Badirabosenyi ba bomenetša mabapi le COVID-19 ba golegilwe

Vukuzenzele Unnamed

Batho le dikhamphani tšeo di bego di kgatha tema ka bomenetšeng bja go amana le dithentara tša mmušo tša mabapi le ditlabelo le ditirelo tša Bolwetši bja Coronavirus (COVID-19) ba rwešwa maikarabelo go ditiro tša bona.
Pego ya mafelelo ya Lekala la Dinyakišišo tšeo di Ikgethilego (SIU) ka ga dinyakišišo  tša lona mabapi le dipelaelo  ka ga tšhomišobošaedi efe goba efe ya ditšhelete tša COVID-19, go ralala le makala a mmušo le a phraebete ka moka e sa tšwa go dumelelwa ke Mopresidente Cyril Ramaphosa gore e lokollwe e fiwe setšhaba.
Pego ye ke kgato ye bohlokwa ka ntweng kgahlanong le bomenetša le tšhomišobošaedi ya ditšhelete ka lekaleng la mmušo le la phraebete, a realo.
Ka Mosegamanye 2020, Mopresidente Ramaphosa o ile a dumelela gore SIU e dire dinyakišišo. Ka yona  nako yeo, o ile a tshepiša gore ge SIU e hweditše bohlatse bja gore molato wa bosenyi o dirilwe, e tla gapeletšega go romela bohlatse bjoo go Tirelotaolo ya Bosekiši ya Bosetšhaba (NPA).
SIU e ile ya fiwa maatla a go phethagatša ditshepedišo tša melato ya bosenyi gore go hwetšwe ditšhelete go ditshenyo goba go ditahlegelo tšeo di hweditšwego ke mmušo.
Tšeo pego e di utollotšego
SIU e nyakišišitše dikonteraka tše 5 467 tšeo di abetšwego baabi ba ditirelo ba 3 066, tše di bitšago palomoka ya R14.3 pilione.
Dinyakišišo mabapi le dikonteraka tše 4 549 di phethilwe, gomme tše 2 803 tša tšona di hweditšwe di se molaong. Se se fihla go 62% ya dinyakišišo tše di phethilwego.
“Dinyakišišo tše di be di nepišitše batho le dihlongwa tšeo di bego di dumela gore di ka šomiša bošaedi seemo  sa bosetšhaba sa go ba kotsing ka nepo ya go ikhumiša le go homiša bao ba dirišanago le bona go šomiša ditšhelete tša mmušo bošaedi,” Mopre sidente a realo.
O tlaleleditše ka gore ga go amogelege gore diko nteraka tše ntši ka tsela ye tšeo di amanago le go phološa maphelo le go šireletša go iphediša ga batho di ka be di abilwe ka fao go sa amogelegego, di se molaong goba di le tša bomenetša.
“Dinyakišišo tše di bontšha boikgafo bja rena bja go tumola bomenetša ka medu  le go šomana le badirabosenyi,” gwa bolela Mopresidente Ramaphosa.
Pego ya mafelelo e bolela ka botlalo mabapi le melato yeo SIU e e rometšego go NPA, go dikgoro tša mmušo le go dihlongwa ka lekaleng la mmušo le go batšeakarolo ba bangwe. NPA e tla pheta tshepedišo ye ya go golega badirabosenyi le go rarolla mafokodi ao a bonwego ke dinyakišišo tša SIU, Mopre sidente a hlaloša bjalo.
Kgato ye e tšerwego 
Go tloga mola go thomišwago ka dinyakišišo, SIU, ka go šomišana le ditheo tše dingwe, e bile le kgatelopele ye e latelago:
• Melato ye 45, ya boleng bjo bo kopantšwego bja  R2.1 pilione, e ngwadišitšwe le Kgorotsheko ye e Kgethegilego ya Melato ya tša Bomenetša, Tsogolekobong le Ditshepedišo tša Ditšhelete ka fao go Sego Molaong. 
Kgoro tsheko ye e kgethegilego e filwe mošomo wa semolao wa go hwetša ditšhelete tša mmušo tšeo di utswitšwego ka tsela ya ditiro tša bomenetša, tsogolekobong le ditshepedišo tša ditšhelete ka fao go sego molaong, le go phethagatša magato a tshekišo kgahlanong le badirabosenyi;
• Melato ye 224 e rometšwe gore go tšewe magato a kgalemo kgahlanong le bahlankedi ba mmušo goba ba dihlongwa tše;
• Melato ye 386 e rometšwe go NPA, gomme ye meraro e rometšwe gore e tšeelwe sepheto ke kabinete;
• Melato ye 330 e rometšwe gore e tšeelwe sepheto ke bolaodi ba ka mešomong, go akaretšwa go magato a dikiletšo (gore badirabosenyi ba se kgone go šomela mmušo).
Go ya ka pego ye, palomoka ya R551.5 milione (ya boleng bja kheše le dithoto) e tlo hwetšwa, mola R34.2 milione yona e šetše e hweditšwe go fihla mo lebakeng le.
Dinyakišišo tše di thibetše tahlegelo ya R114.2 milione,  gomme tša emiša dikonteraka tša boleng bja R170.4 milione.
SIU e emetše gore melato ye e phethwe magareng ga Hla kola le Moranang 2022, pele ga ge go ka romelwa pego ya tlaleletšo go Mopresidente mafelelong a Phupu.
Pego ye ga e akaretše dintlha tša dinyakišišo tše di tšwelago pele ka ga dipelaelo tše di amogetšwego ke SIU ka morago ga letšatši la mafelelo leo le bego le beetšwe pego ya mafelelo.
Tšona di akaretša dinyakišišo ka ga baabaditirelo ba 476, bao ba amegago dikoterakeng tše 964, tša boleng bja go feta R961.6 milione. Dipoelo tša dinyakišišo tše, Kantoro ya Mopresidente ya realo, le tšona di tla fiwa ka pegong ya Phupu.
Mopresidente o lebogile SIU ka mošomo wo e o dirilego mo dikgweding tše di fetilego tše 18, le gape babegabosenyi le dihlatse tše dingwe tšeo di fanego ka tshedimošo go banyakišiši.