Akunasilandulo nge-GBV

Vukuzenzele Unnamed

Nayikuthi ukuziphatha kwesitjhaba kungalinganiswa ngendlela isitjhabeso esiphatha abomma nabentwana ngayo, thina sitlhayelelwa khulu kilelo hlangothi.  Iimbalobalo ezimayelana nobulelesi ezikhutjhwe mhlapha siPholisa seSewula Afrika (i-SAPS) zitjengisa ukungezeleleka kwesibalo sezenzo zokukata, inturhu yangekhaya, godu, okuhlubayeza khulu, nokubulawa kwabentwana.
Hlangana noVelabahlinze noKhukhulamungu wee-2021, abantu abazii-9 556, inengi labo ekibomma, bakatwa.
Lesisibalo singaphezulu ngama-7% nakumadaniswa ngesikhathi esifanako okwakhutjhwa umbiko ngaso esikhathini esingaphambilini.
Emilandwini yokubetha epheze ibe zii-73 000 eyabikwako ngesikhathi esifanako, engaphezu kwee-13 000 ithintana nenturhu yangekhaya. Izinga lokubulawa kwabentwana likhule pheze ngesithathu kokukodwa nakumadaniswa nesikhathi esifanako sombiko wesikhathi esingaphambilini.
Khesatjho ngaphambilini ukuthi inturhu eqothele abomma ephehlwa madoda imbulalazwe wesibili ekufuze ilizwe lekhethu liqalane nawo, kanti njengawo oyi-COVID-19 ungatjhatjalaliswa nasibambiseneko.
Njengorhulumende, sino msebenzi nesibopho sokunqophisa iinsetjenziswa ezifaneleko ukulwisana ne-GBV.
Selokhu kwahlonywa iHlelo lamaQhinga weliZweloke lokuLwisana neNturhu eQothele ubuLili nokuBu lawa kwabeNgubo (i-NSP)  ngomnyaka wee-2020, kube khona amano wokungenelela wokuqalana ne-GBV.
Lokhu kufaka hlangana amatjhuguluko wezomthetho anabileko, isekelo kibongazimbi ngokunikelwa kwamapakana wobufakazi eentetjhini zamapholisa nesizo lokululekwa ngokomkhumbulo, ukutlanywa kwesiKhwama se-GBVF nokusekela mathungelelwano lamaSentha weTjhejo weThuthuzela neKhuseleka.
I-SAPS ikuvezile ukuthi ayaphumelela ekwehli seni ukusalela emva kokuhlolwa kwe-DNA, okuqakatheke khulu ekufikelelweni kubulungiswa kilabo ababongazimbi bemilandu yezomseme.
I-SAPS ineendawo ezini kela umphakathi ilwazi elinabileko nge-GBV ezi134 eentetjhini zamapholisa elizweni mazombe godu izokuvula ezinye.
I-GBV imraro yenturhu yaba duna. Kanengi ngebembaji aba bakati. Ngabaduna abaphehla inturhu yangekhaya.
Ngombana kumadoda abaphehlinturhu abava mileko, ngiwo ekufuze adose phambili ekulwisa neni nokubika nge-GBV, ekuyeleleliseni, ukufundi sana ngamano wokuyikhandela.  Kufuze kube madoda aseenkhundleni ehlelweni lethu lezefundo, njenga botitjherehloko, amatitjhere namkha abafundisi bemayunivesithi abafuze ukwenza iinkolo namaziko wefundo ephakemeko kube ziindawo eziphephileko kubafundi bengubo, bangasebenzisi iinkhundla zabo kumbi ngokufuna umseme.
Kufuze amadoda abambe indima esisekelo nokuhlala bakhona emindeninabo, khulukhulu ekukhuliseni abesana babo babe madoda aphilileko nahlonipha abomma nabentwana.
Imiphakathi neenhlangano zomphakathi kufuze zibambisane norhulumende ukuphumelelisa amano wokungenelela ahlathulula ngobutjha ukuba yindoda ukuze sikhulise amadoda anezwelo, ukubekezela nehlonipho.
Njengalokha ukuphelisa i-GBV kungeze kwaba msebenzi wombuso kwaphela, angekhe kwaba msebenzi wabomma kwaphela nabentwana ukuphelisa amazinga ahlubayezako wenturhu nokuhlukunye zwa okulethwa kibo.
Amadoda weSewula Afrika adinga ukubamba indima ekulu ekukhandeleni  i-GBV. Adinga ukuzwisisa ukuthi i-GBV iyini, khulukhulu ukutlhoriswa ngokomseme.
Iimbalobalo zamhlapha  zobulelesi zitjengisa ukuthi pheze abantu abazii-4 000 bakatelwa ngeenkumbeni zabo namkha ekumbeni yeselelesi, godu emilandwini yokukata ebikiweko ema400 ungazimbi kunye nomkati gade banobudlelwana. Lokhu kutjho kobana amanye amadoda akazwisisi ukuthi ukuya emsemeni ngaphandle kokuvumelana okunqophileko kumlandu.
Kufuze amadoda ahloniphe abonakwabo neentombi zabo godu babe nokuzwisisa ukuthi ukuba mlingani oseduze akunikeli umuntu igunya lenturhu yangekhaya.
Uma indoda eyodwa ingahlangana namabili bobathathu benze isifungo sokuthi asoze bakate umuntu wengubo, angeze babeke umuntu wengubo isandla godu bazakuba nokuziphendulela omunye komunye ngesifungweso, singathoma ukuba nendima ebonakalako kwi-GBV elizweni lekhethu.
Akukaneli ukungenelela lokha abaphehlinturhu nasele babotjhiwe. Kufuze sivikele i-GBV ngaphambi kobana ithome.
Ngikhombela woke amadoda weSewula Afrika, amancani namadala, ahlala emadrobheni nalawo ahlala emakhaya, wesimanjemanje newesikhethu, abathetheko nabangakabukuthatha, ukuba yingcenye yamano wokukhandela umonyani lo emakhaya nemiphakathini yethu.
Ngokwala ukuvumela inturhu eqaliswe kibomma nabentwana, ngokungabi yingcenye yayo ngokwakho nangokubika ngezenzwezi, wenza isibonelo kubangani bakho, khulukhulu amadoda asesematjha nabesana.
Uzabe uthumela umlayezo ozwakalako ukuthi ukuhlobana, ubungani namkha ukuthembeka akusiso isilandulo sokungasikimi ukhalime godu ulwele amalungelo wabomma nabentwana.