Kha vha tsireledze vhana kha inthanethe

Vukuzenzele Unnamed

Musi  ḽifhasi  ḽi tshi khou bvela phanḓa  na  u pfukela  kha  maitele  a  u shumisa  inthanethe,  ndi zwa ndeme uri vhana na vhone vha shumise tshikhala itshi fhedzi nga thungo vha tshi khou ḓi dzula vho tsireledzea.
Vha  Sisṱeme  ya  Mafhungo na Vhudavhidzani ha Muvhuso (GCIS) na vha Dignity Africa vha kha ḓi tou bva u fara muṱangano nga inthanethe na vha Media Monitoring Africa (MMA) khathihi na vha Bodo ya Matambwa na Nyanḓadzo (FPB) wa u gudisa vhana, vhadededzi,vhabebi khathihi  na  vhadzulapo  nga  ha  vhuḓifhinduleli havho musi vha tshi khou shumisa inthanethe.
Vho Phakamile Khumalo vhane vha vha Mulangi wa Mbekanyamaitele  kha tshiimiswa tsha Mveledziso ya Zwikili zwa Vhadzulapo na Nyanḓadzamafhungo kha MMA, vha ri vhana vhaṅwe na  vhaṅwe  vha  sumbe (7) kha vha fumi (10) vhe vha fhindula mbudziso sa tshipiḓa tsha Ṱhoḓisiso nga ha Inthanethe kha Vhana vha Afrika Tshipembe, vho amba uri vho shumisa intha nethe nga nnḓa ha thendelo ya  vhabebi  vhavho.  Ndi vhana  vhaṋa  fhedzi  kha vhana vhaṅwe na vhaṅwe vha  fumi  vhe  vha  amba  uri vha na nḓivho ṱhukhu  nga ha tsireledzo ya inthanethe.
Hezwi  zwo  sumbedza uri vhana vha ṱoḓa zwikili na  zwishumiswa  zwa  u vha thusa kha u shumisa inthanethe nga nḓila yo tsireledzeaho.
Vho  Mmaletjema  Poto vhane vha vha Muofisiri wa  Tsireledzo  ya  Vhana kha tshiimiswa tsha FPB vho amba uri vhabebi vha  tea u ḓivha nga ha khombo dzine vhana vhavho vha livhana nadzo kha inthanethe, dzine ha katelwa u vhona zwifanyiso zwa vhana vha songo ambara kana vha tshi khou ita zwa vhudzekani kana u tambudzwa ha vhana lwa vhudzekani khathihi  na u kwengweledzwa ha vhana uri vha ḓidzhenise kha zwiito zwenezwo zwa vhudzekani  nga  vhathu vhane vha zhongondedza vhana lwa vhudzekani.
Vhana vha nga swika hune  vha vha zwipondwa zwa vhathu vhane vha zhongon dedza vhana lwa vhudzekani kha inthanethe zwenezwo musi vha tshi khou sokou fhenḓa masiatari o fhambanaho kha inthanethe hu sa tou vha na zwine vha khou ṱoḓa lune vha fhedza nga u puṱedza ḽinki dzi sumbedzaho zwithu zwi songo teaho. Vhaiti vha vhutshinyi uvhu vha swika hune vha kona u fhura vhana uri vha vha fulufhele lune mafheloni azwo vha vho thoma u kwengweledza vhana avho uri vha ḓidzhenise kha zwiito zwa vhudzekani.
“Ṅwana u mbo ḓi thoma u niwa nga ṱhoni nahone a si vhudze muthu nga ha zwiito izwo, zwine hezwi zwa ita uri zwi mu konḓeḽe u ḓibvisa kha tshikwekwe tsha u kwengweledzelwa zwa vhudzekani,” vha ralo Vho Poto.
Vho  dovha  hafhu  vha kaidza  na  zwiito  zwa  u rumelana dzividio na zwifanyiso zwa vhana vha songo ambara kana vha tshi khou ita zwa vhudzekani nga inthanethe.
“Yo no tou vha nḓowelo u rumelana zwifanyiso na zwiṅwe  nga  u  shumisa nyanḓadzamafhungo dza matshilisano.  Fhedzi  u rumelana zwifanyiso izwi zwa lushaka ulwu, zwi tou vha vhuṱanzi ha uri ṅwana uyo u khou tambudzwa. U vha na zwifanyiso na vidio idzo  kana  u  zwi  rumela kha  vhaṅwe  vhathu,  ndi mulandu wa vhutshinyi,” Vho Poto vha a ḓadzisa.
Thuso i hone
Hu na zwishumiswa zwinzhi zwine zwa vha hone zwa u thusa vhana uri vha shumise inthanethe nga nḓila yo tsireledzeaho. Vha MMA vha na mbekanyamushumo ine vha khou i tshimbidza i ḓivhiwaho sa Web  Rangers  ine ya vha mbekanyamushumo  ya  u  gudisa  u shumisa  zwishumiswa zwa didzhithaḽa ya u pfumbudza vhana, vhabebi na vhadededzi. Vidio dzine dza funza nga ha zwiito zwa  u tambudzwa kha inthanethe, u rumelana milaedza ya zwa vhudzekani khathihi na zwa u kwengweledzwa ha vhana uri vha ḓidzhenise  kha zwiito zwa vhudzekani nga inthanethe, dzi khou wanala kha www.webrangers. co.zaVha MMA vha dovha hafhu vha thusa vhana nga kha webusaithi yavho ya Hashplay (https://hashplay.co.za), ine ya vha na luvhanḓe lwa nyanḓadzamafhungo dza matshilisano lune lwa ṋea vhana tshikhala tsha u amba na mueletshedzi o gudelaho kha inthanethe nga ha zwine vha khou ṱangana nazwo kha nyanḓadzamafhungo dza matshilisano.
Vha Digify Africa na vhone vha na tshishumiswa tsha u  rumela  milaedza  nga mahala
tshi  vhidzwaho  u pfi Kitso WhatsApp tshine tsha thusa vhana uri vha kone u bveledza vhukoni havho ha u shumisa tshishumiswa tsha didzhithaḽa.
Kha  vha  dalele  https://digifyafrica.com/learners responsible-citizens.
Vha nga vhiga zwiito zwa u  tambudzwa  ha  vhana  lwa vhudzekani kana khakhathi dzo livhiswaho kha vhana kha vha FPB nga u tou rumela imeiḽi kha hotline@fpb.org.za kana nga u tou founela kha nomboro ya 012 003 1400. Vha nga ḓi vhiga zwiito izwi vha songo ḓibula dzina.