Sive setfu sililela kulahleka kwetimphilo letincane engotini yasetjwaleni eNyobeni

Sihle Manda

Emavikini lambalwa lengcile imindeni yaselokishini laseScenery Park e-East London, itfole tindzaba wonkhe umtali lathandazela kutsi angativa. 
Batjelwe kutsi bantfwana babo labange-21 batfolakale bashonile, ethaveni. 
Umntfwana lomncane kakhulu labelapho bekaneminyaka le-13 budzala. 
Luphenyo lwemaphoyisa lwalengoti luchubeka ngekushesha. 
Ngemphumela waloluphenya, masipala waseDolobhenikati iBuffalo ubuka kutsi lethaveni ngabe ayikayephuli yini imitsetfosimiso yamasipala. 
Emicabangweni yetfu kanye nasemithandazweni yetfu sikhumbula lemindeni lebukene nalolusizi lolungaka lolungakhulumeki. 
Siyamncoma hulumende wesifundza saseMphumalanga Kapa ngekusita lemindeni levelelwe ngulengoti, kanye na-AVBOB lotsembise kutsi utawusita lemindeni ngekubangcwabela. 
Ngisho nome ngabe tiphatsimandla tingalinga kuhlanganisa kutsi kwentekeni kute kutsi kube nebulungiswa kulabo labavelelwe ngulengoti, kusanenkhulumo lekumele kutsi sibenayo njengelive. Yindzaba yenkinga yekunatsa tjwala kwebantfwana labasebancane. 
Titfombe nemifanekiso letfunyelwe etinkhundleni tekuchumana yelidzili lelatiwa ngekutsi ‘kubeka phasi emapeni’ kuleyo ndzawo ebusuku kubonakala bantfu labasha batijabulisa babambe emabhodlela etjwala. Bonkhe labalapho kuletitfombe babukeka basengakaphumi ekubeni ngemabhobhodlelana netidzandzane. 
Linyenti lebantfu labasha baseScenery Park batjele betindzaba kutsi bona babone tatiso etinkhundleni tekuchumana, lebetikhangisa ngekutfolakala kwetjwala bamahhala kubo bonkhe labatawuhambela lomcimbi ngalobo busuku. 
Kukhula kwekuvumeleka emmangweni kwebantfu kutsi banatse tjwala sekugucuke kwaba yinkinga lenkhulu kulelive lapho khona linyenti lebantfu labanatsako sevele batsatfwa njengetidzakwa Yinhlangano Yemhlaba Yetemphilo. 
Kunatswa kwetjwala lusha kubanga kutsi kube nekungasebenti kahle, nekuphutselwa kuya esikolweni, netingoti letiphatselene netjwala, nemicabango yekutibulala nekulinga kutibulala, kanye nekutiphatsa ngendlela lenebungoti. 
Kufanele kutsi sihlangane silwe nalesihlava lesibulala likusasa lebantfu labasha kanye neminyaka yabo lemihle yekuphila, lesibenta kutsi babe tigcila tetjwala. 
Njengemindeni kufanele kutsi sibe netinkhulumiswano letivulekile letimayelana netjwala futsi sibeke imikhawulo. Akukho emtsetfweni kunatsa kwebantfwana labangephasi kweminyaka le-18. 
Njengebantfu labadzala kufanele kutsi siyiyekele lemikhuba yekutfuma bantfwana kutsi bayositsengela tjwala noma yekuvuma uma basicela kutsi sibatsengele tjwala. 
Akusiko kwekucala kutsi sihlangabetane nesehlakalo letibuhlungu lesifana nalesi lesenteke eScenery Park kuleliviki leliphelile. 
Intfo lebonakala kuto tonkhe letehlakalo sasethaveni yaseNyobeni, senhlekelele yasendzaweni yekutijabulisa yasebusuku eThrob eDurban ngemnyaka we-2000, kanye nasethaveni yase-Osi Ekhayelitsha ngemnyaka we-2015, ngukutsi tonkhe letindzawo betitsengisela bantfwana labancane tjwala. 
Kuchubeka kwetindzawo tephule imitsetfo kukhombisa kutsi tiphatsimandla tiyehluleka kugcina kulandzelwa kwemtsetfo. 
NgekweMtsetfo Wavelonkhe Wetjwala, banikati betindzawo letinetimvume tekutsengisa tjwala abakavunyelwa kutsi batsengisele nome ngabe ngubani loneminyaka lengephasi kwe-18. Kufanele kutsi batsatse tinyatselo letivakalako kucinisekisa kutsi nome ngabe ngubani labamtsengisela tjwala mdzala. 
Sicela yonkhe imimmango kutsi isebentisane netiphatsimandla kucinisekisa kutsi emathaveni, emashibhini, tindzawo tekucedza situnge kanye netekutijabulisa letephula umtsetfo tiyajeziswa. 
Sicela emaphoyisa etfu kutsi aphakamise kugcinwa kwemtsetfo lovimbela kutsengiswa kwetjwala edvute netikolo futsi ente kutsi kube nekucashelwa kwaleto tindzawo kute kucinisekiswe kutsi tjwala abutsengiselwa bantfwana. 
Lenye intfo leliciniso kutsi tjwala buyindlela yekubalekela liciniso lemphilo yebantfu labasha emimmangweni lapho khona kute tindzawo letiphephile netekukhibika letihambisana neminyaka yabo. 
Ummango waseScenery Park ubale kweswelakala kwemidlalo, kwetinsita tekufundza kanye naletinye tinsita tekutfutfukisa bantfu labasha, njengesizatfu lesibaholela kutsi ‘bagijimele emathaveni.’ 
Ngemva kwalengoti, ummango utsite kute tinkhundla tekudlala, imitapomabhuku yemmango nome tikhungo telusha lapha eScenery Park. 
Njengahulumende ezingeni lavelonkhe, lesifundza nasezingeni lahulumende wendzawo kufuneka kutsi siphendvule kuleticelosikhalo talommango kanye netaleminye imimmango ngekutsi sisungule tindzawo tekukhibika letinyenti, tinsita, tinhlelo, kanye nemiklamo yelusha lwetfu kuletindzawo lebetincishwe ematfuba kulesifundza. 
Labanye balingani betfu kutenhlalo labafana nabosomabhizinisi bemmango kufuneka kutsi basisite ngeminikelo. 
Njengemimango kufanele kutsi sisebentisane neTinkhundla Temmango Temaphoyisa, netinhlangano tetfu temmango kanye nemikhandlu lephetse tikolo kutsi sidlale indzima kakhulu etimphilweni tebantfwana betfu kanye nasekucinisekiseni kuphepha kanye nenhlalakahle yabo. 
Njengoba sisho setfu lesihlakaniphile sendzabuko yase-Afrika sitsi “umntfwana ukhuliswa ngummango wonkhe.” Asisebentisaneni ngekubambana kute sivikele situkulwane sakusasa lesiligugu kulokudlakadlakatwa tjwala netidzakamiva kanye nemitselela yako. 
Asenteni siciniseko sekutsi labo lababeka inzuzo phambili kunetimphilo tebantfwabetfu abavunyelwa kutsi basebente. 
Natsi futsi asibeni sibonelo lesihle mayelana nebudlelwane betfu netjwala. 
Asinganakekeli kuphela bantfwana betfu kepha nebantfwana babomakhelwane betfu. 
