écquid audis?
 et apud te adsum Sosia idem.

satin hoc plane, satin diserte, ere, nunc videor

tibi locutus esse?

Vah,

ápage te a me.

Quíd est negoti?

Péstis te tenet.

Nám quor istuc

dicis? equidem valeo et salvos

sum recte, Amphitruo.

At te ego faciam

hodie proinde ac meritus es,

ut minus valeas et miser sis,

salvos domum si rediero: iam

sequere sis, erum qui ludificas

dictis delirantibus,

qui quoniam erus quod imperavit neglexisti persequi,

nunc venis etiam ultro inrisum dominum: quae neque fieri

possunt neque fando umquam accepit quisquam profers, carnifex;

quoius ego hodie in tergum faxo ista expetant mendacia.

Amphitruo, miserrima istaec miseria est servo bono,

apud erum qui vera loquitur, si id vi verum vincitur.

Quo id, malum, pacto potest nam (mecum argumentis puta)

fieri, nunc uti tu et hic sis et domi? id dici volo.

Sum profecto et hic et illíc. hoc cuivis mirari licet,

neque tibi istuc mirum mágis videtur quam mihi.

Quo modo?

Nihilo, inquam, mirum magis tibi istuc quam mihi;

neque, ita me di ament, credebam primo mihimet Sosiae,

donec Sosia illic egomet fecit sibi uti crederem.

ordine omne, uti quicque actum est, dúm apud hostis sedimus,

edissertavit. tum formam una abstulit cum nomine.

neque lac lactis magis est simile quam ille ego similest mei.

nam ut dudum ante lucem a portu me praemisisti domum—

Quid igitur?

Prius multo ante aedis stabam quam illo adveneram.

Quas, malum, nugás? satin tu sanus es?

Sic sum ut vides.

Huic homini nescio quid est mali mala obiectum manu,

postquam a me abiit.

Fateor, nam sum obtusus pugnis pessume.

Quis te verberavit?

Egomet memet, qui nunc sum domi.

Cave quicquam, nisi quod rogabo te, mihi responderis.

omnium primum iste qui sit Sosia, hoc dici volo.

Tuos est servos.

Mihi quidem uno te plus etiam est quam volo,

neque postquam sum natus habui nisi te servom Sosiam.

At ego nunc, Amphitruo, dico: Sosiam servom tuom

praeter me alterum, inquam, adveniens faciam ut offendas domi,

Davo prognatum patre eodem quo égo sum, forma, aetate item

qua égo sum. quid opust verbis? geminus Sosia hic factust tibi.

Nimia memoras mira. sed vidistin uxorem meam?

Quin intro ire in aedis numquam licitum est.

Quis te prohibuit?

Sosia ille, quem iam dudum dico, is qui me contudit.

Quis istic Sosia est?

Ego, inquam. quotiens dicendum est tibi?

Sed quid ais? num obdormivisti dudum?

Nusquam gentium.

Ibi forte istum si vidisses quendam in somnis Sosiam—

Non soleo ego somniculose éri imperia persequi.

vigilans vidi, vigilans nunc te video, vigilans fabulor,

vigilantem ille me iam dudum vigilans pugnis contudit.

Quis homo?

Sosia, inquam, ego ille. quaeso, nonne intellegis?

Qui, malum, intellegere quisquam potis est? ita nugas blatis.

Verum actutum nosces, quom illum nosces servom Sosiam.

Sequere hac igitur me, nam mi istuc primum exquisito est opus.

sed vide ex navi efferantur quae imperavi iam omnia.

Et memor sum et diligens, ut quae imperes compareant;

non ego cum vino simitu ébibi imperium tuom.

Vtinam di faxint, infecta dicta re eveniant tua.

Satín parva rés est volúptatum in víta atque in aétate agúnda

praequám quod moléstum est? ita cuíque comparátum est in aétate hominum;

ita dívis est plácitum, volúptatem ut maéror comés consequátur:

quin íncommodí plus malíque ilico ádsit, boní si optigít quid.

nam ego íd nunc expérior domo átque ipsa dé me sció, cui volúptas

parúmper datást, dum virí mei míhi potéstas vidéndi fuit

noctem únam modo; átque is repénte abiit á me hinc ánte lucem.

sola híc mihi nunc vídeor, quia ílle hinc abést quem ego amó praeter omnes.

plus aégri ex ábitu virí, quam ex advéntu volúptatis cépi.
 sed hóc me beát

saltém, quom perduéllis vicít et domúm laudis cómpos revénit:

id sólacio est.

absít, dum modó laude párta

domúm recipiát se; feram ét perferam úsque

abitum éius ánimo forti átque offirmáto, id módo si mercédis

datúr mi, ut meús victor vír belli clúeat.

satis mi esse ducam.

virtús praemium ést optimúm;

virtús omnibús rebus ánteit profécto:

libértas salús vita rés et paréntes, patria ét prognáti

tutántur, servántur:

virtús omnia ín sese habét, omnia ádsunt

bona quém penest vírtus.

Édepol me uxori éxoptatum crédo adventurúm domum,

quae me amat, quam contra amo, praesertim re gesta bene,

victis hostibus: quos nemo posse superari ratust,

eos auspicio meo atque ductu primo coetu vicimus.

certe enim méd illi expectatum optato venturum scio.

Quid? me non rere expectatum amicae venturum meae?

Meus vir hic quidem est.

Séquere hac tu me.

Nam quid ille revortitur

qui dudum properare se aibat? án ille me temptat sciens

atque id se volt experiri, suom abitum ut desiderem?

ecastor med haud invita se domum recipit suam.

Amphitruo, redire ad navem meliust nos.

Qua gratia?

Quia domi daturus nemo est prandium advenientibus.

Qui tibi nunc istuc in mentemst?

Quia enim sero advenimus.

Qui?

Quia Alcumenam ante aedis stare saturam intellego.

Gravidam ego illanc hic reliqui quóm abeo.

Ei perii miser.

Quid tibi est?

Ad aquam praebendam commodum adveni domum,

decumo post mense, ut rationem te putare intellego.

Bono animo es.

Scin quam bono animo sim? si situlam cepero,

numquam edepol tu mihi divini creduis post hunc diem,

ní ego illi puteo, si occepso, ánimam omnem intertraxero.

Sequere hac me modo; alium ego isti rei allegabo, ne time.

Magis nunc me meum officium facere, si huic eam advorsum, arbitror.

Amphitruo uxorem salutat laetus speratam suam,

quam omnium Thebis vir unam esse optimam diiudicat,

quamque adeo cives Thebani vero rumiferant probam.

valuistin usque? exspectatun advenio?

Haud vidi magis.

exspectatum eum salutat magis haud quicquam quam canem.

Et quom te †gravidam et quom te pulchre plenam aspicio, gaudeo.

Obsecro ecastor, quid tu me deridiculi gratia

sic salutas atque appellas, quasi dudum non videris

quasique nunc primum recipias te domum huc ex hostibus?

atque me nunc proinde appellas quasi multo post videris?

Immo equidem te nisi nunc hodie nusquam vidi gentium.

Cur negas?

Quia vera didici dicere.

Haud aequom facit

qui quod didicit id dediscit. an periclitamini

quid animi habeam? sed quid huc vos revortimini tam cito?

an te auspicium commoratum est an tempestas continet

qui non abiisti ad legiones, ita uti dudum dixeras?

Dudum? quam dudum istuc factum est?

Temptas. iam dudum, modo.

Qui istuc potis est fieri, quaeso, ut dicis: iam dudum, modo?

Quid enim censes? te ut deludam contra lusorem meum,

qui nunc primum te advenisse dicas, modo qui hinc abieris.

Haec quidem deliramenta loquitur.

Paulisper mane,

dum edormiscat unum somnum.

Quaene vigilans somniat?

Equidem ecastor vigilo, et vigilans id quod factum est fabulor.

nam dudum ante lucem et istunc et te vidi.

Quo in loco?

Hic in aedibús ubi tu habitas.

Numquam factum est.

Non taces?

quid si e portu navis huc nos dormientis detulit?

Etiam tu quoque adsentaris húic?

Quid vis fieri?

non tu scis? Bacchae bacchanti si velis advorsarier,

ex insana insaniorem facies, feriet saepius;

si obsequare, una resolvas plaga.

At pol qui certa res

hanc est obiurgare, quae me hódie advenientem domum

noluerit salutare.

Inritabis crabrones.

Tace.

Alcumena, unum rogare te volo.

Quid vis roga.

Num tibi aut stultitia accessit aut superat superbia?

Qui istuc in mentemst tibi ex me, mi vir, percontarier?

Quia salutare advenientem me solebas antidhac,

appellare, itidem ut pudicae suos viros quae sunt solent.

eo more expertem te factam adveniens offendi domi.

Ecastor equidem te certo heri advenientem ílico,

et salutavi et valuissesne usque exquisivi simul,

mi vir, et manum prehendi et osculum tetuli tibi.

Tun heri hunc salutavisti?

Et te quoque etiam, Sosia.

Amphitruo, speravi ego istam tibi parituram filium;

verum non est puero gravida.

Quid igitur?

Insania.

Equidem sana sum et deos quaeso, ut salva pariam filium.

verum tu malum mágnum habebis, si hic suom officium facit:

ob istuc omen, ominator, capies quod te condecet.

Enim vero praegnati oportet et malum et malum dari,

ut quod obrodat sit, animo si male esse occeperit.

Tu me heri hic vidisti?

Ego, inquam, si vis decies dicere.

In somnis fortasse.

Immo vígilans vigilantem.

Ei misero mihi.

Quid tibi est?

Delirat uxor.

Atra bili percita est.

nulla res tam delirantis homines concinnat cito.

Vbi primum tibi sensisti, mulier, impliciscier?

Equidem ecastor sana et salva sum.

Quor igitur praedicas,

té heri me vidisse, qui hac noctu in portum advecti sumus?

ibi cenavi atque ibi quievi in navi noctem perpetem,

neque meum pedem huc íntuli etiam in aedis, ut cum exercitu

hinc profectus sum ad Teloboas hostis eosque ut vicimus.

Immo mecum cenavisti et mecum cubuisti.

Quid est?

Vera dico.

Non de hac quidem hercle re; de áliis nescio.

Primulo diluculo abiisti ad legiones.

Quo modo?

Recte dicit, ut commeminit: somnium narrat tibi.

sed, mulier, postquam experrecta es, te prodigiali Iovi

aut mola salsa hodie aut ture comprecatam oportuit.

Vae capiti tuó.

Tua istuc refert—si curaveris.

Iterum iám hic in me inclementer dicit, atque id sine malo.

Tace tu. tu dic: egone abs te abii hinc hodie cum diluculo?

Quis igitur nisi vos narravit mi, illi ut fuerit proelium?

An etiam id tu scis?

Quippe qui éx te audivi, ut urbem maximam

expugnavisses regemque Pterelam tute occideris.

Egone istuc dixi?

Tute istic, etiam adstante hoc Sosia.

Audivistin tu me narrare haec hodie?

Vbi ego audiverim?

Hanc roga.

Me quidem praesente numquam factum est, quod sciam.

Mirum quin te adversus dicat.

Sosia, age me huc aspice.

Specto.

Vera volo loqui te, nolo adsentari mihi.

audivistin tu hodie me illi dicere ea quae illa autumat?

Quaeso edepol, num tu quoque etiam insanis, quom id me interrogas,

qui ipsus equidem nunc primum istanc tecum conspicio simul?

Quid nunc, mulier? audin illum?

Ego véro, ac falsum dicere.

Neque tu illi neque mihi viro ipsi credis?

Eo fit quia mihi

plurimum credo et scio istaec facta proinde ut proloquor.

Tun me heri advenisse dicis?

Tun te abiisse hodie hinc negas?

Nego enim vero, et me advenire nunc primum aio ad te domum.

Obsecro, etiamne hoc negabis, te auream pateram mihi

dédisse dono hodié, qua te illi donatum esse dixeras?

Neque edepol dedi neque dixi; verum ita animatus fui

itaque nunc sum, ut ea te patera donem. sed quis istúc tibi

dixit?

Ego equidem ex te audivi et ex tua accepi manu

pateram.

Mane, mane, obsecro te. nimis demiror, Sosia,

qui illaec illic me donatum esse aurea patera sciat,

nisi tu dudum hanc convenisti et narravisti haec omnia.

Neque edepol ego dixi neque istam vidi nisi tecum simul.

Quid hoc sit hominis?

Vin proferri pateram?

Proferri volo.

Fiat. heus tu, Thessala, intus pateram proferto foras,

qua hódie meus vir donavit me.

Secede huc tu, Sosia,

enim vero illud praeter alia mira miror maxime,

si haec habet páteram illam.

An etiam credis id, quae in hac cistellula

tuo signo obsignata fertur?

Salvom signum est?

Inspice.

Recte, ita est ut obsignavi.

Quaeso, quin tu istanc iubes

pro cerrita circumferri?

Edepol qui facto est opus;

nam haec quidem edepol laruarum plenast.

Quid verbis opust?

em tibi pateram, eccam.

Cedo mi.

Age aspice huc sis nunciam

tu qui quae facta infitiare; quem égo iam hic convincam palam.

estne haec patera, qua donatu's 
 donatus es 
 
 illi?

Summe Iuppiter,

quid ego video? haec ea est profecto patera. perii, Sosia.

Aut pol haec praestigiatrix multo mulier maxima est

aut pateram hic inesse oportet.

Agedum, exsolve cistulam.

Quid ego istam exsolvam? obsignatast recte, res gesta est bene:

tu peperisti Ámphitruonem, ego alium peperi Sosiam;

nunc si patera pateram peperit, omnes congeminavimus.

Certum est aperire atque inspicere.

Vide sis signi quid siet,

ne posterius in me culpam conferas.

Aperi modo;

nam haec quidem nos delirantis facere dictis postulat.

Vnde haec igitur est nisi abs te quae mihi dono data est?

Opus mi est istuc exquisito.

Iuppiter, pro Iuppiter.

Quid tibi est?

Hic patera nulla in cistulast.

Quid ego audio?

Id quod verúmst.

At cum cruciatu iam, nisi apparet, tuo.

Haec quidem apparet.

Quis igitur tibi dedit?

Qui me rogat.

Me captas, quia tute ab navi clanculum huc alia via

praecucurristi, atque hinc pateram tute exemisti atque eam

huic dedisti, post hanc rursum óbsignasti clanculum.

Ei mihi, iam tu quoque huius adiuvas insaniam?

ain heri nos advenisse huc?

Aio, adveniensque ilico

me salutavisti, et ego te, et osculum tetuli tibi.

Iam illud non placet principium de osculo.

Perge exsequi.

Lavisti.

Quid postquam lavi?

Accubuisti.

Euge optime.

nunc exquire.

Ne interpella. perge porro dicere.

Cena adposita est; cenavisti mecum, ego accubui simul.

In eodem lectó?

In eodem.

Ei, non placet convivium.

Sine modo argumenta dicat. quid postquam cenavimus?

Te dormitare aibas; mensa ablata est, cubitum hinc abiimus.

Vbi tu cubuisti?

In eodem lectó tecum una in cubiculo.

Perdidisti.

Quid tibi est?

Haec me modo ad mortem dedit.

Quid iam, amabo?

Ne me appella.

Quid tibi est?

Perii miser,

quia pudicitiae huius vitium me hinc absente est additum.

Obsecro ecastor, cur istuc, mi vir, ex ted audio?

Vir ego tuos sim? ne me appella, falsa, falso nomine.

Haeret haec res, si quidem haec iam mulier facta est ex viro.

Quid ego feci, qua istaec propter dicta dicantur mihi?

Tute edictas facta tua, ex me quaeris quid deliqueris.

Quid ego tibi deliqui, si, cui nupta sum, tecum fui?

Tun mecum fueris? quid illac impudente audacius?

saltem, tute si pudoris egeas, sumas mutuom.

Istuc facinus, quod tu insimulas, nostro generi non decet.

tu si me inpudicitiai captas, capere non potes.

Pro di immortales, cognoscin tu me saltem, Sosia?

Propemodum.

Cenavin ego heri in navi in portu Persico?

Mihi quoque adsunt testes, qui illud quod ego dicam adsentiant.

Nescio quid istúc negoti dicam, nisi si quispiam est

Amphitruó alius, qui forte ted hinc absenti tamen

tuam rem curet teque absente hic munus fungatur tuom.

nam quod de illo subditivo Sosia mirum nimis,

certe de istoc Amphitruone iam alterum mirum est magis.

Nescio quis praestigiator hanc frustratur mulierem.

Per supremi regis regnum iuro et matrem familias

Iunonem, quam me vereri et metuere est par maxume,

ut mi extra unum te mortalis nemo corpus corpore

contigit, quo me impudicam faceret.

Vera istaec velim.

Vera dico, sed nequiquam, quoniam non vis credere.

Mulier es, audacter iuras.

Quae non deliquit, decet

audacem esse, confidenter pro se et proterve loqui.

Satis audacter.

Vt pudicam decet.

†In verbis probas.

Non ego illam mihi dotem duco esse, quae dos dicitur,

sed pudicitiam et pudorem et sedatum cupidinem,

deum metum, parentum amorem et cognatum concordiam,

tibi morigera atque ut munifica sim bonis, prosim probis.

Ne ista edepol, si haec vera loquitur, examussim est optima.

Delenitus sum profecto ita, ut me qui sim nesciam.

Amphitruo es profecto, cave sis ne tu te usu perduis:

ita nunc homines immutantur, postquam peregre advenimus.

Mulier, istam rem inquisitam certum est non amittere.

Edepol me libente facies.

Quid ais? responde mihi,

quid si adduco tuom cognatum húc a navi Naucratem,

qui mecum una vectust una navi, atque is si denegat

facta quae tu facta dicis, quid tibi aequom est fieri?

numquid causam dicis, quin te hoc multem matrimonio?

Si deliqui, nulla causa est.

Convenit. tu, Sosia,

duc hos intro. ego huc ab navi mecum adducam Naucratem.—

Nunc quidem praeter nos nemo est. dic mihi verum serio:

ecquis alius Sosia intust, qui mei similis siet?

Abin hinc a me dignus domino servos?

Abeo, si iubes.—

Nimis ecastor facinus mirum est, qui illi conlibitum siet

meo viro sic me insimulare falso facinus tam malum.

quidquid est, iam ex Naucrate cognato id cognoscam meo.—

Ego sum ille Amphitruo, cui est servos Sosia,

idem Mercurius qui fit, quando commodumst,

in superiore quí habito cenaculo,

qui interdum fio Iuppiter, quando lubet;

huc autem quom extemplo adventum adporto, ilico

Amphitruo fio et vestitum immuto meum.

nunc huc honoris vostri venio gratia,

ne hanc incohatam transigam comoediam;

simul Alcumenae, quam vir insontem probri

Amphitruo accusat, veni ut auxilium feram:

nam mea sit culpa, quod egomet contraxerim,

si id Alcumenae innocenti expetat.

nunc Amphitruonem memet, út occepi semel,

esse adsimulabo, atque in horum familiam

frustrationem hodie iniciam maxumam;

post igitur demum faciam res fiat palam

atque Alcumenae in tempore auxilium feram

faciamque ut uno fetu et quod gravida est viro

et me quod gravidast pariat sine doloribus.

Mercurium iussi me continuo consequi,

si quid vellem imperare. nunc hanc adloquar.

Durare nequeo in aedibus. ita me probri,

stupri, dedecoris a viro argutam meo!

ea quae sunt facta infecta ut reddat clamitat,

quae neque sunt facta neque ego in me admisi arguit;

atque id me susque deque esse habituram putat.

non edepol faciam, neque me perpetiar probri

falso insimulatam, quin ego illum aut deseram

aut sátis faciat mi ille átque adiuret insuper,

nolle esse dicta quae in me insontem protulit.

Faciundum est mi illud, fieri quód illaec postulat,

si me illam amantem ad sese studeam recipere,

quando ego quod feci, id factum Amphitruoni offuit

atque illi dudum meus amor negotium

insonti exhibuit, nunc autem insonti mihi

illius ira in hanc et male dicta expetent.

Sed eccum video qui me miseram arguit

stupri, dedecoris.

Te volo, uxor, conloqui.

quo te avortisti?

Ita ingenium meumst:

inimicos semper osa sum optuerier.

Heia autem inimicos?

Sic est, vera praedico;

nisi etiam hoc falso dici insimulaturus es.

Nimis iracunda es.

Potin ut abstineas manum?

nam certo, si sis sanus aut sapias satis,

quam tu impudicam esse arbitrere et praedices,

cum ea tú sermonem nec ioco nec serio

tibi habeas, nisi sis stultior stultissimo.

Si dixi, nihilo magis es, neque ego esse arbitror,

et id huc revorti uti me purgarem tibi.

nam numquam quicquam meo animo fuit aegrius,

quam postquam audivi ted esse iratam mihi.

cur dixisti? inquies. ego expediam tibi.

non edepol quo te esse impudicam crederem;

verum periclitatus súm animum tuom,

quid faceres et quo pacto id ferre induceres.

equidem ioco illa dixeram dudum tibi,

ridiculi causa. vél hunc rogato Sosiam.

Quin huc adducis meum cognatum Naucratem,

testem quem dudum te adducturum dixeras,

te huc non venisse?

Si quid dictum est per iocum,

non aequom est id te serio praevortier.

Ego illúd scio quam doluerit cordi meo.

Per dexteram tuam te, Alcumena, oro obsecro,

da mihi hanc veniam, ignosce, irata ne sies.

Ego istaec feci verba virtute irrita;

nunc, quando factis me impudicis abstini,

ab impudicis dictis avorti volo.

valeas, tibi habeas res tuas, reddas meas.

iuben mi íre comites?

Sanan es?

Si non iubes,

ibo egomet; comitem mihi Pudicitiam duxero.†

Mane. arbitratu tuo ius iurandum dabo,

me meam pudicam esse uxorem arbitrarier.

id ego si fallo, tum te, summe Iuppiter,

quaeso, Amphitruoni ut semper iratus sies.

A, propitius sit potius.

Confido fore;

nam ius iurandum verum te advorsum dedi.

iam nunc irata non es?

Non sum.

Bene facis.

nam in hominum aetate multa eveniunt huius modi:

capiunt voluptátes, capiunt rursum miserias;

irae interveniunt, redeunt rursum in gratiam.

verum irae si quae forte eveniunt huius modi

inter eos, rursum si reventum in gratiam est,

bis tanto amici sunt inter se quam prius.

Primum cavisse oportuit ne diceres,

verum eadem si isdem purgas mi, patiunda sunt.

Iube véro vasa pura adornari mihi,

ut quae ápud legionem vota vovi, si domum

rediissem salvos, ea ego exsolvam omnia.

Ego istuc curabo.

Evocate huc Sosiam;

gubernatorem qui in mea navi fuit

Blepharonem arcessat, qui nobiscum prandeat.

is adeo inpransus ludificabitur,

cum ego Amphitruonem collo hinc obstricto traham.

Mirum quid solus secum secreto ille agat.

atque aperiuntur aedes. exit Sosia.

Ámphitruo, assum. sí quid opus est, impera, imperium éxequar.

Sosia, optume advenis.

Iam pax est inter vos duos?

nam quia vos tranquillos video, gaudeo et volup est mihi.

atque ita servom par videtur frugi sese instituere:

proinde eri ut sint, ipse item sit; voltum e voltu comparet:

tristis sit, si eri sint tristes; hilarus sit, si gaudeant.

sed age responde: iam vos rediistis in concordiam?

Derides, qui scis haec dudum me dixisse per iocum.

An id ioco dixisti? équidem serio ac vero ratus.

Habui expurigationem; facta pax est.

Optume est.

Ego rem divinam intus faciam, vota quae sunt.

Censeo.

Tu gubernatorem a navi huc evoca verbis meis

Blepharonem, qui re divina facta mecum prandeat.

Iam hic ero, cum illic censebis esse me.—

Actutum huc redi.

Numquid vis, quin abeam iam intro, ut apparentur quibus opust?

I sane, et quantum potest parata fac sint omnia.

Quin venis quando vis intro? faxo haud quicquam sit morae.—

Recte loquere et proinde diligentem ut uxorem decet.

iam hisce ambo, et servos et era, frustra sunt duo,

qui me Amphitruonem rentur esse: errant probe.

nunc tu divine húc fac adsis Sosia

(audis quae dico, tam etsi praesens non ades),

fac Amphitruonem ádvenientem ab aedibus

ut abigas; quovis pacto fac commentus sis.

volo déludi illunc, dum cum hac usuraria

uxore nunc mihi morigero. haec curata sint

fac sis, proinde adeo ut velle med intellegis,

atque ut ministres mihi, mihi cum sacruficem.

Concédite atque abscédite omnes, dé via decédite,

nec quísquam tam audax fúat homo, qui óbviam obsistát mihi.

nam mihi quidem hercle qui minus liceat deo minitarier

populo, ni decedat mihi, quam servolo in comoediis?

ille návem salvam nuntiat aut irati adventum senis:

ego sum Iovi dicto audiens, eius iussu nunc huc me adfero.

quam ob rem mihi magis par est via decedere et concedere.

pater vocat me, eum sequor, eius dicto imperio sum audiens;

ut filium bonum patri esse oportet, itidem ego sum patri.

amanti subparasitor, hortor, adsto, admoneo, gaudeo.

si quid patri volup est, voluptas ea mi multo maxumast.

amat: sapit; recte facit, animo quando obsequitur suo,

quod omnis homines facere oportet, dum id modo fiat bono.

nunc Amphitruonem volt deludi meus pater: faxo probe

iam hic deludetur, spectatores, vobis inspectantibus.

capiam coronam mi in caput, adsimulabo me esse ebrium;

atque illuc sursum escendero: inde optume aspellam virum

de supero, cum huc accesserit; faciam ut sit madidus sobrius.

deinde illi actutum sufferet suos servos poenas Sosia:

eum fécisse ille hodie arguet quae ego feceró hic. quid mea?

meo me aéquomst morigerum patri, eius studio servire addecet.

sed eccum Amphitruonem, advenit; iam ille hic deludetur probe,

siquidém vos voltis auscultando operam dare.

ibo intro, ornatum capiam qui potis decet;

dein susum ascendam in tectum, ut illum hinc prohibeam.

Naúcratem quem cónvenire vólui, in navi nón erat,

neque domi neque in urbe invenio quemquam qui illum viderit.

nam omnis plateas perreptavi, gymnasia et myropolia;

apud emporium atque in macello, ín palaestra atque in foro,

in medicinis, in tonstrinis, apud omnis aedis sacras

sum defessus quaeritando: nusquam invenio Naucratem.

nunc domum ibo atque ex uxore hánc rem pergam exquirere,

quis fuerit quem propter corpus suom stupri compleverit.

nam me, quam illam quaestionem inquisitam hodie amittere,

mortuom satiust. sed aedis occluserunt. eugepae,

pariter hoc fit atque ut alia facta sunt. feriam foris.

aperite hoc. heus, ecquis hic est? ecquis hoc aperit ostium?

Quís ad fores est?

Égo sum.

Quid ego sum.

Íta loquor.

Tibi Iúppiter

dique omnes irati certo sunt, qui sic frangas fores.

Quo modo?

Eo modo, ut profecto vivas aetatem miser.

Sosia.

Ita, sum Sosia, nisi me esse oblitum existimas.

quid nunc vis?

Sceleste, at etiam quid velim, id tu me rogas?

Ita, rogo. paene effregisti, fatue, foribus cardines.

an foris censebas nobis publicitus praeberier?

quid me aspectas, stolide? quid nunc vis tibi? aut quis tu es homo?

Verbero, etiam quis ego sim me rogitas, ulmorum Acheruns?

quem pol ego hodie ob istaec dicta faciam ferventem flagris.

Prodigum te fuisse oportet olim in adulescentia.

Quidum?

Quia senecta aetate á me mendicas malum.

Cum cruciatu tuo istaec hodie, verna, verba funditas.

Sacrufico ego tibi.

Qui?

Quia enim te macto infortunio.

Vós inter vos partite; ego abeo, mihi negotium est;

neque ego umquam usquam tanta mira me vidisse censeo.

Blepharo, quaeso ut advocatus mi adsis neve abeas.

Vale.

quid opust me advocato, quí utri sim advocatus nescio?—

Intro ego hinc eo. Alcumena parturit.—

Perii miser.

quid ego faciam, quem advocati iam atque amici deserunt?

numquam edepol me inultus istic ludificabit, quisquis est;

nam iam ad regem recta me ducam resque ut facta est eloquar.†

ego pol illum ulciscar hodie Thessalum veneficum,

qui pervorse perturbavit familiae mentem meae.

sed ubi illest? intro edepol abiit, credo ad uxorem meam.

qui me Thebis alter vivit miserior? quid nunc agam,

quem omnes mortales ignorant et ludificant ut lubet.

certumst, intro rumpam in aedis: ubi quemque hominem aspexero,

si ancillam seu servom sive uxorem sive adulterum

seu patrem sive ávom videbo, óbtruncabo in aedibus.

neque me Iuppiter neque di omnes id prohibebunt, si volent,

quin sic faciam ut constitui. pergam in aedis nunciam.

Spes átque opes vitaé meae iacént sepultae in pectore,

neque ullast confidentia iam in corde, quin amiserim;

ita mihi videntur omnia, mare terra caelum, consequi,

iam ut opprimar, ut enicer. me miseram, quid agam nescio.

ita tanta mira in aedibus sunt facta. vae miserae mihi,

animo malest, aquam velim. corrupta sum atque absumpta sum.

caput dolet, neque audio, nec oculis prospicio satis,

nec me miserior femina est neque ulla videatur magis.

ita erae meae hodie contigit. nam ubi parturit, deos síbi invocat,

strepitús, crepitus, sonitús, tonitrus: ut subito, ut propere, ut valide tonuit!

ubi quísque institerat, cóncidit crepitu. íbi nescio quis máxuma

vóce exclamat: “Alcumena, adest auxilium, ne time:

et tibi et tuis propitius caeli cultor advenit.

exsúrgite” inquit qui terrore meo occidistis prae metu.

ut iácui, exsurgo. ardére censui aédis, ita tum cónfulgebant.

íbi me inclamat Álcumena; iam éa res me horrore ádficit,

erílis praevertít metus: accúrro, ut sciscam quíd velit.

atque illam geminos filios pueros peperisse conspicor;

neque nostrum quisquam sensimus, quom peperit, neque providimus.

séd quid hoc? quis hic ést senex, qui ante aédis nostras síc iacet?

numnam húnc percussit Iúppiter?

credo édepol, nam, pro Iúppiter, sepúltust quasi sit mórtuos.

ibo et cognoscam, quisquis est. Amphitruo híc quidem est érus meus.

Amphítruo.

Perii.

Súrge.

Interii.

Cédo manum.

Quis mé tenet?

Tua Bromia ancilla.

Totus timeo, íta me increpuit Iuppiter.

nec secus est, quasi si ab Acherunte veniam. sed quid tu foras

egressa es?

Eadem nos formido timidas terrore impulit

in aedibus, tu ubi habitas. nimia mira vidi. vae mihi,

Amphitruo, íta mihi animus etiam nunc abest.

Agedum expedi:

scin me tuom esse erum Amphitruonem?

Scio.

Vide etiam nunc.

Scio.

Haec sola sanam mentem gestat meorum familiarium.

Immo omnes sani sunt profecto.

At me uxor insanum facit

suis foedis factis.

At ego faciam, tu idem ut aliter praedices,

Ámphitruo, piam et pudicam ésse tuam uxorem ut scias.

de ea re signa atque argumenta paucis verbis eloquar.

omnium primum: Alcumena geminos peperit filios.

Ain tu, geminos?

Geminos.

Di me servant.

Sine me dicere,

ut scias tibi tuaeque uxori deos esse omnis propitios.

Loquere.

Postquam parturire hodie uxor occepit tua,

ubi utero exorti dolores, ut solent puerperae

invocat deos immortales, ut sibi auxilium ferant,

manibus puris, capite operto. íbi continuo contonat

sonitu maxumo; aedes primo ruere rebamur tuas.

aedes totae confulgebant tuae, quasi essent aureae.

Quaeso absolvito hinc me extemplo, quando satis deluseris.

quid fit deinde?

Dum haec aguntur, interea uxorem tuam

neque gementem neque plorantem nostrum quisquam audivimus;

ita profecto sine dolore peperit.

Iam istuc gaudeo,

utut erga me merita est.

Mitte ista atque haec quae dicam accipe.

postquam peperit, pueros lavere iussit nos. occepimus.

sed puer ille quém ego lavi, ut magnust et multum valet!

neque eum quisquam colligare quivit incunabulis.

Nimia mira memoras; si istaec vera sunt, divinitus

non metuo quin méae uxori latae suppetiae sient.

Magis iam faxo mira dices. postquam in cunas conditust,

devolant angues iubati deorsum in impluvium duo

maximi: continuo extollunt ambo capita.

Ei mihi.

Ne pave. sed angues oculis omnis circumvisere.

postquam pueros conspicati, pergunt ad cunas citi.

ego cunas recessim rursum vorsum trahere et ducere,

metuens pueris, mihi formidans; tantoque angues acrius

persequi. postquam conspexit angues ille alter puer,

citus e cunis exilit, facit recta in anguis impetum:

alterum altera prehendit eos manu perniciter.

Mira memoras, nimis formidolosum facinus praedicas;

nam mihi horror membra misero percipit dictis tuis.

quid fit deinde? porro loquere.

Puer ambo angues enicat.

dum haec aguntur, voce clara exclamat uxorem tuam—

Quis homo?

Summus imperator divom atque hominum Iuppiter.

is se dixit cum Alcumena clam consuetum cubitibus,

eumque filium suom esse qui illos angues vicerit;

alterum tuom esse dixit puerum.

Pol me haud paenitet,

si licet boni dimidium mihi dividere cum Iove.

abi domum, iube vasa pura actutum adornari mihi,

ut Iovis supremi multis hostiis pacem expetam.

ego Teresiam coniectorem ádvocabo et consulam

quid faciundum censeat; simul hanc rem ut facta est eloquar.

sed quid hoc? quam valide tonuit. di, obsecro vostram fidem.

Bono ánimo es, adsum auxílio, Amphitruo, tíbi et tuis:

nihil est quod timeas. hariolos, haruspices

mitte omnes; quae futura et quae facta eloquar,

multo adeo melius quam illi, quom sum Iuppiter.

primum omnium Alcumenae usuram corporis

cepi, et concubitu gravidam feci filio.

tu gravidam item fecisti, cúm in exercitum

profectu's 
 profectus es 
 
 : uno partu duos peperit simul.

eorum alter, nostro qui est susceptus semine,

suis factis te immortali adficiet gloria.

tu cum Alcumena uxore antiquam in gratiam

redi: haud promeruit quam ob rem vitio vorteres;

mea vi subactast facere. ego in caelum migro.—

Fáciam ita ut iubés et te oro, prómissa ut servés tua.

ibo ad uxorem intro, missum facio Teresiam senem.

nunc, spectatores, Iovis súmmi causa clare plaudite.