Kwenta kancono kugcogcwa kwentsela kusekela kusimama nekukhula kwemnotfo

Vukuzenzele Unnamed

Muva nje, Betemisebenti Yetentsela Eningizimu Afrika (i-SARS) kumbiko wabo wekucala wekugcogca intsela bamemetele kutsi bagcogce imali lengetulu kwemathriliyoni la-R1.5 emkhatsini kwa-Mabasa 2021 neNdlovulenkhulu 2022.
Loku kukhomba ku khula nge-25% kulomnyaka lowengca nange-15% emnyakeni losandza kundlula ngembi kwekungena kwalobhubhane weCOVID-19.
Ngaso leso sikhatsi, i-SARS futsi ikhokhe imalimbuyiselo lesetulu kunayo yonkhe kusukela yasungulwa eminyakeni le-25 leyengca.
I-Ejensi lenelikhono lekugco gca intsela ikutsatsela etulu kwakha hulumende losebe ntako.
Imali yentsela ikhulisa kutfu tfuka kwesive sakitsi. Imali legcogcwe yi-SARS isebenta kuphakela tinsita nesakhiwo nchanti.
Ngalemali lemathriliyoni la-R17.8 legcogcwe yi-SARS kusukela ngemnyaka we-1997, sikhone kwakha sakhiwo nchanti setenhlalo lesifana nemitfolamphilo, tikolwa netibhedlela, satfutfukisa futsi sakha imigwaco lemisha, futsi sasekela imimango lebutsakatsaka kakhulu ngekuyinika sibonelelo sahulumende kanye nangaletinye tindlela.
Uma tinhlelo tekugcogca intsela kanye nemitsetfomigomo letisekelako isebenta kahle, ngendlela lelula nalenekulingana, tenta kutsi kukhule kulandzelwa kwemtsetfo.
Kubuyisela kusimama nekwetsembeka ku-SARS bekungulokunye kwetintfo lengiticalisa embili ngesikhatsi ngikhetfwa ngiba nguMengameli ngemnyaka we-2018.
Njengaletinye tikhungo letimcoka letinengi, i-SARS nayo iyatsintseka ngalemi phumela lemibi yekubanjwa kwembuso ngabhongwane, kungenelela kwetepolitiki, kungabi nebuholi lobukahle kanye naletinye tintfo letitsi ntsa kakhulu kusebenta kwayo ngemphumelelo. Loku kwaba nemtselela lomkhulu ekubukeleni phasi kutiphatsa kahle kwebakhokhintsela, futsi kwaphindza kwenta kutsi emabhizinisi alahlekelwe litsemba kulesikhungo.
Ngemnyaka we-2018, ngasu ngula ikhomishane yeluphenyo leyabuka kulawula tekugco gcwa kwentsela nekuphatfwa kwe-SARS lebeyiholwa lijaji lesalatsatsa umhlali phasi Lijaji Robert Nugent. Lekhomishane yatfula umbiko wayo weku gcina ngasekupheleni kwaloyo mnyaka.  Eminyakeni lemine leyalandze la, i-SARS yasebentisa cishe tonkhe tincomo leti-16 kanye naletinye letingaphasi kwaleti leti-27 kute kubuyiselwe kusimama kulesikhungo.
I-SARS isebentise indlelalisu legcile ekuguculeni simo kute itibeke esimeni sekusebenta lesinemphumelelo nalesisezingeni lelisetulu. Ineluhlelo lolufaka wonkhe umuntfu lolugcugcutela kutiphatsa kahle nekulandzela umtsetfo wekukhokha intsela.
Emanani lasetulu emphahla lakhona nyalo, labanga kutsi kukhule imali yentsela yemalingena yetemabhizinisi, abe neligalelo lelikhulu ekukhuleni kwentsela legcogciwe lokusa ndza kwenteka. Lokunye lokube neligalelo nguletinya tselo letitsetfwe yi-SARS teku tfutfukisa bucwepheshe bayo kanye nalesinye sakhiwo nchanti, kutfutfukisa kukhokha kwentsela yetimphahla letivela emaveni angaphandle, kucasha basebenti labanemakhono, kanye nekucedza umkhuba wekungakhokhi intsela newebugebengu.
Lesinye saletincomo teKho mishini Ya-Nugent kwaba ngukutsi i-SARS yasungula kabusha likhono layo lekugadza nelekuphenya imikhuba yekutsengiselana ngaloku ngekho emtsetfweni.Iyunithi Yekutsengiselana Ngalokungekho Emtsetfwe ni leyasungulwa kabusha ngemnyaka we-2018 ibe nemphumelelo lesezingeni lelisetulu lecedza kutsengiselana ngalokungekho emtsetfweni, lekufaka ekhatsi kugcila ekuphulweni kwemtsetfo wentsela yemphahla levela emaveni angaphandle.
Imali yentsela legcogcwe kutinkhapani letibhalise e-JSE, legcogcwe kutinkhapani letisebenta emaveni lahlukahlukene kanye naleyo lekufuneka ikhokhwe ngumuntfu ngamunye nyalo seyilawulwa ngendlela lenemphumelelo lenkhulu ngekusebentisa Iyunithi Yetemabhizinisi Lenkhulu, lecale kusetjentiswa kabusha ngemnyaka we-2020.  Ngenca yekuphumelela kwe-SARS kugucula simo kube nekukhula ekutfobeleni umtsetfo mayelana nemaliye ntsela yemalingena yemuntfu, yemalingena yemabhizinisi kanye nakuNtsela Ledvonswa Kumiholo Yebasebenti.
I-SARS ibatsatsela tinyatselo bonkhe lababalekela kukhokha intsela, bonkhe labazuzako ngekulandzela tinchubo tebugebengu, nalabo labenta inkhohlakalo. Kuyintfo lekahle kutsi “Umsebenti Wekugcogca intsela” ungulelinye lithulusi lelisebenta kahle kakhulu lekucedza inkhohlakalo.
Etimeni lapho khona indlela yekuphila yemuntfu ingaha mbisani naloko lakudzalulako, i-SARS yente luphenyo lolumayelana nalelo zinga lekuphila. Emnyakeni lowe ngcile, i-SARS iphotfule tigameko teluphenyo tendle la yekuphila letente kutsi kugcogcwe lenye imali letigidzi leti-R474.
Njengoba sisachubeka ngemitamo yekukhulisa emandla ahulumende neyekwakha kabusha tikhungo lebetentiwe ngenhloso yekutsi tingabi nemandla ngenca yalokuba njwa kwembuso ngabhongwa ne, kuningi lekufuneka sikufundze kulemphumelelo ye-SARS leyenteke ngesikha shane lesincane.
Uma tikhungo tahulumende tiphetfwe kahle nangendlela lenemphumelelo, uma tikho mbisa kutsembeka nekusebenta ngebucotfo, loku kwengeta kumazinga lasetulu ekutse mbeka kuhulumende.
Liyakhula litsemba labosomabhizinisi nelebatjalitimali kulesikhungo, lokugcugcutela kutsi batjale timali kakhulu futsi kube nekukhula kwe mnotfo.  Baholi nebasebenti be-SARS kufuneka bahalaliselwe ngenca yemsebenti wabo lomuhle.
Sibonga kakhulu bakhokhintsela baseNingizimu Afrika ngeku  tsembeka kwabo. Ngaphandle kwekubambisana nabo, lemali yentsela yakamuva beyingeke itfolakale. Lokutsi i-SARS ikhulise lesisekelo sekukhokha intsela ngekungeta bantfu labasha lababhalisile labatigidzi leti-1.8 kulomnyaka lowengci le kungulenye imphumelelo lemcoka. Singakhona kwakha kabusha iNingizimu Afrika uma sichu beka kusebenta ngekubambisana, futsi nangekukhulisa emandla ekwenta umsebenti lesibukene nawo nyalo kute sicinisekise kutsi letimali tentsela tisetjenti swa ngebuhlakani nangendlela lenemphumelelo.