Kgorotsheko ya go Ikgetha e bontšha gore bosenyi ga bo hole ka selo

Allison Cooper

Malobanyana nakong ya Imbizo ya Mopresidente go la Mafikeng, badudi ba mmalwa ba tsebišitše dihlobaelo tša bona mabapi le lebelo le twantšho ya bomenemene e sepelago ka lona. Ba mpoditše seo ke setšego ke se kwele mo ditšhabeng tše dingwe tše ntši go kgabaganya naga: gore basenyi ba ditiro tše bjalo ba a tsebja, kudu ka lebaka la gore ba kgantšha ditseno tša bona tša bohodu.
Eupša letsogo la molao ke le letelele. Bao ba utsweditšego mmušo ba ka bona tše nkego ba phomeletše. Eupša ditiro tša bona mafelelong di tla tšwela nyanyeng, ka ntle le go šetša gore ke bomang, le gore maemo a bona ke afe.
Ba tla tseba gore bosenyi ga bo hole ka selo.
Go sa le bjalo, se sengwe sa dibetša tša rena tša go šoma botse tša go lwantšha bomenemene le go gogwa ga mmušo ka nko ke Kgorotsheko ya go Ikgetha ya Lekala la Dinyakišišo la go Ikgetha (SIU), yeo e hlomilwego ka 2019.
E ahlola ditaba tšeo SIU e di begago gore di sekišwe ka kgorotsheko ka morago ga go fetša ka dinyakišišo. Kgorotsheko ya go Ikgetha e hlomilwe go akgofiša tshekišo. Tsela ye e kgontšhitše gore ditšhelete tša setšhaba le dithoto tša mmušo tšeo  di lahlegilego ka lebaka la ditiro tša bomenemene di bušwe ka lebelo, go efoga dititelego ka dikgorotshe kong tša godimo, fao SIU e swanelago go letela nako ya yona gotee le bangongoregi ba bangwe.
SIU e ka kgopela ditaelo tša thibelo le go thibela gore dithoto di se timelele go thibela ditahlegelo tše dingwe mmušong. Se se bohlokwa ge go šetšwa gore basenyi bao ba belae lwago gantši ba leka ka maatla go tloša, go khutiša goba go lahla ditseno tša bomenemene.
Ga go na pelaelo ya gore Kgorotsheko ya go Ikgetha e fetotše dilo. Go tloga mola ya hlomiwago, Kgorotsheko e dirile gore tšhelete ya go balelwa go R8.6 bilione e bušwe go tšwa go dikonteraka tše di sego molaong.
Gore twantšho ye nngwe le ye nngwe ya bomenemene e atlege, ga se go lekane gore basenyi  ba sekišwe fela. Ditseno tša bona tša bosenyi di swanetše go bušwa.
Tšhelete ye ke ya badudi gomme e swanetše go šomišwa go kgotsofatša dinyakwa tša bona.
Malobanyana Kgoro tsheko ya go Ikgetha e laetše dikhaphani tše pedi tša go aga go buša dipoelo tšeo di di amogetšego go tšwa go R40 milione ya konteraka ya go aga legora la mollwane wa Beit Bridge. Se se tla morago ga nyakišišo ya go dirwa ke SIU yeo e utulotšego manyofonyofo a mmalwa, go akaretšwa go lefelwa pele ga dikhamphani ka Kgoro ya Mešomo ya Setšhaba le Mananeokgoparara.
Mo dibekeng tše mmalwa tša go feta fela, Kgorotsheko ya go Ikgetha e sekasekile le go beela thoko dikonteraka tše di sego molaong le tša manyofonyofo tše di balelwago ka godimo ga  R100 milione tša theko ya dithoto ya go amana le COVID-19.
Kgorotsheko ya go Ikgetha gape e atlegile ka go buša tšhelete ya go tšwa go bahlankedibagolophethiši ka dikgwebong tša go ba ka fase ga mmušo bao ba dirilego manyofonyofo  kgwebong. Mohlala, ngwaga wa go feta mohlankediphethiši wa peleng wa Transnet o laetšwe go lefa R26 milione ye a e amogetšego bjalo ka mongdišere wa feme ya boraintšeneere ba go eletša ba ba tsenetšego konteraka le Transnet mola a be a le mošomi wa moyagoile.
SIU mo melatong ya go balega e ile go Kgoro tsheko ya go Ikgetha go ditela tefelo ya dikholego tša phenšene, go sa letetšwe dipoelo tša dinyakišišo tša yona, tša bašomi ba mmušo ba ba amegago ka gare ga manyofonyofo a ditšhelete goba tshenyo ya ditšhelete.
Melato ye e lego pele ga Kgorotsheko ya go Ikgetha e laetša gore mošomo wo montši o sa ntše o nyaka go dirwa go matlafatša pušo le bolaodi go kgabaganya makala ka moka a mmušo. Ba laetša diphošo tše kgolo ka lehlakoreng la bahlankedi ba tšhupamatlotlo le go palelwa go latela melao le melawana ya dithendara ya go laola theko ya dithoto le ditirelo.
Nkile ka bolela gore go fenya ntwa ya bomenemene go tla ba boima, le  gore go tla tšea nako go hlahlamolla digongwana tše kgolo tša tšhomišano tše di tseneletšego.
Ke tšwetšepele go bolela gore re swanetše go lwantšha bomenemene bja lekala la poraebete ka mafolofolo a go lekana le a re a šomišago lekaleng la mmušo, gobane go mošomi wo mongwe le wo mongwe wa mmušo yoo a nyakang pipamolomo, go na le rakgwebo yoo a nyakang go mo lefa pipamolomo yeo.
Dikamano tše tša bomenemene di fokoditše bokgoni bja mmušo bja go phethagatša thomo ya wona. Di bušeditše morago maiteko a mmušo a go aba tlhokomelo ya maphelo ya go ba le tlhompho, a go aba meetse a go hlweka, le a go kgonthiša kabelo ya go se kgaotše ya mohlagase go ditšhaba le dikgwebo.
Eupša, bjalo ka ge Kgorotsheko ya go Ikgetha e laeditše, ganyanega nyane re fetoša maemo.
Ga se fela gore basenyi ba a swarwa le go išwa kgorotsheko; gape ba swanela go lahlegelwa ke ditseno tša bona tša bosenyi.
Leeto e sa le letelele, gape go na le ditšhelete tše di ntši tša setšhaba tše di utswitšwego tšeo di sa ntšego di swanela go bušwa. Eupša SIU le Kgorotsheko ya go Ikgetha di thomile gabotse, gomme ke na le kholofelo ya dikatlego tše dingwe tše ntši mo dikgweding le mengwageng ye e tlago.