Zivikele Ekubanjweni Yingongwana i-COVID-19 Ngaphambi Kobusika Banonyaka

Allison Cooper

Njengombana  iimbalobalo zokutheleleka kwabantu nge-COVID-19 zikhuphuka eSewula Afrika ngaphambi kokwehla kobulwelobu kwehladla lesihlanu nokobana ubusika sebutjhidele nje, urhu  lumende uraga nokukhuthaza umphakathi ukuhlabela ingogwana nokuhlala bavikelekile ngokuhlaba imijovo yokuqinisa ivikeleko.
NgokukaNgqongqotjhe wezePilo, uDorh. Joe Phaahla, ngeLanga langomhla ama-25 kuSihlabantangana, iSewula Afrika ifikelele esibalweni se-137% ngokukhuphuka kweembalobalo ze-COVID-19 nakumadaniswa namalanga wangaphambilini alikhomba, okubangelwe khulu mazinga wokuthelelana aphezulu e-Gauteng, KwaZulu-Natala neTjingalanga Kapa.
“I-COVID-19 izokuhlala inobungozi godu asikwazi ukuziliselela ngamaga-dango wokukhandela ubulwelobu,” kwatjho uNgongqotjhe uPhaahla.
“Siyabakhuthaza godu boke labo abangakabukuhlaba ukuya bayokuhlabela ingogwana.
Sisese ngaphasi kwama50% wabantu abadala abasahlabe kanye kwaphela godu lokho akusikuhle.
Sikhuthaza ilutjha esele likhulakhulile bona liyokuhlaba. Amasotja wemvelo avikela umzimba ayatjhabalala ngokukhamba kwesikhathi kungakho  kufuneka umjovo. Akunasidingo sokutlolisa.
Sikhuthaza boke labo abafanelwe mjovo wokuzaliselela ukusebenzisa ithubeli ngaphambi kobusika obungeneleleko,” ungezelele ngokutjho njalo.
UmNyango wezepilo weTjingalanga Kapa uthi iimbalobalo zangekhaya nezangaphetjheya zitjengisa ukuthi ukuhlabela i-COVID-19 kusiviko esiphuma phambili ekulwisaneni nengogwana.
Khulukulu ebantwini  abanamasotja womzimba abogabogako.
Ngokutjho komnyango, i-COVID-19 ayikazukuphela msinyana. Ukuze siyehlule, kufuze siyitjhabalalise ngokuqinisekisa ukuthi abantu abanengi ngokukghonakalako bayahlaba begodu baraga nokuhlaba imijovo yokuqinisa ivikeleko.
Ukwehla kwe-COVID-19 Kwehlandla Lesihlanu
Nalokha iimbalobalo ze-COVID-19 zikhula godu ilizwe lilindele ukungena msinyana ekwehleni kwayo kwehlandla lesihlanu, akukaziwa ukuthi izokurhagala kangangani.
“Esingakabukuba nesiqiniseko sakho kukuthi abososayensi bethu basitjela ukuthi umzombe omutjha lo uzokuza nomhlobo omutjha onesingabizo esithi yiPi, ozokurhatjheka ngebelo elikhulu bewubhedlhe amasotja wokuvikela umzimba. Kodwana, kilesisigaba, okuqinisekisiweko kurhagala kwemihlotjana  iOmicron ebizwa iB.4 kunye neB.5,” kwatjho u-Phaahla.
Khandela Ukungenwa yi-COVID-19
Ungasiza ngokukhandela ukungenwa yi-COVID-19 ngokuqinisekisa ukuthi: 
• Uyihlabe yoke imijovo ye-COVID-19  (kufaka hlangana imijovo yokuqinisa ivikeleko).
• Iindawo ezingaphakathi komakhiwo zikghonakalisa bona kutjhalale ummoya owaneleko.
• Umuntu ngamunye ufaka imaski nakangaphakathi komakhiwo namkha eendaweni ezinabantu abanengi.
• Uhlabela umgomani.
• Uyazi ukuthi kufuneka wenzeni nawunamatshwayo womgomani.
• Uhlambe izandla zakho godu usebenzise isihlanzekisi.