Ukubuthelelwa Komthelo Kusekela Ukuvuselelwa Nolukhuliswa Komnotho

Vukuzenzele Unnamed

Lokhu kuthuthuka ngama-25% emnyakeni ogadungileko nokukhula nge-15% emnyakeni ongaphambi kokwehla kukamabhubhisa oyi-COVID-19.
Esikhathini esifanako, i-SARS ibhadele inani elingeliphezulu kilabo abafanelwe yimbuyiselo selokhu izikweli lahlonywa eminyakeni ema-25 eyadlulako.
I-ejensi ephumelelako ebuthelela umthelo iyingcenye ekulu yokwakha umbuso ophumelelako.
Umthelo ukhuphula ituthuko yelizwe lekhethu.
Imali ebuthelelwe yi-SARS isiza ukulethwa kwezenzelwa nomthangalasisekelo.
Nge-R17.8 yamathriliyoni ebuthelelwe yi-SARS selokhu yahlonywa ngomnyaka we1997, sikghone ukwakha imithangalasisekelo enjengemitholapilo, iinkolo neembhedlela, ukuvuselela nokwakha iindlela ezitjha nokusekela abangenabuyo emphakathini ngeembonelelo zesondlo nangamanye amagadango athethweko.
Lokha amahlelo wokubuthelela iimali nomthetho osekelako kusebenza kuhle, ngendlela enqophileko godu efanako, lokhu kukhuthaza ukuthotjelwa kwemileyo.
Ukubuyisa ukunzinza nesithunzi se-SARS gade kuhlangana namaqalontanzi wami nangikhethelwa ukuba nguMengmeli ngomnyaka wee-2018.
Njengamanye amaziko aqakathekileko, i-SARS kheyaqalana nobudisi bokugolwa kombuso, nokufakwa inyawo nge zepolotiki, ukungaphathi ngefanelo nokhunye okwaba nomthelela ekusebenzeni kuhle kwayo. Lokhu kwaba nomphumela onqophileko wokuqeda ababhadelintela amandla, godu nokulahlekelwa lithemba kilehlangano.
Ngomnyaka wee-2018, ngajamisa ikomitjhini yephenyo yokuhloli sisa ukuphathwa kwezomthelo nelawulo kwa-SARS eyayidoswa phambili lijaji esele lithethe umhlalaphasi u-Justice Robert Nugent.
Ikomitjhini yethula umbiko wayo wokugcina ekupheleni komnyaka wona loyo.
Ngemva kweminyaka emine, i-SARS sele isebenzise pheze zoli-16 iitjhukumiso neminye imibono ema-27 ngomnqopho wokubuyisa ukunzinza kileliziko.
I-SARS ilethe iqhinga lamatjhuguluko ukuze  izibeke ebujameni bokusebenza ngefanelo  nangepumelelo. Iqinise ihlelo lokuthuthukisa ukuziphatha ngefanelo kezomthelo nokuthobela imileyo.
Intengo ephezulu yanje yepahla, ngiyo edosele ekungezelelweni komthelo wamabhizinisi, okufake isandla ekubuthelelweni komthelo ongehla kwesibalo kwamva-nje. Okhunye okube nendima magadango athethwe yi-SARS ukuthuthukisa ithekhnoloji yayo neminye imithangalasisekelo, ukwenza ngcono amadoyelo, ukuqatjha abasebenzi abanelemuko  nokukhandela ukungabhadelwa komthelo nezenzo zobulelesi.
Esinye seentjhukumiso zeKomitjhini ka-Nugent kwaba kukuthi kufuze i-SARS ivuselele ikghono lokuhlola nokuphenya ukurhwebelana okungasisemthethweni.
IYunithi elwisana nezenzo zokwephulwa komthetho kezomNotho ivuselelwe ngomnyaka wee-2018 godu ibe namahlandla wepumelelo ekukha ndeleni zokurhwebelana ngokungasimthetho, ku faka hlangana ukungabhadelwa komthelo emadoyelweni.
Ukubuthelelwa komthelo kumakhampani atloliswe ku-JSE, amakhampani weentjhabatjhaba nabantu abanemali ebonakalako sele kulawuleka ngcono yiYunithi yamaBhizinisi amaKhulu, eyavuselelwa ngonyaka wee-2020.
Ngonobangela we-SARS ukutjhugulula izinto nokuthotjelwa komthetho okubonakalako ekubhadeleni umthelo wenzuzo, umthelo wamabhizinisi nomThelo weNgenisomali.
I-SARS ibalele nje, ababalekela ukubhadela umthelo, abazuzi ngezenzo zobulelesi, nalabo abenza ikohlakalo ‘umbuthelelimthelo’ ngelinye lamathulusi elisebenza ngefanelo ukukhandela ikohlakalo.
Lapho izinga lepilo yomuntu litjhayisana nemininigwana abayithumele ku-SARS, i-SARS ihlola ubujamo bezinga lokuphila komuntu. Emnyakeni ogadungileko, i-SARS yenze ukuhlolisisa kwezinga lepilo kezomnotho okube nomphumla wokubuthelelwa kweengidi ezima-R474.
Nasiragako siqala phambili ngemizamo yokuqinisa ikghono lombuso nokwakha kabutjha amaziko agade asele athundubazwe kugolwa kombuso, kunengi ekufuze sikufunde kilepumelelo ye-SARS ngesikhathi esifitjhani.
Lokha amaziko wombuso aphethwe kuhle nangefanelo, lokha nakatjengisa ukusebenza kuhle nangokulinganako, lokhu kuletha amazinga aphakemeko wokuthemba urhulumende.
Ukusebenza kwamabhizinisi nethemba labatjalimali liyakhula, kukhuthazeke ukukhula kwesisomali  nokukhula komnotho.
Uburholi nabasebenzi be-SARS bethulelwa  ingwani ngomsebenzabo.
Kufuze kuthokozwe ababhadelintela beSewula Afrika abathembekileko.
Ngaphandle kokubambisana nabo, ukubuthelelwa komthelo kwamhlapha bekungeze kwakghoneka. Kungenye ipumelelo ebonakalako ukuthi nonyaka i-SARS yandise ibuthelelominini ngwana layo ngabantu abatjha abatlolisileko abasigidi si-1.8.
Singayakha kabutjha iSewula Afrika kwaphela nasiraga nokubambisana, siqinise isandla emsebe nzini oragako wokuqinisekisa ukusetjenziswa ngefanelo komthelo nangokuhlakanipha.