Izephulamthetho Zekohlakalo Nge-COVID-19 Ziyabotjhwa

Vukuzenzele Unnamed

Abantu namakhampani athintekako  ekohlakalweni emayelana nokuthenga kukarhulumende  ipahla yokukhandela  isiFo seNgogwana i-Corona (i-COVID-19) neensetjenziswa baqalene nokuziphendulela ngezenzo zabo.
Umbiko wokugcina wePhiko lePhenyo eliKhethekileko (i-SIU) mayelana nephenyo layo ngeensolo zokusetjenziswa butjhophori kweemali ze-COVID-19, kiyo yoke imikhakha karhulumende nekoro  yangeqadi ugunyazwe mhlapha  ukumenyezelwa emphakathini nguMengameli u-Cyril Ramaphosa.
UMengameli uthe lombiko uligadango eliqakathekileko epini yokulwisana nekohlakalo nokuphatha okumbi  emikhakheni yombuso  nekorweni yangeqadi.
NgoVelabahlinze wee-2020, uMengameli u-Ramaphosa wagunyaza iphenyo  elilawulwa yi-SIU. Ngesikhatheso, wazibophelela ngokuthi nange i-SIU ifumana ubufakazi bokuthi kunobulelesi obenziweko,  izokukateleleka ukudlulisela ubufakazobo eBandleni labaTjhutjhisi leliZweloke (i-NPA).
I-SIU yagunyazwa godu  ukuthatha amagadango womthetho ukubuyisa ipahla nemali edlelezelwe umbuso nokulungisa lapho konakele khona.
Imiphumela Yombiko
I-SIU yaphenya amakontraka azii-5 467 anikelwa abanikeliinsiza abazii-3 066, alinani lemali eli-R14.3 lamabhiliyoni.
Iphenyo lamakontraka azii-4 549 liphelile; kileliphenyo, amakontraka azii-2 803 afunyenwe aphambene nomthetho. Lokhu-ke kutjho ukuthi iphenyo esele lenziwe lihlanganisa indima yephenyo ema-62% nasele liloke.
“Iphenyweli beliqothele abantu neenjamiso ebezikholelwa ekuthini zingasizakala ngobujamo belizwe obebucaphazeka lula, ukuzinothisa nokunothisa nalabo abarerisana nabo ukudlelezela imithombo yamandla yombuso,” kutjho uMengameli. Wangezelela ngokuthi akwamukeleki ukuthi bewaphambene nomthetho, angekho emthethweni namkha enziwe ngokukhwabanisa amakontraka amanengi kangaka aqalene nokuhlenga  ipilo nokuvikela imithombo abantu abaziphilisa ngayo.
“Leliphenyo litjengisa ukuzimisela kwethu ukuruthula ikohlakalo nokuqalana nezaphulamthetho,” kutjho uMengameli u-Ramaphosa.
Umbiko wokugcina uhlathulula ngemilandu i-SIU eyidlulisele ku-NPA, iminyango  neenjamiso eminyangweni yombuso nezinye iinhlangano.
INPA izokuphelelisa umsebenzi wokuthathela izaphulamthetho amagadango wezomthetho nokulungisa ubuthakathaka obutshwaywe liphenyo le-SIU, kuhlathulula uMengameli.
Amagadango Athethweko 
Solo kwathoma iphenyo, i-SIU, ngokubambisana namanye ama-ejensi, iphumelele ukuphumisela indima nasi elandelako:
• Imilandu ema-45, nenani lemali ehlangeneko emabhiliyoni ama-R2.1, sele itlolisiwe neBandla eliKhethekileko elilwisana neKohlakalo, ukuKhwabanisa nokuKhukhuthiswa kweMali. 
Ibandla elikhethekilekweli linesibopho sangokomthetho  sokubuyisa imali yombuso eyetjiwe ngobukhohlakali, ukukhwa banisa nokukhukhuthiswa kwemali,  bese lizithathela amagadango womthetho izephulamthetho; 
• Imilandu ema-224 idluliselwe eminyangweni yombuso namkha eenjamisweni zombuso kobanyana kuyokuthathelwa ngayo  amagadango wokukhalinywa kweemphathimandla namkha kweenjamiso zombuso; 
• Imilandu ema-386 idluliselwe ku-NPA, emithathu yadluliselwa  eKhabinethini kobanyana ithathelwe amagadango;
• Imilandu ema-330 idluliselwe ebaphathini  ukuthi bathathe amagadango, hlangana nawo ekubalwa nokungasavunyelwa ukwenzela urhulumende umsebenzi.
Ukuya ngokombiko, iziingidi ezima-R551.5 (okulinani lemali nepahla) imali ekufuze ibuyiswe, kanti iziingidi ezima-R34.2 esele ibuyisiwe ukufikela gadesi.  Iphenywe li livimbele ukulahleka kwemali ezii-R114.2 yeengidi, lacitha/labulala amakontraka wemali eyi-R170.4 yesigidi.
I-SIU ilindele ukuthi imilandu le iqedwe hlangana noNtaka noSihlabantangana wee-2022, ngaphambi kokuthulwa kombiko  ongezelelako kuMengameli ekupheleni kukaMgwengweni.
Lombiko awufaki imininingwana yamaphenyo aragako ngeensolo ezifunyenwe yi-SIU ngemva kwelanga lokugcina lokwamukela okusolwako nokubikwako elibekelwe umbiko wokugcina.
Lokhu kufaka hlangana ukuphenywa kwabanikeliinsiza abama-476 abayamaniswa namakontraka ama-964, wemali  engaphezulu kwama-R961.6 weengidi. Imiphumela yamaphenyo la, izofakwa embikweni kaMgwengweni, kutjho i-Ofisi kaMengameli.
UMengameli uthokoze i-SIU ngomsebenzi ewenzileko eenyangeni ezi-18 ezidlulileko, kunye nabatjeleli nabanye abofakazi abanikele ngelwazi  ebaphenyini.